Аналық желі арқылы туыстық байланыс іздері

Аналық желі арқылы туыстық байланысты қарастыру – мұра, ата тегін анадан балаға беру жүйесі. Патрилинеалдық жүйеден өзгеше, көне дәстүр!

18 мин оқу

100%

Дереккөз: Matrilineality — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Аналық туыстық – әйел желісі арқылы туыстықты анықтау. Бұл сонымен қатар, әрбір адамның аналық желісімен, анасының руымен байланыстырылатын, мүлікті және лауазымдарды мұраға алуды қамтитын әлеуметтік жүйемен де байланысты болуы мүмкін. Матрилин – әйел бабадан кез келген жыныстағы ұрпаққа дейінгі туыстық желі, онда аралық буынның барлық мүшелері аналар болып табылады. Аналық туыстық жүйеде адам өз анасының туыстық тобына жатады деп есептеледі. Бұл ежелгі аналық туыстық үлгісі, көбінесе әдеттегідей отбасылық аты алынатын әкелік туыстық үлгісінен өзгеше. Тарихи ақсүйектердің аналық желісі олардың энатикалық немесе аналық бабалары деп те аталатын, әкелік немесе "агнатикалық" бабаларға сәйкес келетін туыстық желісі болған.

Ертедегі адам туыстығы

XIX ғасырдың соңында Льюис Морганның ықпалды "Ежелгі қоғам" кітабынан кейін дерлік барлық тарихшылар мен антропологтар ертедегі адамдардың туыстығының барлық жерде аналық желі бойынша құрылғанына сенеді. Бұл идеяны Фридрих Энгельс "Отбасының, жеке меншіктің және мемлекеттің пайда болуы" еңбегінде дамытты. Морган-Энгельс тезисі, яғни адамзаттың ең алғашқы институты отбасы емес, матрилинейлік клан болды деген пікір, тез арада коммунистік идеологияның негізгі қағияттарының біріне айналды. Оған қарсылық ретінде, XX ғасырдың көптеген әлеуметтік антропологтары аналық желінің басымдығы туралы теорияны негізсіз деп санады, бірақ 1970 және 1980 жылдары феминист ғалымдардың көптеген өкілдері оны қайта жаңғыртуға тырысты. Соңғы жылдары эволюциялық биологтар, генетиктер және палеоантропологтар бұл мәселелерді қайта қарастырып, ертедегі адамдардың туыстығының аналық желі бойынша болуы мүмкін екенін көрсететін генетикалық және басқа да дәлелдер келтірді. Маңызды жанама дәлел – Сахара асты Африканың аңшы-жинақшы әйелдерінің мыңдаған жылдар бойы некеден кейін күйеулерінің отбасымен емес, өз аналары мен туыстарымен бірге тұруды қалауы туралы генетикалық деректер. Тағы бір аргумент – әпкелер мен аналар бір-біріне бала күтімінде көмектескенде, туыстық желісі әкелік емес, аналық болады. Биологиялық антропологтар кооперативтік бала күтімінің ерекше үлкен адам миының және адамға тән психологияның қалыптасуына мүмкіндік берген маңызды даму екендігіне кеңінен келіседі. Дегенмен, матрилокальдық немесе патрилокальдық принциптерінің барлық жерде қолданылуын жақтаушылардың пікірлерін жоққа шығаратындар бар, олар аңшы-жинақшылар қоғамдарының икемді филопатрияға немесе көп жерлік тұруға бейім екенін, бұл ерлер мен әйелдердің тең құқықтарын қамтамасыз ететінін атап көрсетеді. Кейбір деректерге сәйкес, мал өсірушілер мен егіншілер патрилокальдыққа бейім, сондықтан патрилокальдық пигмейлер емес халықтар арасында кең таралған құбылыс. Бірақ кейбір аңшы-жинақшылардың арасында патрилокальдық егіншілерге қарағанда сирек кездеседі. Мысалы, Ака пигмейлері (Биака және Бензенді қоса) арасында жас жұбайлар әдетте күйеуінің лагеріне бірінші баласы туғаннан кейін көшеді. Алайда, күйеуі әйелінің қауымында қалуы мүмкін, онда оның ағалары немесе әпкелері оған қосылуы мүмкін. Мұндай жағдай күйеудің әйеліне қызмет ету салты бар қоғамдарда немесе басқа да қоғамдарда кездесуі мүмкін. Жоғарыда айтылған деректерге сүйенсек, кейбір ғалымдар аңшы-жинақшылар қоғамдарындағы туыстық және тұру мәселелерінің күрделі және көп қырлы екенін айтады. Мысалы, бұрынғы деректерді қайта тексергенде (олар өте сенімді болмаған), зерттеушілер топтардың шамамен 40% екі жерде, 22,9% аналық желіде, 25% әкелік желіде тұратынын анықтады. Сонымен қатар, көптеген ғалымдар көп жерлік тұруды жақтайды, матрилинейлік немесе патрилинейлік принциптерінің ерекше екенін жоққа шығарады.

In the late 19th century, almost all prehistorians and anthropologists believed, following Lewis H. Morgan's influential book Ancient Society, that early human kinship everywhere was matrilineal. This idea was taken up by Friedrich Engels in The Origin of the Family, Private Property and the State. The Morgan Engels thesis that humanity's earliest domestic institution was not the family but the matrilineal clan soon became incorporated into communist orthodoxy. In reaction, most 20th century social anthropologists considered the theory of matrilineal priority untenable, although during the 1970s and 1980s, a range of feminist scholars often attempted to revive it. In recent years, evolutionary biologists, geneticists and palaeoanthropologists have been reassessing the issues, many citing genetic and other evidence that early human kinship may have been matrilineal after all. One crucial piece of indirect evidence has been genetic data suggesting that over thousands of years, women among sub Saharan African hunter gatherers have chosen to reside postmaritally not with their husbands' family but with their own mother and other natal kin. Another line of argument is that when sisters and their mothers help each other with childcare, the descent line tends to be matrilineal rather than patrilineal. Biological anthropologists are now widely agreed that cooperative childcare was a development crucial in making possible the evolution of the unusually large human brain and characteristically human psychology. Although others refute the claims of supporters of the universality of matrilocality or patrilocality, pointing out that hunter gatherer societies have a flexible philopatry or practice multilocality, which in turn leads to a more egalitarian society, since both men and women have the right to choose with whom to live. According to some data, pastoralists and farmers strongly gravitate towards patrilocality, so patrilocality is a common phenomenon among non Pygmies. But among some hunter gatherers, patrilocality is less common than among farmers. So for example, among the pygmies of Aka, which includes Biaka and Benzene, a young couple usually settles in her husband's camp after the birth of their first child. However, the husband can stay in the wife's community, where one of his brothers or sisters can join him. This can happen in societies where the bride's service is practiced. Or in any other societies. According to the data above, some scientists also say that kinship and residence in hunter gatherer societies are complex and multifaceted. For example, when re checking past data (which were not very reliable), the researchers note that about 40% of the groups were bilocal, 22.9% were matrilocal and 25% were patrilocal. A number of scientists also advocate multilocality, refuting the concepts of exceptional matrilocality (matrilineality) or patrilocality (patrilineality).

Аналық тегі

Аналық тегі – анадан қызына берілетін тегі, ал әкеден ұлына берілетін әкелік тегі одан өзгеше, және қазіргі отбасылық атының ең көп таралған түрі осы. Түсініктілік және ықшамдық үшін, ғылыми терминдер әкелік тегі және аналық тегі көбінесе "әке аты" және "ана аты" деп қысқартылады.

Клан есімдері және тегі

Бұл мақаладағы мысал келтірілген мәдениеттердің көпшілігі (аналық) руларға негізделген. Кез келген руда бірден бірнеше немесе көптеген тектік топтар немесе отбасылық топтар болуы мүмкін, яғни кез келген аналық ру бір немесе бірнеше немесе көптеген туыс емес әйел ата-аналардан тарауы мүмкін. Сондай-ақ, әрбір мұндай тектік топтың өз отбасылық аты немесе тегі болуы мүмкін, бұл мүмкін мәдени үлгінің бірі. Дегенмен, келесі екі мысал әртүрлі үлгіні ұстанады:

1-мысал. (Матрилинейлік) ру мәдениеті Минангкабаудың мүшелері тіпті тегіне немесе отбасылық атына ие емес, осы мәдениеттің төмендегі бөлімін қараңыз. Керісінше, мүшелердің өмірлерінде маңызды болып табылатын ру аты бар, бірақ ол мүше атына кірмейді. Оның орнына, адамның аты – тек оның жеке аты. 2-мысал. Акан (аналық) ру мәдениетінің мүшелері, төмендегі бөлімін қараңыз, аналық тегіне ие емес, сондай-ақ олардың маңызды ру аты олардың атына енгізілмейді. Алайда, мүшелердің есімдеріне көбінесе «тегі» деп аталатын екінші есімдер кіреді, бірақ олар әкесінен немесе анасынан барлық балаларына отбасылық атым ретінде берілмейді. Егер бір мәдениет өз атына ру атын қосып, оны тектік топтағы барлық балаларға тұрақты түрде тапсырса, онда ол автоматты түрде осы тектік топтың (сондай-ақ, басқа да тектік топтардың) отбасылық аты немесе тегі болады.

Бала күтімі

Көптеген мәдениеттерде ана әдетте өз балаларына күтім жасайды, бірақ кейбір аналық туыстық мәдениеттерде «ананың інісі – әке» рөлін туған сіңлілерінің балаларына қарау үшін атқарады: яғни, әлеуметтік әкелер осында ағалар болып табылады. Әкелік рөлі мен биологиялық әкелік арасында міндетті байланыс жоқ. Мұндай аналық туыстық мәдениеттерде, әсіресе тұрақты мекені аналық туыстық болған жағдайларда, ер адам өзінің балаларына емес, «өз денесінен туған» деп есептелетін әпкелерінің балаларына қамқорлық құқығын жүзеге асырады. Бұл балалардың биологиялық әкесі – анасының ағасы және олардың күтушісі – ағасынан өзгеше, тіпті махаббат пен жақындық болған жағдайда да, олар үшін белгілі бір дәрежеде «сырттан келген» болып саналады. Стивен Пинкердің Кристен Хоуксқа сілтеме жасап айтуынша, аң аулау тобындағы аналық туыстық қоғамдарда қыз балаларды өлтіру көрсеткіші, әкелік туыстық қоғамдарға қарағанда төмен болады.

Ақан

Африканың Гана және Пил Сызығы аймақтарында шамамен 20 миллион акан халқы тұрады. (Олардың кіші топтары: Ашанти, сондай-ақ Асанте, Аким, Боно, Фанте, Акваму.) Көптеген, бірақ барлық емес, акан (2001 жылғы мәліметтер бойынша) дәстүрлі аналық құқықтарын сақтайды, дәстүрлі кеңейтілген отбасылық үйлерде өмір сүреді. Аканның дәстүрлі экономикалық, саяси және әлеуметтік ұйымы аналық тектілікке негізделген, ол мұрагерлік пен ізбасарлықтың негізі болып табылады. Тектілік – белгілі бір әйел-бабадан аналық желі арқылы туысқандардың барлығы. Бірнеше тектіліктер басшы және ақсақалдар кеңесі басқаратын саяси бірлікке бірігеді, олардың әрқайсысы тектіліктің сайланған басшысы болып табылады – ол бірнеше кеңейтілген отбасылық үйлерді қамтуы мүмкін. Осылайша, мемлекеттік лауазымдар, жер иелігі және басқа да тектілік мүлігі тектілікке тиесілі. Басқаша айтқанда, тектілік мүлігі тек аналық желі арқылы мұраға көшеді. "Мұрагерлік қағидалары жыныс, буын және жасқа баса назар береді – яғни, ерлер әйелдерден бұрын, ал үлкендер кішілерден бұрын келеді." Әйелдің ағалары бар болған жағдайда, буындық үстемдік ағалардың тізімін толықтыруды талап етеді, содан кейін ғана мұрагерлік құқығы келесі үлкен буынға – әпкелер ұлдарына өтеді. Соңында, "барлық еркек мұрагерлерден кейін ғана әйелдер" мұрагер бола алады. Жоғарыда аталған саяси бірліктер сегіз ірі топқа біріктірілген, олар abusua (тайпаларға ұқсас) деп аталады: Адуана, Агона, Асакири, Асени, Асона, Бретуо, Экуона және Ойоко. Әр abusua мүшелерінің барлығы бір ортақ ежелгі әйел-бабадан тараған деген сенімде біріккен. Бір abusua мүшелері арасында неке жасауға тыйым салынған. Адам өзінің жынысына және/немесе некесіне қарамастан, анасының тектілігін, саяси бірлігін және abusua-сын өмір бойы мұра етеді немесе оның мүшесі болып табылады. Сондықтан, abusua мүшелері мен олардың жұбайлары әртүрлі abusua-ларға жатады, ана мен балалар бір үйde тұрып жұмыс істейді, ал күйеуі/әкесі басқа үйde тұрып жұмыс істейді. Акан туралы қосымша ақпарат бойынша: "Адам анасының ағасымен (wɔfa) тығыз, ал әкесінің ағасымен тек әлсіз байланыста болады. Бұл көп әйелділік қоғамда қарастырылуы керек, онда ана-бала байланысы әке-бала байланысынан әлдеқайда күшті болуы мүмкін. Нәтижесінде, мұрагерлікте адамның әпкесінің ұлы (немересі) өз ұлынан артық құқыққа ие. Сондықтан да, аға-інілер арасындағы қарым-қатынас үстемдік танытады." Табулар, тазару рәсімдері және әдеп сақтау. Тұрғын үй, бала күтімі, білім беру, күнделікті жұмыс, қарттарға күтім көрсету және т.б. жеке отбасымен шешіледі, abusua немесе тайпа емес, әсіресе қалада. Жоғарыда айтылған abusua ішінде неке жасауға тыйым салу кейде елеусіз қалдырылады, бірақ "abusua мүшелігі" әлі де маңызды.

Some 20 million Akan live in Africa, particularly in Ghana and Ivory Coast. (See as well their subgroups, the Ashanti, also called Asante, Akyem, Bono, Fante, Akwamu.) Many but not all of the Akan still (2001) practice their traditional matrilineal customs, living in their traditional extended family households, as follows. The traditional Akan economic, political and social organization is based on maternal lineages, which are the basis of inheritance and succession. A lineage is defined as all those related by matrilineal descent from a particular ancestress. Several lineages are grouped into a political unit headed by a chief and a council of elders, each of whom is the elected head of a lineage – which itself may include multiple extended family households. Public offices are thus vested in the lineage, as are land tenure and other lineage property. In other words, lineage property is inherited only by matrilineal kin. "The principles governing inheritance stress sex, generation and age – that is to say, men come before women and seniors before juniors." When a woman's brothers are available, a consideration of generational seniority stipulates that the line of brothers be exhausted before the right to inherit lineage property passes down to the next senior genealogical generation of sisters' sons. Finally, "it is when all possible male heirs have been exhausted that the females" may inherit. The political units above are likewise grouped into eight larger groups called abusua (similar to clans), named Aduana, Agona, Asakyiri, Asenie, Asona, Bretuo, Ekuona and Oyoko. The members of each abusua are united by their belief that they are all descended from the same ancient ancestress. Marriage between members of the same abusua is forbidden. One inherits or is a lifelong member of the lineage, the political unit, and the abusua of one's mother, regardless of one's gender and/or marriage. Note that members and their spouses thus belong to different abusuas, mother and children living and working in one household and their husband/father living and working in a different household. of further information about the Akan, "A man is strongly related to his mother's brother (wɔfa) but only weakly related to his father's brother. This must be viewed in the context of a polygamous society in which the mother/child bond is likely to be much stronger than the father/child bond. As a result, in inheritance, a man's nephew (sister's son) will have priority over his own son. Uncle nephew relationships therefore assume a dominant position." taboos, ritual purifications, and etiquette. Housing, childcare, education, daily work, and elder care etc. are then handled by that individual family rather than by the abusua or clan, especially in the city. The above taboo on marriage within one's abusua is sometimes ignored, but "clan membership" is still important,

Сейлер

Сенегал, Гамбия және Мавританияның серер халқы патрилинейлік (серер тілінде симангол) және матрилинейлік (тим) болып табылады. Серерлердің бірнеше матрикландары мен матриархтары бар. Олардың ішінде Фатим Бейе (1335) және Ндое Демба (1367) – Джос матрикланының матриархтары, сондай-ақ Ваалода (Сенегал) династия құрған тұлғалар. Кейбір матрикландар немесе аналық кландар, мысалы, Гелвоарлар, серер ортағасырлық және династиялық тарихының бір бөлігін құрайды. Ең құрметті кландар көне заманға дейін барып, серердің ежелгі тарихының құрамдас бөлігі болып табылады. Бұл протосерер кландары серер діні мен мифологиясында маңызды рөл атқарады. Олардың ішінде Сегандум мен Кагау матрикландары бар, олардың тарихи есебі серер дініне, мифологиясына және дәстүрлеріне енгізілген. Серер мәдениетінде мұрагерлік аталық және аналық екі жолмен де жүзеге асырылады. Осы аналық мүліктің (әшекейлер, жер, мал, жабдықтар, жиһаз және т.б.) нақты басқарылуы жоғарыда аталған негізгі мақалалардың біріндегі Токоордың рөлі тақырыбында талқыланады.

Туарлар

Туарегтер (араб. طوارق, кейде француз тілінде Туарег немесе ағылшын тілінде Тварег деп жазылады) – Солтүстік Африканың бірнеше мемлекетінде, оның ішінде Нигер, Мали және Алжирде кездесетін ірі бербер этностық конфедерациясы. Туарегтер рулық қағидалар бойынша ұйымдасқан және (2007 жылғы мәліметтер бойынша) "көптеп аналық желі бойынша есептеледі". Туарегтер мұсылман дінін ұстанады, бірақ олардың бұрынғы нанымдары, соның ішінде аналық желілік қағидалары да күшті әсер етеді.

Бороро

Бразилия және Боливиядағы Бороро халқы аналық туыстар тобында өмір сүреді, күйеулері әйелдерінің кеңейтілген отбасыларымен бірге тұруға көшеді.

Брибри

Коста-Рика және Панамадағы брибри халқының рулық жүйесі аналық желі бойынша жүреді; яғни, баланың руы оның анасы кіретін ру арқылы анықталады. Жерді мұраға алуға тек әйелдер ғана құқылы.

Кабекар

Коста-Риканың кабекар халқының әлеуметтік ұйымы аналық руларға негізделген, онда ана отбасының басшысы болып табылады. Әрбір аналық ру өз мүшелері үшін неке мүмкіндіктерін бақылайды, жерді пайдалану құқығын реттейді және мүлікті мұраға беру тәртібін анықтайды.

Гүна

Панама және Колумбияның гуна халқының дәстүрлі мәдениетінде отбасылар аналық және қалыңдықтың үйіне күйеу жігіт көшіп келіп, оның отбасының бір бөлігі болады. Күйеу жігіт сондай-ақ қалыңдықтың тегін қабылдайды.

Хопи

Элис Шлегелдің айтуынша, хопилер (қазіргі Хопи резервациясы Солтүстік-Шығыс Аризонада орналасқан) «әйелдердің үстемдігіне негізделген жыныстық идеологияға ие болған, және ол жыныстық теңдіктің әлеуметтік жағдайында жұмыс істеген». Лебоудың (Шлегельдің еңбегіне сүйене отырып) пікірінше, хопилерде «ер-әйел рөлдері теңгерілген [және] екі жыныстың да кемшілігі жоқ». Лебоу хопи әйелдерінің «саяси шешімдерді қабылдауға толыққанды қатысқанын» тұжырымдады. Шлегелдің сөзіне қарағанда, «хопилер енді осы жерде сипатталғандай өмір сүрмейді» және «әйелдердің үстемдігі жойылуда». Сондай-ақ, «үй шаруашылығы аналық туыстық» болған, себебі «қарсы күшті, күшті орталықтандырылған, ерлерге бағытталған саяси құрылым болмағандықтан» тұрақты армиясы да болған жоқ. Бұл матриархат немесе «гинеократия» арқылы жүзеге асырылған. Бұл конституцияның қолданылған мерзімі белгісіз: Лига шамамен 1000–1450 жылдары құрылған, бірақ конституция 1880 жылға дейін ауызша түрде сақталған. Лига әлі де бар. Ирокез лигасының құрамына ешқашан кірмеген, бірақ дәстүрлі түрде аналық туыстық құрылымға ие болған Вайандот және Мехеррин сияқты ирокез тілдес халықтар да болған.

Коги

Солтүстік Колумбияның коги халқы екі жақты мұрагерлік жүйесін қолданады, сонымен қатар кейбір құқықтар, есімдер немесе байланыстар аналық желі арқылы беріледі.

Ленапе

10 мың жыл бойы американдықтар мекендеген, қазіргі Нью-Джерси жерін ленапи тайпалары басқарып, егін шаруашылығымен, балық аулаумен және аң аулаумен айналысқан. Олардың мәдениеті аналық текті, көшпенді аңшылық және егіншілік қоғамның үлгісін ұстанған, олар аналық ру территорияларында тұрақты, бірақ бекініп қалмаған қоныстармен өмір сүрген. Ер адамдардың басшылығы аналық желі арқылы мұрагерлікке көшкен, ал әйелдер ақсақалдары оларға ұнамайтын басшыларды қызметтен шеттетуге құқылы болған. Ауылдар құрылып, топырақтың құнарлылығы төмендегенде және балық аулау мен аң аулау маусымдарына байланысты рулар жаңа жерлерге көшіп, егістік алқаптарын ауыстырған. 1614 жылдан бастап бұл аймақ Голландияның Жаңа Нидерланд провинциясының бір бөлігі деп жарияланды, онда тері саудасы батысқа қарайтын табиғи жолдың артықшылығын пайдаланды, бірақ ленапилер қазіргі Джерси-Ситиден әрі тұрақты қоныстануға рұқсат бермеді. "Осы үндістер туралы алғаш жазған еуропалықтар аналық әлеуметтік құрылымды жат және түсініксіз деп тапты. Осының салдарынан ертедегі жазбаларда ленапи қоғамының ерте кезеңдері туралы 'меңзеулер' көптеп кездеседі, бірақ оларды көбінесе толық түсінбеген бақылаушылар жазған".

Мандан

Америка Құрама Штаттарының солтүстік Ұлы жазығындағы манда халқы тарихи түрде аналық желі бойынша ұйымдасқан, ұзын отбасылық үйлерде тұрған.

Ұрпақ

Панама мен Коста-Риканың Насо (Терибе немесе Тераба) халқы өзін аналық билік құрылымы бар қауым ретінде сипаттайды, бірақ олардың монархиясы дәстүрлі түрде әкеден балаға беріліп келген.

Навахолар

Американың оңтүстік-батысындағы Навахо халқы аналық туыстық қағидаға негізделген қоғам. Оларда туыстық байланыстар, балалар, мал және әулет тарихы әйелдер арқылы ұрпақтан-ұрпаққа жалғасады. Некеде күйеу қалыңдығының үйіне көшіп келген. Балалар да анасының руынан тегін алатын және әйелдер әулетінің хогандарының ішінде өсетін.

Танана Атабаскан

Аляска және Канададағы Танана өзені алабының иеленушілері – Танана Атабаскан халқы дәстүрлі түрде аналық текті, жартылай көшпелі тайпалармен өмір сүрген.

Ценакомака (Поухатан конфедерациясы)

Поухатан және Ценакомаканың басқа тайпалары, сондай-ақ Поухатан конфедерациясы деп белгілі, еркектерге басымдық беретін аналық желі арқылы мұрагерлік жүйесін қолданды. Қазіргі ұрпақта олар бауырларын қарындастарынан артық санады (бірақ егер бауырлар қалмаса, қарындастарына мұрагерлік құқығы берілді), ал келесі ұрпаққа мұра ең үлкен әйел желісі арқылы берілді. Вирджиния картасында Джеймстаундық Джон Смит былай деп жазады: Оның [бас Поухатанның] билігі ұлдарына немесе балаларына емес, бірінші кезекте бауырларына – Опичпанан, Опечанканоу және Кататоға сияқты үшеуіне көшеді, ал олар қайтыс болғаннан кейін оның қарындастарына. Бірінші кезекте үлкен қарындасына, содан кейін қалғандарына, ал олардан кейін үлкен қарындасының еркек және әйел мұрагерлеріне, бірақ ешқашан еркек мұрагерлеріне емес.

Жоғарғы Кускоквим

Жоғарғы Кускоквим халқы – Жоғарғы Кускоквим өзені алабының түпкі тұрғындары. Олар Атабаска тілінде сөйлейді, ол Төменгі Кускоквим өзені алабындағы тілге қарағанда Танана тіліне жақын. Бұрын олар аналық рулық қағидаларға негізделген, жартылай көшпелі аңшы-жинақшылар болып келген.

Уайу

Колумбия және Венесуэланың ваюу халқы аналық руларда өмір сүреді, әкелік байланыстар екінші орында тұрады.

Қытай

Бастапқыда қытайлық тегі аналық желі арқылы анықталған, бірақ Шан әулетінің кезінде (б.з.д. 1600-1046 жылдар) ол әкелік желіге ауысты. Археологиялық мәліметтер Қытайдағы неолит дәуірінде (б.з.д. 7000-2000 жылдар) қытайлық аналық рулары әкелік ру кезеңінен өтіп, әдеттегі әкелік отбасыларға айналды деген теорияны қолдайды. «Осылайша, олар теңдікке бейімдірек деп танылды». Оңтүстік Үндістандағы бірнеше индуист қауымдары аналық туыстықты қабылдады, әсіресе Керала штатындағы Наирлер (немесе Наярлар) және Тийялар, сондай-ақ Карнатака штатындағы Бунттар мен Биллавалар. Мұрагерлік жүйесі Наир қауымында Марумаккатайям, ал Бунт және Биллава қауымдарында Алиасантана деп аталды, екі қауым да руларға бөлінді. Бұл жүйе ерекше болды, себебі ол Үндістан тарихындағы әйелдерге белгілі бір еркіндік пен мүлікке құқық берген сирек дәстүрлі жүйелердің бірі еді. Аналық жүйеде отбасы анасы, оның ағалары мен кіші қарындастары және балаларынан құралған таравадуда бірге тұрды. Ең үлкен ер адам қаранавар деп белгілі болды және ол шаруашылықтың басшысы, отбасылық мүлікті басқаратын адам еді. Тегі ана арқылы анықталды, ал балалар анасының туысына жататын. Ескі кездерде тегі ананың әкесінен алынған. Барлық отбасылық мүлік бірлесіп иеленілді. Мүлікті бөліскен кезде балалардың үлесі анасының үлесімен біріктірілді. Қаранавардың мүлігі оның ұлдарына емес, әпкелерінің ұлдарына берілді. (Толық ақпарат алу үшін Наир, Бунттар және Биллава туралы мақалаларды қараңыз.) Амитав Гош Оңтүстік Үндістан жағалауындағы қауымдарда көптеген басқа аналық мұрагерлік жүйелері болғанымен, Наирлер «аналық мұрагерлік туралы антропологиялық әдебиетте бесiз теңдесi жоқ мәртебеге ие болды» деді. Солтүстік-Шығыс Үндістандағы Мегхалая штатында Хаси, Гаро және Джайнтия халықтары ұзақ жылдардан бері аналық желіге негізделген дәстүрді сақтап келеді, онда ең кіші қызы ата-анасының мүлкін мұраға алады және оларға күтім жасайды.

Originally, Chinese surnames were derived matrilineally, although by the time of the Shang dynasty (1600 to 1046 BCE) they had become patrilineal. Archaeological data supports the theory that during the Neolithic period (7000 to 2000 BCE) in China, Chinese matrilineal clans evolved into the usual patrilineal families by passing through a transitional patrilineal clan phase. "and thus have been known to be more egalitarian." Several Hindu communities in South India practiced matrilineality, especially the Nair (or Nayar) and Tiyyas in the state of Kerala, and the Bunts and Billava in the states of Karnataka. The system of inheritance was known as Marumakkathayam in the Nair community or Aliyasantana in the Bunt and the Billava community, and both communities were subdivided into clans. This system was exceptional in the sense that it was one of the few traditional systems in western historical records of India that gave women some liberty and the right to property. In the matrilineal system, the family lived together in a tharavadu which was composed of a mother, her brothers and younger sisters, and her children. The oldest male member was known as the karanavar and was the head of the household, managing the family estate. Lineage was traced through the mother, and the children belonged to the mother's family. In earlier days, surnames would be of the maternal side. All family property was jointly owned. In the event of a partition, the shares of the children were clubbed with that of the mother. The karanavar's property was inherited by his sisters' sons rather than his own sons. (For further information see the articles Nair and Bunts and Billava.) Amitav Ghosh has stated that, although there were numerous other matrilineal succession systems in communities of the south Indian coast, the Nairs "achieved an unparalleled eminence in the anthropological literature on matrilineality". In the northeast Indian state Meghalaya, the Khasi, Garo, Jaintia people have a long tradition of a largely matrilinear system in which the youngest daughter inherits the wealth of the parents and takes over their care.

Индонезия

Индонезиядағы минангкабау матрилинейлік рулық мәдениетінде, адамның ру аты некеде және басқа да мәдени шараларда маңызды рөл атқарады. Егер олар алыс ауылдардан келмесе, бір ру атын бөлісетін екі мүлдем жат адамның үйленуі мүмкін емес, себебі олар бір ру анасынан тараған деп есептеледі. Сол сияқты, минангтар Индонезияның кез келген жерінде, бір ру атын бөлісетін жат адамдармен кездескенде, олардың алыс туыстар екенін сезуі мүмкін. Минанг халқының әскери аты немесе тегі жоқ; сондай-ақ, адамның есіміне маңызды ру аты енгізілмейді; керісінше, адам тек қана атымен танысады. Минангтар – әлемдегі ең ірі матрилинейлік қоғамдардың/мәдениеттердің/этностардың бірі, олардың Индонезиядағы Батыс Суматра провинциясында 4 миллионға жуық халқы бар, ал басқа жерлерде, көбінесе Индонезияда шамамен 4 миллион адам тұрады. Минанг халқы өз елінде матрилинейлік дәстүрімен және "ислам дініне адалдығымен" белгілі, бірақ ислам "әкелік дәстүрге негізделген" деп саналады. Индонезияда минангкабаудан басқа да бірнеше этностар матрилинейлік болып табылады және олардың мәдениеті минангкабау мәдениетіне ұқсас. Олар – Suku Melayu Bebilang, Suku Kubu және Kerinci халқы. Suku Melayu Bebilang Риау провинциясының Кота Телук Куантан және Кабупатен Куантан Сингингi (Куансинг деп те аталады) аудандарында тұрады. Олардың мәдениеті минангтардың мәдениетімен ұқсас. Suku Kubu халқы Джамби және Оңтүстік Суматрада тұрады. Олардың саны шамамен 200 000 адамды құрайды. Kerinci халқы көбінесе Джамби провинциясының Кабупатен Керенци ауданында тұрады. Олардың саны шамамен 300 000 адамды құрайды.

Күрдтер

Аналық туыстық кейде негізгі сорани, заза, фейли, горани және алеви курдтары арасында кездесетін, бірақ алеви емес, курманжи тілінде сөйлейтін курдтар арасында бұл практика әлдеқайда сирек болған. Мәдени тұрғыдан Мокри тайпалық конфедерациясының Мангур руы және саяси тұрғыдан Болбас федерациясы энатик ру болып табылады, яғни ру мүшелері тек анасының тегін мұраға алады және анасының отбасының бір бөлігі деп есептеледі. Мокри тайпасының барлығы әмірлігінің құлауынан және Иран немесе Осман мемлекеттерінің тікелей билігінен бұрын осы энатика түрін қолданған болуы мүмкін, немесе дәстүр аймақтағы шабуылдар салдарынан халық азаюынан туындаған болуы да мүмкін.

Малайзия

Ларе боди каниагоға ұқсас мәдениет, Мыннакабау халқы қолданатын, 15 ғасырда Батыс Суматрадан Малай түбегіне көші-қон болғандықтан Негери Сембилан штатында және Малакканың бір бөлігінде adat perpatih дәстүрінің негізіне айналды.

Вьетнам

"[[Тау-таулылар]], [[Малайя полинезиясы]] және [[Австроазия]]" деп жіктелетін этникалық топтардың көпшілігі аналық желі бойынша есептеледі. Солтүстік Вьетнамда, Алессандра Чирикостаның сөзінше, Ау Кю туралы аңыз "алғашқы 'матриархаттың' болғанына куәлік етеді және ол онда дамыған, аналық және әкелік туыстық қарым-қатынастарды біріктіретін екі туыстық жүйеге алып келді, бұл екі желіге де бірдей маңыз берді".

Ежелгі Грекия

Ерлер діни және саяси билікте болғанмен, Спарта конституциясы мұрагерлік пен меншік анадан қызға өтуін міндеттеме еткен.

Ежелгі Шотландия

Пиктік қоғамында басшылық (кейін патшалық) мұрагерлігі аналық желі бойынша (ана тарапынан) жүргізілді, билікке келесі басшы оның ағасы немесе сіңілі баласы болды, бірақ әкеден ұлына мұрагерлік болған жоқ.

Океания

Кейбір мұхиттық қоғамдар, мысалы маршаллдықтар, тробриандықтар, палаулықтар, яптықтар және сиуайлықтар аналық желі бойынша туыстық байланыспен ерекшеленеді. Осы қоғамдарда қайтыс болған адамның әпкесінің ұлдары немесе оның бауырлары жиі мұрагер болып табылады.

Яһуди дініндегі аналық сәйкестендіру

Яһудилікте аналық туыстық немесе аналық желі арқылы текті анықтау – яһуди тегін аналық тараптан іздеу. Көптеген яһуди қауымдастықтары кем дегенде ерте танайттік дәуірден (шамамен 10-70 ж.б.д.) қазіргі заманға дейін аналық текті ұстанды. Яһудиліктегі аналық тектің пайда болуы мен басталу мерзімі белгісіз. Ортодоксалдық яһудилік аналық тектің Синай тауында Тораны алған кезден бастап (шамамен б.з.д. 1310 ж.) бері ауызша заң екенін жақтайды. Кейбір қазіргі заманғы ғалымдардың пікірінше, ол ерте танайттік дәуірде (шамамен 10-70 ж.б.д.) немесе Езра заманында (шамамен б.з.д. 460 ж.) құрылған болуы мүмкін. Консервативтік яһудилік әлі де аналық текті сақтайды. Ауызша заңды мойынламаған қараиттік яһудилік әдетте әкелік текті қолданады. Реконструкционистік яһудилік 1968 жылдан бері әкелік текті еврейлерді мойындайды. 1983 жылы Реформалық яһудилік американдық раввиндерінің орталық конференциясы кем дегенде бір яһуди ата-анасы бар кез келген адам үшін ресми түрде дін өзгеру қажеттілігінен бас тарту туралы қаулы қабылдады, егер (а) адам реформалық стандарттар бойынша еврей болып тәрбиеленсе немесе (б) адам қоғамдық идентификацияның тиісті әрекетін жасаса, бұл практика реформалық синагогтарда кем дегенде бір буын бойы кең таралған. Бұл 1983 жылғы қаулы Реформа қозғалысының еврей анасы жоқ балаларды яһуди дініне ресми түрде енгізуді талап еткен бұрынғы ұстанымынан айырмашылығы бар. Алайда, Израиль реформа және прогрессивті яһудилік қозғалысы бұл қаулыны қабылдамады және еврей анасы жоқ кез келген адамнан ресми түрде дін өзгеруді талап етеді.

Құрама Штаттардағы құлдарға арналған ерекшелік

АҚШ-та құл әйелдердің балалары анасының құл статусын мұраға алды. Бұлдың маңызды салдары – зорлау нәтижесінде немесе құл әйелдер мен олардың иелері арасындағы қарым-қатынастан туған балалардың әкесінен ешқандай құқығы болмады. Оларға, құл емес азаматтарға қолданылған әкелік мұрагерлік жүйесі бойынша, әкесінен тиесілі құқықтар берілмеді.

Мифологияда

Кейбір ежелгі мифтер тарихи жазбалардан бұрын болған аналық дәстүрлердің іздерін ашады делінеді. Роберт Грейвс грек мифтерін аударғанда ежелгі тарихшы Геродоттан үзінді келтіріп, олардың заманындағы ликиялықтардың аналық тектілік бойынша "есептеліп келгенін" немесе кариялықтар сияқты аналық текті болғанын айтады. Грек мифологиясында патшалық билік еркектерге ғана тиесілі болғанымен, билік көбінесе әйелдер арқылы беріліп, болашақ патша патшайым мұрагерге үйленіп билікке ие болар еді. Бұл Гомер мифтерінде айқын көрінеді, онда Грекияның ең батыр адамы Еленаның қолы үшін (және Спарта тағына) жарысады, сондай-ақ Эдип циклында Эдип Теба патшалығын алғанда, жаңадан жесір қалған патшайымға үйленеді. Бұл үрдіс көптеген кельт мифтерінде де байқалады, мысалы, (Уэльстік) Кулхвух пен Олуэннің мабиноги оқиғаларында немесе (Ирландиялық) Ольстер циклында, әсіресе Кухулиннің циклында Кухулин соңғы құпия оқуын әйел саяхатшы Скатахтан алып, оның қызына ғашық болады; ал Таин Бо Куайлнгеде Айилл Коннахт тәжін кисе де, оның әйелі Медб – нағыз билік иесі, және ол күйеуімен теңдігін растау үшін одан кем емес мүліктерге ие болуы керек. Пикттердің аналық текті болғаны жиі айтылады. Бреттондық әңгімелердің де көптегені осы мотивті көрсетеді. Тіпті Артур патша туралы аңыздар да кейбір адамдар тарапынан осы тұрғысынан түсіндіріледі. Мысалы, дөңгелек үстел, жиһаз ретінде де, және оның көптеген рыцарьларына қатысты да, Артурға Гвиневраның әкесі Леодегранстан сыйлық болған. Сондай-ақ, түрлі ертегілердің түбінде аналық тектілік жатыр деген пікірлер де бар, онда жазбада қалмаған халықтық дәстүрлердің іздері болуы мүмкін. Мысалы, "Аллерлейраух", "Есек терісі", "Қызына үйленгісі келген патша" және "Айғыр" сияқты ертегілерде әкесінің өз қызына үйленгісі келуі – оның билігін ұзартуға тырысуымен түсіндіріледі, себебі әйелі қайтыс болғаннан кейін ол билігін күйеуінің ұлына жоғалтар еді. Ал патшалардың қыздарына қарсы болуы мұрагерлеріне деген қарсылығымен түсіндіріледі. "Үш май шыршасы", "Қоян баққан Йеспер" немесе "Гриффин" сияқты ертегілерде патшалар үйлену тойына кедергі келтіру үшін қауіпті тапсырмалар қояды. Анасы мен қаһарман арасындағы жаулықты көрсететін ертегілер – Мәриямның баласы, Алты аққу және Перроның Ұйықтаған сұлуы – аналық қоғамнан аталық қоғамға өтуді көрсетеді, онда ер адамның адалдығы анасына, ал әйелі оны талап ете алатын қоғамға өтеді, бірақ бұл түсіндірме мұндай өтудің қоғамдағы қалыпты даму екеніне негізделген.

Certain ancient myths have been argued to expose ancient traces of matrilineal customs that existed before historical records. The ancient historian Herodotus is cited by Robert Graves in his translations of Greek myths as attesting that the Lycians of their times "still reckoned" by matrilineal descent, or were matrilineal, as were the Carians. In Greek mythology, while the royal function was a male privilege, power devolution often came through women, and the future king inherited power through marrying the queen heiress. This is illustrated in the Homeric myths where all the noblest men in Greece vie for the hand of Helen (and the throne of Sparta), as well as the Oedipian cycle where Oedipus weds the recently widowed queen at the same time he assumes the Theban kingship. This trend also is evident in many Celtic myths, such as the (Welsh) mabinogi stories of Culhwch and Olwen, or the (Irish) Ulster Cycle, most notably the key facts to the Cúchulainn cycle that Cúchulainn gets his final secret training with a warrior woman, Scáthach, and becomes the lover of her daughter; and the root of the Táin Bó Cuailnge, that while Ailill may wear the crown of Connacht, it is his wife Medb who is the real power, and she needs to affirm her equality to her husband by owning chattels as great as he does. The Picts are widely cited as being matrilineal. A number of other Breton stories also illustrate the motif. Even the King Arthur legends have been interpreted in this light by some. For example, the Round Table, both as a piece of furniture and as concerns the majority of knights belonging to it, was a gift to Arthur from Guinevere's father Leodegrance. Arguments also have been made that matrilineality lay behind various fairy tale plots which may contain the vestiges of folk traditions not recorded. For instance, the widespread motif of a father who wishes to marry his own daughter—appearing in such tales as Allerleirauh, Donkeyskin, The King who Wished to Marry His Daughter, and The She Bear—has been explained as his wish to prolong his reign, which he would lose after his wife's death to his son in law. More mildly, the hostility of kings to their daughter's suitors is explained by hostility to their successors. In such tales as The Three May Peaches, Jesper Who Herded the Hares, or The Griffin, kings set dangerous tasks in an attempt to prevent the marriage. Fairy tales with hostility between the mother in law and the heroine—such as Mary's Child, The Six Swans, and Perrault's Sleeping Beauty—have been held to reflect a transition between a matrilineal society, where a man's loyalty was to his mother, and a patrilineal one, where his wife could claim it, although this interpretation is predicated on such a transition being a normal development in societies.