Кіріспе

Неміс мүсіншісі (1886–1972)

Рудольф Беллинг (1886 жылғы 26 тамыз – 1972 жылғы 9 маусым) – неміс мүсіншісі. Оның туындылары 1932 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының өнер сайысындағы мүсікшілік бәйгеге қатысты.

Көркемдік теориялар

ХХ ғасырдың басында Рудольф Беллингтің есімі бірдей шақыруға ұқсады. "Дриекланг" (триада) шығармасының авторы жиі және қызу пікірталастар тудырды. Ол алғаш рет әйгілі итальян мүсіншісі Бенвенуто Челлинидің (1500–1570) ойларын жаңғыртты, ол өз заманында мүсін бірнеше жағынан әдемі көрінуі керек деді. Бұл ғасыр басындағы қалыпты түсінік еді. Бірақ бұл мүсіннің үш өлшемді екенін көрсететін белгі болатын. Рудольф Беллинг бұл ойды дамытып, мүсін тек әдемі жақтарын көрсетуі керек деді. Осылайша ол Берлиндегі көрнекті неміс өнер зерттеушісі Адольф фон Хильдебрандтқа қарсы шықты, ол "Скульптурадағы форма мәселесі" (1903) атты кітабында: "Мүсін түсінікті болуы керек, және ол көрерменді айналып қарауға мәжбүрлемеуі тиіс" деген пікір білдірді. Рудольф Беллинг өзінің туындыларымен бұрынғы теорияларды жоққа шығарды. Оның кеңістік және форма туралы теориялары Карл Эйнштейн мен Пол Вестгейм сияқты сыншыларды да сендіріп, одан кейінгі мүсіншілер буындарына үлкен әсер етті. Осы мәселе бүгінге дейін толыққанды түсініксіз болып қалып отыр.

Германиядан шығу

1933 жылдан бастап Беллингтің өз елінде жұмыс істеуге мүмкіндігі болмады. Оның туындылары дегенеративті өнер деп танылды, олардың көпшілігі балқытылды немесе қиратылды. Оның саяси көзқарастары да нацистік режимге қайшы болғандықтан, оған жұмыс істеуге тыйым салынды, сондай-ақ Берлиндегі Пруссия өнер академиясының құрамынан шығарылды. Академия президенті Пруссияның білім және өнер министрінің атынан оған отставкаға кетуді кеңес берді. 1935 жылы Рудольф Беллинг Нью-Йоркте сегіз ай тұрды, онда Вейхе галереясында өзінің ең маңызды туындыларынан көрме ұйымдастырды. Ол сонымен қатар қазіргі заманғы мүсінтау және өзінің теориялары бойынша лекциялар оқыды. Америка сол кезде оған өмірін өткізуге тамаша мүмкіндік ұсынды. Ол Германияға оралды, себебі оның тоғыз жасар ұлы Томас қауіпті жағдайда болды, өйткені оның анасы, Рудольф Беллингтің бірінші әйелі, еврей болған. Ол ұлын құтқарып, 1937 жылы тағы да эмиграция жасады, бұл жолы Түркияның Стамбул қаласына. Ол онда отыз жыл өмір сүрді және жұмыс істеді. 1937-1954 жылдары Стамбулдағы Көркемсурет академиясында оқытушы болып жұмыс істеді, мүсінтау кафедрасын қайта ұйымдастырды және дәстүрлі зерттеулерге негізделіп, қазіргі заманғы өнерге жол ашты. 1939 жылы ол ұлын заңсыз жолмен Берлиннен Түркияға жеткізуге қол жеткізді. 1942 жылы ол екінші әйелі Иоланда Каролина Манзиниге үйленді, ол итальян-неміс отбасынан шыққан, ал 1943 жылы олардың қызы Элизабет дүниеге келді. 1943-1944 жылдары ол Исмет Инөнүнң қоладан жасалған мүсінін жасады, тұғыры дайын болғанымен, 1950 жылы үкімет ауысуына байланысты мүсін орнатылмады. Ол 1982 жылы Мачка саябағында орнатылды. Бұл мүсін ерекшеліктерімен көзге түседі, себебі ол Инөнүнң алғашқы мүсіні және (кем дегенде 1993 жылғы мәліметтер бойынша) Анкарадағы Инөнү үйінің бағында 1980 жылдардың ортасында орнатылған мүсіннен кейін екінші ең ірі Инөнү мүсіні болды. 1951 жылдан 1966 жылға дейін Стамбул техникалық университетінің сәулет факультетінде оқытушы болып жұмыс істеді. Ол 1951 жылдан 1953 жылға дейін Әниткабирге арналған рельефтік жобалар бойынша келіп түскен өтінімдерді бағалаған іріктеу комиссиясының мүшесі болды. 1955 жылы ол «Еңбегі үшін» орденімен марапатталды. Ол Батыс Берлиндегі академияға тек 1956 жылы қайта шақырылды, сол жылы Сыртқы істер министрлігінің көмегімен Нью-Йоркте қалған туындылары қайта әкелінді. 80 жасқа келгенде ол Батыс Германияға қайта оралуға шешім қабылдады, онда Мюнхенге жақын Крайлингте тұрды. Ол 1972 жылдың маусым айында Мюнхенде қайтыс болды, неміс үкіметі оны «Еңбегі үшін» орденімен (жұлдызбен) марапаттады. Қазіргі уақытта мұрағатын оның қызы Элизабет Вебер Беллинг басқарады.