1665 жылғы Лоустофт теңіз шайқасы

Кіріспе

1665 жылғы екінші ағылшын-голланд соғысы кезіндегі теңіз шайқасы

Лоустофт шайқасы 1665 жылдың 13 маусымында [ескі стиль бойынша 3 маусым 1665] екінші ағылшын-голланд соғысы барысында өтті. Бірлескен провинциялардың жүзден астам кемеден тұратын флоты, лейтенант-адмирал Якоб ван Вассенаер, Обдам лорды басқаруымен, Соффолк графтығындағы Лоустофт портынан шығысқа қарай қырық шақырым жерде, шамамен бірдей күшті ағылшын флотына шабуыл жасады, оған Джеймс, Йорк герцогы басшылық етті. Бұл Англияның маңызды жеңісі болғанымен, голланд флотының көп бөлігі қашып кеткендіктен, Англия соғысты бірден шешуші жеңіспен аяқтау мүмкіндігінен айырылды. Осының салдарынан голландтар жаңа, жақсы қаруланған кемелер салып, ұйымдастыру және тәртіптерін жақсарта алды. Голланд флоты осы соғыстың қалған шайқастарында бұрынғыдай нашар ұйымдастырылмаған және тәртіпсіз болмады. Ал Обдамның орнына келген Михель де Руйтер голландтарға соғыстың қалған бөлігі үшін тамаша тактик және көшбасшы болды.

Таңертең

Бұл шайқастың толыққанды, үйлесімді есебін беру қиын, әсіресе, ұрыстан аман қалмаған Обдамның қолбасшылық ниеттерін анықтау одан да қиын. Обдамды жетекшілік пен тактикалық көрегендігінің жетіспеушілігіне айыптағанмен, ол Лоустофтта адмирал-лейтенант болып тағайындалған Эгберт Бартоломеуш Кортенаердің ту капитаны болған бұрынғы шайқастарда бұл жасырылған. Ағылшындар Обдамның мінез-құлқына таңырқағанмен, оның тактикалық шешімдері нашар ұйымдастырылған, қару-жарағы кем флоттың тек қана қолайлы жағдайда жеңіске жете алатынын және жеңіліс қаупі туғанда шегіне білуі керектігін түсінуімен байланысты болуы мүмкін. Жеңіліске ұшырағаннан кейін аман қалған голланд офицерлері өздерін ақтау үшін флотының бастапқы жазбаша бұйрықтарды орындағанын мәлімдеп, апатқа сауда капитандарының бақытсыздығы мен қорқынышын жапты. 13-ші күні таңертең екі флот та Лоустофттан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 65 шақырым жерде болды, голланд флоты ағылшын флотынан оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Жел оңтүстік-батыстан және оңтүстіктен соққан, күшті бірақ аса күшті емес, "құйрық жел" деп сипатталды. Таң атқанға дейін, шамамен сағат 4-те, Обдам ауа бағытын қайта иелену үшін ағылшын флотының оңтүстігіне қарай кенеттен батысқа қарай жылдамдықпен ұмтылды. Сэндвичтің есебінде ағылшын фургонын басқарған сэр Кристофер Мингс бұған жол бермеу үшін дереу оңтүстік-шығысқа қарай жылжып, ауа бағытын сақтап қалды, голланд кемелерін солтүстік-батысқа бұруға мәжбүр етті, екі флот қарама-қарсы бағытта, бірақ біршама қашықтықта өтті. Обдамның бұл әрекеті оның өзінің флотын да таңқалдырып, шатастық тудырды. Басқа түсіндірме бойынша, жел солтүстік-батыстан соққандықтан, ван Вассенаер ағылшындарға қарсы қорғаныс позициясынан шабуыл жасауға тырысқан. Алайда, голланд көзқарасынан Уорнсинктің егжей-тегжейлі есебі оңтүстік-батыстан жел соққандығын растады. Бұл алғашқы өту кезінде "Ұлы қайық" (алғашқыда Амстердам директорларының кемесі "Groote Liefde", ол 1653 жылы Портленд шайқасында тұтқындалды) голланд желісінің шығысында оқшауланды және капитан Ян ден Хаен, кейін адмирал, ол дереу өзінің олжасын Голландияға қайтарды. Бұл дұрыс емес практика осы шайқастан кейін голланд флотында тыйым салынды. Тағы бір ағылшын кемесі, сауда кемесі "John & Abigail" да оқшауланды, бірақ ақырында ағылшын флотына қосыла алды. Кейін "The Dutch Armado A Meer Bravado" атты ағылшын жеңіс әні былай деп жариялады: "Бақыт голландтықтарға біздің 'Charity' кемесін, олар қатты қалаған нәрсені бергенде көмектесті". Осыдан кейін екінші өту болды, онда әр флот бағытын өзгертуге мәжбүр болды. Пенн флоттың жауынгерлік нұсқауларына жаңа бап енгізіп, флоттың реттілігін кері айналдыра отырып, артқа қарай бұрылуға мәжбүр етті, бірақ Пенн кейіннен бұл маневрдің сигналын көрсету голланд флоты бұрылуды бастағаннан кейін ғана кешіктірілгенін айтты. Вандағы Принц Руперт проблема бар екенін түсінгенде, өзінің Қызыл эскадрильясына сол тәртіпті сақтай отырып, кері бағыттауға бұйрық берді, бірақ оның Мингстің басшылығымен жетекші дивизиясы бастапқыда Руперттің сигналын жіберіп алды. Пенн сол кезде өзінің алғашқы бұйрығын тоқтатты және герцог өзінің эскадрильясының орта және артқы бөлігін солтүстік-батысқа қарай бастап кетті, бірақ Лоусонның басшылығындағы оның жетекші дивизиясы адмиралдың кезегін ескермеді, Сэндвичтің басшылығындағы Көк эскадрилья өз кезегін бастады. Бұл Руперттің Ақ эскадрильясының артқы жағына үлкен саңылау қалдырды. Ағылшындардың бақытына орай, голланд флоты солтүстікке қарай жеткілікті алыс болды, сондықтан бұл алшақтықты дереу пайдалана алмады және таңғы сағат 6-дан 7-ге дейін екі флот та қарсы шықпады. Пенннің голланд қауіптің дамуына қарсы шешімі батыл болды: таңғы сағат 7-ден кейін ол Корольдік Чарльзді және Қызыл эскадрильяның басым бөлігін батысқа қарай бағыттап, Обдамның ауа бағытын иеленуіне жол бермеу үшін екінші шайқас сызығын құрды. Голландтықтар Пенннің маневріне байланысты немесе олардың кемелері оңтүстік-батыс желге қарсы батысқа қарай жеткілікті бұрыла алмағандықтан мұны жасауға тырыспады. Сонымен қатар, Сэндвичтің Көк эскадрильясы Руперттің эскадрильясы қалдырған саңылауды толығымен жапты және оның артында Лоусонның дивизиясы Сэндвичтің соңынан еріп, біршама тәртіпсіз сызықта қалыптасты. Бұл жолығы шайқас біріншіге қарағанда жақын аралықта болды, ал голланд кемелері ағылшын желісін бұзуға тырысты: үш кемесі уақытша сәттілікке жеткенімен, олар тез арада кері шегінді. Голланд флотының барлығы ағылшын флотына қарсы келгенде, Джеймс пен Пенн кері бұрылу маневрін екінші рет орындауға шешім қабылдады. Бұл мұқият координация мен уақытты талап етті, бірақ ол атыс кезінде орындалды, нәтижесінде Лоусонның дивизиясы енді Сэндвичті бастап кетті, Руперт артта қалды. Осыдан кейін екі флот шамамен сағат 8-ден бастап бірдей солтүстік-батыс бағытында бірдей жылдамдықпен қозғалды. Осы уақытқа дейін шығын салыстырмалы түрде аз болды, бірақ одан кейін болған қызу шайқаста Фризиялық қолбасшы, адмирал-лейтенант Ауке Стеллингверф екіге бөлінді, ал тәжірибелі адмирал-лейтенант Кортенаер, қазіргі уақыттағы ең қабілетті голланд қолбасшысы, зеңбірек оғынан қаза тапты. Квартирмейстер Ате Стинстра Кортенаердің кемесінің басқаруын өз қолына алды. Шайқастың кешіккен сағаттарынан түскі уақытқа дейінгі кезеңі туралы барлық есептер сыныпты. Ағылшын флоты кері бұрылу маневрін орындау кезінде шатастырылғанмен, голланд флоты одан да шатастырылған және көптеген голланд кемелері тұрақты шайқас желісінде қалуға құмар емес еді. Теория бойынша, олардың төменгі жағдайда болуы голландтықтардың зеңбіректерiне үлкен қашықтықты беретін еді, олар ағылшын кемелерінің қанаттарын тізбек оғымен қауіпсіз қашықтықтан жоюға мүмкіндік беретін еді, бірақ шындығында жеті эскадрилья бір-бірінің ату сызығын кесіп тастады. Сонымен қатар, шайқасқа ең құштар офицерлер мен капитан ең ынтасыз офицерлерді және ескі кемелерді артта қалдырды, ал компания кемелері формацияда шайқасу тактикасын білмеді. Қол жеткізілген мәліметтерге сәйкес, Кортенаердің эскадрильясы голланд флотының алдында болды, Лоусонға қарсы орналасқан, одан кейін Йохан Эвертсен және Обдам, олар негізінен Сэндвич эскадрильясына қарсы шықты, ал Тромп пен Корнелис Эвертсен артта, Рупертке қарап тұрды. Голландтың төртінші және жетінші эскадрильяларының кемелері желі бойына шашырап кетті, ал ағылшынның Қызыл эскадрильясының көп бөлігі негізгі шайқас аймағының батысындағы жеке желіде қалып, бірнеше сағат бойы голландтықтардың атуынан тыс қалып қойды. Шамамен түскі уақытта Лоусонның флагмандық кемесі "Royal Oak" көптеген зардап шеккеннен кейін желіден шығып кетті, ал Лоусонның өзі жараланды. Ол тез арада Джозеф Джорданмен ауыстырылды, ол флагманды өз дивизиясын басқаруға қайтарды.

It is difficult to give a fully coherent account of the battle, and more so to recover the intentions of the commanders, particularly those of Obdam who did not survive the battle. Although Obdam has been accused of lack both of leadership and tactical insight, masked in earlier battles where Egbert Bartholomeusz Kortenaer, who had been promoted to be a lieutenant admiral at Lowestoft, had been his flag captain. Although the English found Obdam's behaviour puzzling, his tactical decisions may relate to his appreciation that his out gunned, poorly organised fleet could only succeed in battle under ideal conditions and needed to be able to disengage if it risked defeat. After their defeat, the surviving Dutch flag officers, in order to exonerate themselves, pretended their fleet had followed the original written orders, blaming misfortune and cowardice among the merchant captains for the disaster. In the early morning of the 13th, both fleets were about 40 miles southeast of Lowestoft, with the Dutch fleet southeast of the English fleet. The wind was described as a "fine chasing gale", implying a strong but not excessive wind, from a direction between southwest and south. Just before dawn, at around 4am, Obdam made a sudden westward dash to regain the weather gage, trying to pass to the south of the English fleet. In Sandwich's account, Sir Christopher Myngs, leading the English van, immediately moved southeast to prevent this, and was able to retain the weather gage, forcing the leading Dutch ships to steer northwest, the two fleets passing in opposite directions but at some distance. As Obdam's move surprised his own fleet, it was left in some confusion. An alternative interpretation was that the wind was blowing from the northwest and van Wassenaer tried to engage the English from a defensive leeward position. However, Warnsinck's detailed account from a Dutch perspective confirms a southwest wind was blowing. During this first pass, the Great Charity (originally an Amsterdam Directors' ship the Groote Liefde, which was captured during the Battle of Portland in 1653) became isolated to the east of the Dutch line and was boarded and captured by captain Jan den Haen, the later admiral, who immediately returned with his prize to the Netherlands. This obviously unsound practice would be prohibited in the Dutch fleet after this battle. Another English ship, the merchantman John & Abigail was also isolated, but eventually managed to rejoin the English fleet. Later an English victory tune "The Dutch Armado A Meer Bravado" declared: "Fortune was pleasant when she lent the Dutch our 'Charity' a thing they wanted much." After this, there was a second pass that needed each fleet to reverse course. Penn had inserted a new article in the fleet's Fighting Instructions requiring it to tack from the rear, so reversing the order of the fleet, but Penn later recounted that displaying the signal for this manoeuvre was delayed until after the Dutch fleet had already started to turn. Prince Rupert in the van, realising there was a problem, ordered his Red Squadron to reverse course while maintaining the same order, although his leading division under Myngs at first missed Rupert's signal. Penn then cancelled his first order and the Duke led the centre and rear of his squadron to the northwest, but his leading division under Lawson ignored his admiral's turn until the Blue Squadron under Sandwich began its own turn. This left a large gap to the rear of Rupert's White Squadron. Fortunately for the English, the Dutch fleet was sufficiently far to the north to be unable to take immediate advantage of this gap and, from 6am to 7am, the two fleets were not engaged. Penn's solution to the developing Dutch threat, was bold: soon after 7am he steered the Royal Charles and the bulk of the Red Squadron to the west to form a second battleline to prevent Obdam gaining the weather gage. The Dutch made no attempt to do so, whether because of Penn's manoeuvre or because their ships could not steer sufficiently westward against a southwesterly wind. In addition, Sandwich's Blue Squadron had largely closed the gap left by Rupert's squadron, and had formed in a rather disordered line behind him, with Lawson's division following Sandwich. The fighting during this pass was at a closer range than in the first one, and the Dutch ships attempted to break through the English line: although three of their ships temporarily succeeded, they were soon forced back. Once the whole Dutch fleet was opposite the English, James and Penn decided to attempt the manoeuvre of tacking from the rear a second time. This required careful coordination and timing, but it was achieved under fire, such that Lawson's division now led Sandwich, with Rupert in the rear. Following this, the two fleets were now moving in the same northwesterly direction at the same speed from about 8am. Up to this point, casualties had been relatively light, but in the heavy fighting that followed, the Frisian commander, Lieutenant Admiral Auke Stellingwerf, was cut in two and the veteran Lieutenant Admiral Kortenaer, probably the most competent Dutch commander present, was fatally wounded, both by cannonballs. Quartermaster Ate Stinstra then took command of Kortenaer's ship. All reports of the stage of the battle from late morning to midday are fragmentary. Although the English fleet had become disarranged through executing its tacking manoeuvres, the Dutch were in greater disarray and many Dutch ships failed to remain in a coherent line of battle. In theory, their being in a leeward position would have given the Dutch guns greater range, allowing them to destroy the rigging of the English ships from a safe distance with chain shot, but in reality the seven squadrons began to block each other's line of fire. In addition, those flag officers and captains most hungry for battle quickly left the less enthusiastic officers and older ships behind, while company ships were untrained in the tactics of fighting in formation. As far as can be established, Kortenaer's squadron led the Dutch fleet, ranged against Lawson, followed by Johan Evertsen and Obdam, who were mainly opposing Sandwich's squadron, with Tromp and Cornelis Evertsen towards the rear, facing Rupert. The ships of the Dutch fourth and seventh squadrons were scattered throughout the line, and most of the English Red Squadron formed a separate line to the west of the main area of combat, remaining almost out of range of Dutch gunfire for several hours. Around midday, Lawson's flagship, the Royal Oak, left the line having suffered significant damage, with Lawson himself wounded. He was quickly replaced by Joseph Jordan, who soon returned the flagship to lead its division.

Қайырлы күн !

Ұзақ мергендік жарыс шамамен сағат 14:00-ге дейін жалғасты, голландтар ағылшынның көк эскадрильясына күшті қысым көрсетті, ал қалған жерлерде өздерін сақтап тұрды, себебі қызыл эскадрильяның көп бөлігі жай ғана белсенсіз болды. Бірақ Джеймс пен Пенн шамамен сағат 12:00-де Сэндвичке көмек үшін күшейте берушілерді жіберді. Обдамның флагманы «Эндрахт» және тағы бес үлкен голланд кемесі Сэндвич эскадрильясын бұзуға тырысты, ал оның капитаны Бастиан Сентеннің басқаруындағы Голландтың Шығыс Индиясының алып кемесі «Оранже» Сэндвичке қарасты «Монтегью» кемесіне шабуыл жасап, уақытша басып алды. Алайда Джеймс пен Пенн 68 зеңбіректі «Олд Джеймс» кемесін Марлборо графына қарсы «Оранже» кемесіне жіберді, ал өздері «HMS Royal Charles» кемесімен «Эндрахтқа» қарсы жүзіп, Сэндвичтің флагмандық кемесі «Принс Рояльды» қолдады. Бұл күшейте берушілер Сентенді өзінің десантшыларын қайтаруға және голландтардың бұзу әрекетінен бас тартуға мәжбүр етті: бұл әрекет және оның сәтсіз аяқталуы голланд кемелері арасында үлкен тәртіпсіздік тудырды. Сэндвич шайқастың ортасына жақын болса, ал бір уақытта, бірақ тәуелсіз түрде Руперт алыс жерде голландтардың тәртіпсіздігін байқап, шайқастың нәтижесін шешетін шабуылдарға кірісті. Сэндвич голланд орталығын бұзуға тырысты, оған қарсы тұруға тырысқан төрт голланд кемесі бір-біріне соқтығысты. Бұл кемелер берілмегендіктен, кейіннен ағылшын өртеу кемесінің шабуылына ұшырады, тек біреуі ғана өрттен құтылды. Басқа голланд кемелері де шегінді. Солтүстікке қарай Тромп пен Корнелис Эвертсен Руперттен жел бағытын тартып алуға тырысты, бірақ ол оны сақтап қалды және қарсыластарына ауыр зиян келтіруді жалғастырды. Осы екі ағылшын шабуылы жүріп жатқанда, Йорк герцогы «Эндрахтқа» шабуыл жасады. Обдамның флагманынан жасалған голланд тізбектік оқ Джеймстің жанынан өтіп, «Royal Charles» кемесіндегі бірнеше сарайлықтарын, атап айтқанда Ричард Бойлді (Ричард Бойлдің ұлы, 1-ші Берлингтон графы), Маскерри виконтын және Фалмут графының өліміне себеп болды. Соңғысы, дарынсыз және аса бағаланбаған, басы кесілді, бұл ақын Эндрю Марвеллге (Джон Денхам псевдонимімен) қатыгез эпитафия жазуға мүмкіндік берді: «Оның қираған басын батыл герцог жек көреді және оның миы бар екенін бірінші дәлелдеді». Флагманды жоғалту және оның командирінің өлімі, ағылшынның көк және ақ эскадрильялары шабуылға шыққанда, голландтардың рухын күйретуге әкелді, оның орнын басушы туралы белгісіздік одан әрі нашарлатты. Келесі ең жоғары лауазымды офицер Зеландиялық Йохан Эвертсен болды, оған Голландияның үстем провинциясының саясаткерлері сенімсіздікпен қарады, сондықтан олар шайқастан бұрын Эгберт Кортенаерді Обдамның мұрагері етіп тағайындады. Кортенаер жараланып, командалыққа қабілетсіз болды, бірақ оның флаг-капитаны Стринстра Кортенаердің туын үшінші эскадрильяның адмиралы ретінде көтеріп, «Эндрахттың» жарылысынан қорқып, шайқастан қашып кетті, соңынан сол эскадрильяның көптеген кемелері басшыларының туын ұстанды. Бұл голланд күштері флотының басым бөлігіне, шамамен сағат 18:00-ге дейін барлық үйлесімділігін жоғалтқан, ағылшынның қууын озуға мүмкіндік берді. Осы кезеңде Марлборо графы мен Портленд графы қаза тапты, ал Лоусонның қызыл эскадрильясының және Теддиманның көк эскадрильясының кемелері негізгі шайқасқа қосылды, бұл голланд кемелерінің көбірек шегінуіне себеп болды. Сағат 18:00-ден 21:00-ге дейін үлкен ағылшын кемелері бірінші Эвертсенді, содан кейін Тромпты шегінуге мәжбүрледі және құтыла алмаған голланд кемелерін тазалап, үшеуін басып алды. Кейін Тромп өзінің артқы саптық әрекеті үлкен шығынға жол бермеді деп мәлімдеді, өйткені қашып бара жатқан голланд кемелерінің көптеген экипаждары рухтан талып, ағылшын қуғындарына қарсы күреспеді. Сэндвич голланд флотын бұзғандықтан, ол қашқанда бірнеше бөлікке бөлініп, әртүрлі порттарға тарады. Тромп бір топты Текселге бастап, соңынан Руперт, Йохан Эвертсен басқа топпен Маасқа қарай ағылшын флотының қалған бөлігімен қуылды, ал басқа кемелер Шельдке бет алды. Алайда, «Royal Charles» кемесінің түнгі уақытта желкендерін түсіруі одан да көп зиян келтірді. Бұл оқиға айналасында үлкен дау туды, және оны түсіндіру үшін бірнеше нұсқалар ұсынылды. Пенн мен Харманның куәліктеріне сүйенген есептерде, Джеймстің жатын бөлмесінің бастығы лорд Генри Браункер, қорқыныштан немесе герцогиняға герцогты қауіптен сақтауға уәде бергендіктен, бірінші болып Уильям Пеннге, Флот капитанына желкендерді түсіруді сұрады, ол герцог мұрагер екенін және оның өлімі апатқа әкелетінін еске салды. Пенн бас тартты, бұл бұйрықты тек Джеймс бере алатынын айтты, бірақ ол төмен түсті. Браункер содан кейін «Royal Charles» кемесінің капитаны Джон Харманға жүгінді, бұл жолы бұйрық Джеймстен келгенін айтты. «Royal Charles» кемесі түнгі уақытта желкендерін түсіргенде, қалған ағылшын флоты да солай істеді. Басқа бір есепте Пенн Джеймстің шайқаста өлімнен шамалы қашып құтылғаннан кейін толығымен жүрегін жоғалтқанын айтқандығы айтылады. Браункер содан кейін соғыстан кейін парламенттік тергеуден қашу үшін өмірімен қашып кетті, ол оны айыптауы мүмкін еді.

The long gunnery contest continued until around 2pm, with the Dutch putting significant pressure on the English Blue Squadron, while holding their own elsewhere, because much of the Red Squadron was largely inactive. However, James and Penn began to send reinforcements to assist Sandwich around noon. Obdam's flagship Eendracht and about five other large Dutch ships tried to break through Sandwich's squadron, and men from the giant Dutch East Indies ship Oranje under its captain Bastian Senten boarded and temporarily took over one of Sandwich's ships, the Montague. However James and Penn sent the Old James of 68 guns under Earl of Marlborough against the Oranje, whiled he and Penn sailed the HMS Royal Charles against the Eendracht in support of Sandwich's flagship English ship Prince Royal. These reinforcements forced Senten to recall his boarders and the Dutch to abandon their attempted breakthrough: this attempt and its repulse created considerable disorder among the Dutch ships. Both Sandwich, who was close to the centre of the action and, simultaneously but independently, Rupert further away, noticed the Dutch disarray, and embarked on attacks which were to decide the outcome of the battle. Sandwich attempted to break through the Dutch centre and four of the Dutch ships trying to oppose him ran into one another. As these ships failed to surrender, they were later attacked an English fireship, and only one escaped being burned. Other Dutch ships retreated. To the north, Tromp and Cornelis Evertsen tried to seize the weather gage from Rupert, who retained it while continuing to inflict severe damage to his opponents. While these two English attacks were taking place, the Duke of York attacked the Eendracht. A Dutch chain shot from Obdam's flagship narrowly missed James and killed several of his courtiers on the Royal Charles, the Hon. Richard Boyle (son of Richard Boyle, 1st Earl of Burlington), Viscount Muskerry and the Earl of Falmouth. The last, who was untalented and little regarded was decapitated, leading the poet Andrew Marvell, using the pseudonym John Denham) to write a brutal epitaph: "His shattered head the fearless Duke disdains, and gave the last first proof that he had Brains". The loss of the flagship and death of its commander, just as the English Blue and White squadrons were attacking, seriously affected Dutch morale, which was further damaged by the uncertainty over his successor. The next most senior flag officer was Johan Evertsen of Zeeland, who was distrusted by the politicians of the dominant province of Holland, who had therefore nominated Egbert Kortenaer to be Obdam's successor before the battle. Kortenaer had been fatally wounded and was incapable of command, but Stinstra, his flag captain kept Kortenaer's flag as admiral of the third Squadron flying and, unnerved by the explosion of the Eendracht, he fled the battle, followed by many ships of that squadron, which assumed that they should follow their leader's flag. These Dutch forces allowed the bulk of their fleet, which had lost all cohesion by around 6pm, to gain a headstart on any English pursuit. During this stage, the Earl of Marlborough and the Earl of Portland were killed and the ships of Lawson's division of the Red Squadron and Teddiman's division of the Blue Squadron joined the main battle forcing more Dutch ships to retreat. Between 6pm and 9pm, the larger English ships concentrated, on forcing first Evertsen and then Tromp into retreat and mopping up Dutch ships too damaged to escape, capturing three. Tromp later claimed that his rearguard action prevented greater losses, as many of the fleeing Dutch ships' crews were demoralised and would not fight any English pursuers. As Sandwich had broken through the Dutch fleet, it disintegrated in its flight into a number of separate bodies, escaping to different ports. Tromp led one group to Texel, followed by Rupert, Johan Evertsen retreated with another contingent to the Maas pursued by the rest of the English fleet, and other ships headed for the Scheldt. Much more damaging, however, was the decision taken for the Royal Charles to reduce sail during the night. Significant controversy surrounds this incident, and several explanations have been proposed to explain it. An account which relies on the reported testimonies of Penn and Harman suggests that Lord Henry Brouncker, James' master of the bedchamber, either from fear or because he had promised the Duchess of York to keep the Duke from danger, first approached William Penn, the Captain of the Fleet asking him to slacken sail, reminding him that the Duke was heir presumptive and that his death would be a disaster. Penn refused, stating that only James could order this, but he then went below. Brouncker next approached the captain of the Royal Charles John Harman, this time pretending that the order to take in sail did come from James. When Royal Charles reduced sail in the course of the night, the rest of the English fleet followed suit. According to another account, Penn was said to have remarked that James, having narrowly escaped death in the battle, had lost his nerve completely. Brouncker later fled for his life rather than face a Parliamentary enquiry after the war, which could have condemned him.

Салдары

Ағылшындар тек бір кемені жоғалтты – жоғарыда аталған «Ұлы қайық» кемесін. Ағылшыздар сегіз голланд кемесін батырды; олардың алтауы қашып бара жатқанда бір-біріне шатысып, екі жеке оқиғада өртке ұшырады: бұл «Тергос» кемесі «Maarseveen» компаниясының және «Swanenburg» сауда кемесімен шатысқанда болды; сондай-ақ «Koevorden», «Stad Utrecht» және «Prinse Maurits» кемелері де. Бұрын аталған «Oranje» компаниясының кемесі бірнеше ағылшын кемелерімен шайқасқаннан кейін қирап, өртенді. Бірінші шабуыл жасаған – Йорк герцогінің эскадрильясынан «Mary» кемесі, капитаны Еремия Смит, бұл шайқаста экипажының 99 адамын жоғалтты, кейін «Oranje» 400-ден астам экипажының жартысын жоғалтты. Кейбір мәліметтер бойынша, ауыр жарақат алған Сентен (голландтық емес шотланд екені айтылады) ағылшын кемесімен құтқарылды, бірақ ол да көп ұзамай қайтыс болды. Голланд флоты қашқанда ағылшыздар тағы тоғыз кемені қолға түсірді: «Hilversum», «Delft», «Zeelandia», «Wapen van Edam» және «Jonge Prins»; VOC компаниясының «Nagelboom» кемесі және «Carolus Quintus», «Mars» және «Geldersche Ruyter» сауда кемелері. Тромп тұтқындалды, бірақ қашып кетті. Голланд флотының көп бөлігінің қашуы оның шығындарынан гөрі маңыздырақ болды, өйткені Англияға қажетті ерте жеңіс тек оның жауынгерлік күш ретінде жойылуымен ғана мүмкін болар еді. Екінші себеп – тактикалық еді, өйткені голландтықтардың тәртіпсіз шайқаста қолданған тактикасы, жеке кемелер қарсыластарын басып алып, тұтқынға алады және көп жағдайда шайқастан өздерінің олжасымен кетеді, бұл ағылшын артиллериясына қарсы тиімсіз болды. Де Руйтер төрт күндік шайқастың соңғы күнінде шайқас тактикасына қайта оралғанмен, 1665 жылдың тамызында Штаттар Генералдары бекіткен жаңа шайқас нұсқаулықтарында қатардағы шайқас стандартты тактикаға айналды. Соңғы себеп – голланд кемелерінің нашарлығы, олар жақсы жасалғанмен, басқа теңіз державаларына қарағанда көбінесе кішірек және жеңіл қаруланған еді. Бірінші ағылшын-голланд соғысынан кейін үлкен құрылыс бағдарламасы болғанмен, тек флоттың флагманы ретінде салынған «Eendracht» және «Groot Hollandia» үшінші деңгейдегі ағылшын кемелерімен салыстыруға келді. 1660 жылдан бастап голландтықтар кеңейту бағдарламасын бастағанмен, олардың көп бөлігі кіші кемелер болды және тек біреуі ғана «Eendracht» көлемінен асып, ағылшын екінші деңгейіне тең болды. Бұл құрылыс бағдарламасы соғыс басталғаннан кейін кеңейтілді, бірақ оның ешқайсысы Лоустофт шайқасына дейін аяқталмады. 1666 жылғы төрт күндік шайқастағы голланд флотымен салыстырғанда, Обдам флотында көптеген ескі және кіші кемелер болды, ал қазіргі заманғы кемелер аз болды. Ол Шығыс Үндістан компаниясының кемелері мен басқа да сауда кемелеріне көп сүйенді, бірақ олардың нағыз әскери кемелердің төзімділігі болмады. 1666 жылғы шайқастарда Шығыс Үндістан компаниясының кемелері болған жоқ, ал бірнеше сауда кемелері майдан шебінде емес, көмекші ретінде әрекет етті. Тромп пен Эверсенге Штаттар Генералдарының комиссарлары мүмкіндігінше көп кемемен теңізге қайтуға бұйрық бергенімен, шайқастан кейін болған айыптауларда Тромп бас тартты, бірқатар капитанды мойынсұнбаушылық немесе қорқыныш үшін айыптады, ал Штаттар Генералдары кемелерді тексеру және аз зақым шеккендердің капитандығын тергеу үшін комиссия құрды. Екі ондаған кемеге аз ғана зақым келгені анықталса да, тек он капитан ғана қорқынышпен айыпталды. Тоғыз капитан сотталды: үшеуі флоттың алдында атып өлтірілді, үшеуі жер аударылды және үшеуі өздерінің командаларынан босатылды. Оныншы капитан, Лоуренс Хемскерк, 1665 жылы Нидерландыдан қашып кетті, өйткені ол шайқаста қорқынышпен сотталатынан қорқып, кейіннен ол жоқ болған кезде Нидерландыдан мәңгілікке қуылды. Хемскерк Англияға Влиге шабуылды жоспарлауға көмектесті, ал кейін 1672 жылы француз жағында өз отандастарымен Солебей шайқасында шайқасты. Бірқатар кеме экипаждарының жүріс-тұрысына үлкен наразылық болса да, Штаттар Генералдары оларды тексермеді, себебі кінә олардың капитандығына тиді. Сондай-ақ, қайтыс болған екі адмиралдың орнын кімнің толтыруы керектігі туралы да даулар болды. Голландтықтар жеңілістен сабақ алуға тырысты. Зеландия әмірлігі өз әскерлерінің офицерлері мен капитандығына ұзаққа созылған және қолайсыз атыс-жарыстарды болдырмауды және жау кемелерін басып алуға бағытталған жаттығуларды жүргізуді тапсырды. 1665 жылдың тамызында Штаттар Генералдарының өкілдері Тромп пен басқа адмиралдармен талқылауда жаңа шайқас нұсқаулықтарын шығарды, ол Екінші ағылшын-голланд соғысының және Үшінші ағылшын-голланд соғысының голланд теңіз тактикасының негізі болды. Бұл нұсқаулықтардың басты мәселелері – флотты үш бөлек эскадрильяға бөлу, әрқайсысының нақты басшылық тізбегі, жақсартылған сигнал беру және жау флотының бір бөлігіне басым күшті шоғырландыру принципін қолдану болды. Бұл нұсқаулықтар Лоустофт шайқасындағы флоттың жеті эскадрильяға бөлінуіне және нақты басшылық тізбегінің болмауына, сондай-ақ Обдамның сақтық тактикасына сыни пікір білдірді.

The English lost only one ship, the captured Great Charity mentioned above. Eight Dutch ships were sunk by the English; six of these were burnt in two separate incidents when they got entangled while fleeing and each group was set ablaze by a fire ship: this happened to the Tergoes entangling with the company ship Maarseveen and the merchantman Swanenburg; also to the Koevorden, the Stad Utrecht and the Prinse Maurits. The earlier mentioned company ship Oranje was set on fire after being reduced to a wreck when fighting off several English ships. The first to attack was one of the Duke of York's squadron, the Mary under captain Jeremiah Smith, which lost 99 men of its crew in this action, followed later by the , the and the According to some accounts, the Oranje lost half of its crew of 400 before succumbing, a severely wounded Senten (rumoured to be an expatriate Scotsman) was picked up by an English vessel and shortly after he also died. During the Dutch flight, the English captured nine more ships: Hilversum, Delft, Zeelandia, Wapen van Edam and Jonge Prins; the VOC ship Nagelboom and the merchants Carolus Quintus, Mars and Geldersche Ruyter. Tromp was captured but escaped. The escape of most of the Dutch fleet was more significant than its losses, as only its destruction as a fighting force would have given England the early victory it needed. The second was tactical, as the favoured Dutch tactic of the undisciplined mêlée, with individual ships boarding and capturing their opponent and, in many cases, leaving the battle with their prize, was ineffective against English gunnery on ships fighting in line. Although de Ruyter did partially revert to mêlée tactics in the last day of the Four Days Battle., fighting in line became the standard tactic in new Fighting Instructions approved by the States General in August 1665. The final cause was the inferiority of Dutch ships which, though well constructed, were generally smaller and more lightly armed than those of other maritime nations. Although there had been a significant building programme after the First Anglo Dutch War, only Eendracht and Groot Hollandia, built as fleet flagship, were comparable to English ships of the third rate. Although from 1660 the Dutch embarked on an expansion programme, many were smaller ships and only one exceeded the size of the Eendracht, equaling an English second rate. This building programme was greatly expanded after the outbreak of the war, but none of its ships had been completed by the time of Lowestoft. Compared with the Dutch fleet at the Four Days' Battle in June 1666, Obdam had a fleet comprising many older and smaller vessels and fewer modern ones. It relied strongly on the East Indies Company's ships and other merchantmen, although these did not have the resilience of true warships. There were no East Indies Company ships in the battles of 1666, and the few merchant ships present were not in the line of battle but acted as auxiliaries. Although Tromp and Evertsen were ordered by the commissioners from the States General to return to sea with as many ships as possible, in the recriminations that followed the battle, Tromp refused, denouncing a number of captains for disobedience or cowardice and the States General formed a commission to inspect the ships and question the captains of those that seemed to have suffered little damage. Although about two dozen ships showed were found to have suffered little damage, only ten captains were charged with cowardice Nine captains were brought to trial: three were shot before the fleet, three exiled and three dismissed from their commands. A tenth captain, Laurens Heemskerck, who had fled from the Netherlands in 1665, fearing he would be tried for cowardice in the battle, was afterwards condemned in absentia to perpetual banishment from the Netherlands. Heemskerck assisted England in planning the attack on the Vlie and later, in 1672, fought on the French side against his countrymen at the Battle of Solebay. Although there was considerable dissatisfaction with the conduct of a number of ships' crews, the States General did not investigate these, considering that the fault lay with their captains. There were also disputes about who should be promoted to fill the places of the two deceased admirals. The Dutch attempted to learn lessons from their defeat. The Admiralty of Zeeland instructed its flag officers and captains to avoid lengthy and disadvantageous gun battles and to practice drills aimed at boarding and capturing enemy ships. In August 1665 the deputies of the States General in discussion with Tromp and other admirals issued revised combat instruction that became the basis of Dutch naval tactics for the rest of the Second Anglo Dutch War and for the Third Anglo Dutch War. The main points of these instruction were the division of the fleet into three distinct squadrons, each with a clear chain of command, improved signalling and the application of the principle of the concentration of superior force against part of the enemy fleet. These instructions implicitly criticised the division of the fleet at Lowestoft into seven squadrons with unclear chains of command but also Obdam's cautious tactics.