Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1831 жылы Ұлыбританияның басқаруындағы Ямайкада құлдардың сәтсіз көтерілісі
1831 failed slave rebellion in British ruled Jamaica
Баптист соғысы, сондай-ақ Сэм Шарп көтерілісі, Рождество көтерілісі, Рождество бүлігі және 1831-32 жылдардағы Ұлы Ямайка құлдарының көтерілісі деп те аталады. Бұл 1831 жылдың 25 желтоқсанында басталып, Ямайка колониясындағы 300 000 құлдың шамамен 60 000-ына дейін қатысқан он бір күндік көтеріліс болды. Пресвитериан, веслиан және моравиан діндерімен салыстырғанда, баптист құлдары әрекет етуге көбірек дайын болған сияқты. Бұл ақ баптист миссионерлерінің сабақтан көп қалу деңгейінің жоғары болуымен байланысты болуы мүмкін. Қара диякондардың салыстырмалы тәуелсіздігі құлдарға өздерінің діни өміріне жауапкершілік сезімін ұқтырып, оның ішінде баптист теологиясын өз тәжірибелеріне сәйкес түсіндіруге (мысалы, олар Жақияның рөліне баса назар аударды, кейде Исаның есебінен) мүмкіндік берді. Монтего-Бейдегі миссионер Томас Бурчелл Рождество демалысынан кейін Англиядан оралды. Баптист шіркеуінің көптеген өкілдері оның король Уильям IV-тен құлдарды азат ету туралы құжаттар әкеліп қайтатынын күтті. Олар корольдің өкілдері бұл бұйрықты орындайды деп ойлады, ал Ямайка губернаторы азат ету туралы шешім қабылданбағанын жариялағанда құлдар арасындағы наразылық күшейді.
The Baptist War, also known as the Sam Sharp Rebellion, the Christmas Rebellion, the Christmas Uprising and the Great Jamaican Slave Revolt of 1831–32, was an eleven day rebellion that started on 25 December 1831 and involved up to 60,000 of the 300,000 slaves in the Colony of Jamaica. Compared with their Presbyterian, Wesleyan, and Moravian counterparts, Baptist slaves seemed more ready to take action. This may have reflected a higher level of absenteeism among white Baptist missionaries. The relative independence of Black deacons facilitated slaves taking greater ownership over their religious life, including reinterpretations of Baptist theology in terms of their experience (for example, they placed an emphasis on the role of John the Baptist, sometimes at the expense of Jesus.) Thomas Burchell, a missionary in Montego Bay, returned from England following Christmas vacation. Many of the Baptist ministry expected that he would return with papers for emancipation from the king, William IV. They also thought that the King's men would enforce the order and discontent escalated among slaves when the Jamaican governor announced that no emancipation had been granted.
Шабуыл және көтеріліс
"Туа біткен" баптист пасторы Сэмюэл Шарп басшылығымен құлдықтағы қара жұмысшылар көбірек еркіндік пен "базарлық жалақының жартысы" мөлшерінде еңбекақы талап етті; олар плантация иелері талаптарын орындағанға дейін жұмыстан бас тартуға ант берді. Құлдар жұмыс тоқтату арқылы өз мақсаттарына жете алады деп сенді. Шарп көтерілістің бастамашысы болды және "Әке" Шарп деп аталды. Оның әскери қолбасшыларының көпшілігі, оның сияқты, сауатты құлдар еді, олардың арасында Джонсон, Йорк плантациясынан Кемпбелл есімді ағаш шебері, Гринвич плантациясынан Роберт Гарднер атты арба жүргізуші, Белведер плантациясынан Томас Доув, Хейзлимпф плантациясынан Джон Тарп және Джордж Тейлор болды. Бұл Британдық Батыс Индиядағы ең ірі құл көтерілісі болды, онда Ямайканың 300 000 құлының 60 000-ы жұмылдырылды. Көтеріліс кезінде қаруланған құл отряды 14 ақ адамды өлтірді, ал 207 көтерілісші қаза тапты. Көтеріліс 27 желтоқсанда құлдар Монтего Бэйдің үстіндегі төбеде орналасқан Кенсингтон плантациясын өртеп жіберген кезде басталды. Милиция полковнигі Уильям Гриньон бірнеше плантацияны басқарған заңгер еді, соның ішінде Солт-Спрингтегі плантацияны да, желтоқсан айындағы оқиғалар көтеріліске түрткіс болды. Гриньон Белведер плантациясындағы көтерілісшілерге қарсы күресті басқарды, бірақ ол кері шегінуге мәжбүр болды, көтерілісшілерді Сент-Джеймс приходінің ауылдық аймақтарын бақылауға қалдырды. 31 желтоқсанда отарлық билік әскери жағдай режимін енгізді. Британдық әскерлеріне қолбасшылық еткен сэр Уиллоуби Коттон қаңтар айының екінші аптасында көтерілісті басуға көмектесу үшін Акомпонг қаласындағы ямайкалық марондарды шақырды. Алайда, Акомпонг марондары Катадупада көтерілісшілерге шабуыл жасағанда, көтерілісшілердің "күшті" болғандықтан, кері шегінуге мәжбүр болды. Бірақ, Акомпонг марондары көп ұзамай басымдыққа ие болды және бір шайқаста көтерілісшілерді жеңіп, шайқас кезінде Шарптың орынбасары Кемпбеллді өлтірді. Марунда тұрақты әскер көтерілісшілермен қоршауда қалғанда, Акомпонг марондары оларға көмектесіп, көптеген көтерілісшілерді өлтіріп, Шарптың тағы бір орынбасары Деханиды тұтқынға алды. Чарльз Таун және Мур Тауннан келген "Желбарыс марондары" Коттонның шақыруына жауап бергенде, көтерілісшілердің ісі күйреп қалды. Бұл шығыс марондары Гиллеспи есімді тағы бір көшбасшыны қоса алғанда, көптеген көтерілісшілерді өлтіріп, тұтқынға алды. Көтерілісшілердің соңғы көшбасшыларының бірі Гарднер Чарльз Таун марондары оларға қарсы күреске қосылғанын естігенде, басылды.
Led by 'native' Baptist preacher Samuel Sharpe, enslaved black workers demanded more freedom and a working wage of "half the going wage rate"; they took an oath to stay away from work until their demands were met by the plantation owners. The enslaved laborers believed that the work stoppage could achieve their ends alone – a resort to force was only envisaged if violence was used against them. Sharpe was the inspiration for the rebellion, and was nicknamed "Daddy" Sharpe. His military commanders were mainly literate slaves, like him, and they included Johnson, a carpenter called Campbell from York estate, a waggoner from Greenwich estate named Robert Gardner, Thomas Dove from Belvedere estate, John Tharp from Hazlelymph estate, and George Taylor, who, like Sharpe, was a deacon in Burchell's chapel. It became the largest slave uprising in the British West Indies, mobilizing as many as 60,000 of Jamaica's 300,000 slaves. During the rebellion, fourteen white people were killed by armed slave battalions and 207 rebels were killed. The rebellion exploded on December 27, when slaves set fire to Kensington estate, in the hills above Montego Bay. Colonel William Grignon of the militia was an attorney who ran several estates, including one at Salt Spring, where a series of incidents in December were the sparks for the uprising. Grignon led the militia against the rebels at Belvedere estate, but he was forced to retreat, leaving the rebels in command of the rural areas of the parish of St James. On December 31, the colonial authorities instituted martial law. Sir Willoughby Cotton, who commanded the British forces, then summoned the Jamaican Maroons of Accompong Town to help suppress the rebellion in the second week of January. However, when the Accompong Maroons attacked the rebels at Catadupa, they were forced to withdraw because the rebels were "too strong". The Accompong Maroons soon gained the upper hand however, and they defeated the rebels in one skirmish, killing one of Sharpe's deputies, Campbell, in the assault. When the army regulars were besieged by the rebels at Maroon Town, the Accompong Maroons relieved them, killing more rebels, and capturing scores of them, including another of Sharpe's deputies, Dehany. When the Windward Maroons from Charles Town, Jamaica and Moore Town answered the call of Cotton, the rebel cause was lost. These eastern Maroons killed and captured a number of other rebels, including another leader named Gillespie. One of the last leaders of the rebels, Gardner, surrendered when he heard the Charles Town Maroons had joined the fight against them.
Қуғын-сүргін және өлім-жітім
Көтеріліс отаршыл билік тарапынан жылдам басып құйрылды. Отаршыл үкіметтің реакциясы және плантаторлардың кек қайтару шаралары көтерілісшілердің барлық іс-әрекеттерінен гөрі әлдеқайда қатыгез болды; шамамен 500 көтерілісші қаза тапты, олардың 207-сі көтеріліс кезінде тікелей өлтірілді. Көтерілістен кейін, шамамен 310-дан 340-қа дейін ямайкалық құлдар "әртүрлі сот өкімдерімен" өлімге кесілді. Кейде құл ямайкалықтар өте ұсақ құқық бұзулар үшін өлім жазасына кесілді (бір жағдай – шошқа ұрлығы үшін, екіншісі – сиыр ұрлығы үшін). Генри Блеби 1853 жылы жазған естеліктерінде соттардың көбінесе бір уақытта үш немесе төрт адамды өлім жазасына кесетінін айтқан; денелер үйіліп қалған, жұмыс үйіне жіберілген қара нәсілділер түнде оларды алып, қала сыртындағы жаппай қабірге көмген. Құл сатушылар көптеген миссионерлерді көтеріліске ынталандырды деп күдіктенді. Мысалы, Уильям Книбб және Блеби тұтқындалып, қара майға малып, қауырсынмен жабылды, бірақ кейін босатылды. Ақ колониялықтардың топтары қара қауымдастырылған шіркеулерді қиратты.
The rebellion was quickly suppressed by the colonial authorities. The reaction of the colonial government and reprisals of the plantocracy were far more brutal than any actions undertaken by the rebels; approximately 500 rebels were killed, with 207 killed outright during the revolt. After the rebellion, an estimated 310 to 340 enslaved Jamaicans were killed through "various forms of judicial executions". At times, enslaved Jamaicans were executed for quite minor offenses (one recorded execution was for the theft of a pig; another, a cow). An 1853 account by Henry Bleby described how the courts commonly executed three or four persons simultaneously; bodies were piled up until the Black people relegated to the workhouse carted the bodies away at night and buried them in mass graves outside town. The slavers suspected many missionaries of having encouraged the rebellion. Some, such as William Knibb and Bleby, were arrested, tarred and feathered, but later released. Groups of white colonials destroyed chapels that housed Black congregations.
Салдары
Баптистік соғыстың нәтижесінде жүздеген құлдар құлдыққа қайта түсуден қашу үшін Кокпит аймағына қашып кетті. Марундар осы қашқан құлдардың тек шағын бөлігін ұстады. 1833 жылы британдық парламент құлдықты жою туралы заң қабылдаған кезде көптеген қашқандар бостандыққа шығып, із жазып кетті. Тарихшылардың пікірінше, көтеріліс кезінде Ямайканың плантаторларының қатыгездігі британдықтардың құлдарды азат ету саяси процесін үдетті. Берчелл мен Книбб колониялық милицияның оларға қаншалықты жаман қарағанын айтқанда, Төменгі палата ақ плантаторлардың ақ миссионерлерді қаралап, қауырсынмен жабуына наразылық білдірді. Парламент 1833 жылы құлдықты жою туралы заңды қабылдады, оның бастапқы шаралары 1834 жылы іске қосылды, одан кейін 1834 жылы жартылай азаттық (алты жасқа дейінгі балалар толығымен азат етілді, ал қалғандары алты жылдық оқудан өтті) және 1838 жылы жеке меншік құлдығының толыққанды азаттығы іске асырылды.
As a result of the Baptist War, hundreds of slaves ran away into the Cockpit Country in order to avoid being forced back into slavery. The Maroons only apprehended a small number of these runaway slaves. Many runaways remained free and at large when the British parliament passed the Act abolishing slavery in 1833. Historians argue that the brutality of the Jamaican plantocracy during the revolt accelerated the British political process of emancipating the slaves. When Burchell and Knibb described how badly they were treated by the colonial militias, the House of Commons expressed their outrage that white planters could have tarred and feathered white missionaries. Parliament passed the Slavery Abolition Act 1833 for initial measures to begin in 1834, followed by partial emancipation (outright for children six or under, six years' apprenticeship for the rest) in 1834 and then unconditional emancipation of chattel slavery in 1838.
Әдебиетте
Андреа Левидің 2010 жылғы "Ұзын ән" романы баптистік соғыстың оқиғаларын көркем әңгіме арқылы баяндайды. Герберт Г. де Лиссердің 1929 жылғы "Розехоллдың ақ сиқыршысы" романының шешімі баптистік соғыс кезінде Розе Холлда орын алады.
Andrea Levy's 2010 novel The Long Song recounts, through a fictional narrative, the events of the Baptist War. The 1929 novel The White Witch of Rosehall, by Herbert G. de Lisser, has a climax set in Rose Hall at the time of the Baptist War.