Кіріспе
Ежелгі әлемнің жеті кереметінің бірі – Родос Колосы (; ) – грек күн құдайы Гелиос мүсіні, ол 280 ж. б.з. Линдостық Харес тарапынан грек атымен Родос қаласында, сол аттас аралда орнатылған. Ежелгі әлемнің жеті кереметіне кіретін бұл ескерткіш Родос қаласын Македониялық Димитрий I-нің бір жылға созылған қоршауынан сәтті қорғалғанын атап өту үшін салынған, оның әскері мен флоты зор болған. Көптеген замандас сипаттамаларына сәйкес, Колосс шамамен 70 шынтақ, немесе 33 метрдей биік болған – бұл қазіргі Азаттық мүсінінің табанынан тәжге дейінгі биіктігіне шамамен тең, осылайша ол ежелгі әлемдегі ең биік мүсін болды. 226 ж. б.з. болған жер сілкінісі кезінде құлап, бірақ оның кейбір бөліктері сақталды. Дельфи оракулының айтуынша, родостар оны қайта тұрғызбады. Джон Малалас Адриан өзінің билігі кезінде Колосты қайта орнатқанын жазды, бірақ ол жаңылысқан. Судаға сәйкес, родостар Колоссалықтар (Κολοσσαεῖς) деп аталған, өйткені олар мүсінді аралға орнатқан. 653 жылы Мұсылман генералы I Муавия басқаруымен араб әскерлері Родосты бағындырды, ал Теофанның жылнамасы бойынша мүсін толығымен қиратылып, қалдықтары сатылды; бұл мәлімет сенімді болмауы мүмкін.
The Colossus of Rhodes (; ) was a statue of the Greek sun god Helios, erected in the city of Rhodes, on the Greek island of the same name, by Chares of Lindos in 280 BC. One of the Seven Wonders of the Ancient World, it was constructed to celebrate the successful defence of Rhodes city against an attack by Demetrius I of Macedon, who had besieged it for a year with a large army and navy. According to most contemporary descriptions, the Colossus stood approximately 70 cubits, or high – approximately the height of the modern Statue of Liberty from feet to crown – making it the tallest statue in the ancient world. It collapsed during the earthquake of 226 BC, although parts of it were preserved. In accordance with the Oracle of Delphi, the Rhodians did not rebuild it. John Malalas wrote that Hadrian in his reign re erected the Colossus, but he was mistaken. According to the Suda, the Rhodians were called Colossaeans (Κολοσσαεῖς), because they erected the statue on the island. In 653, an Arab force under Muslim general Mu'awiya I conquered Rhodes, and according to the Chronicle of Theophanes the Confessor, the statue was completely destroyed and the remains sold; this account may be unreliable.
Құлау (226 ж. б. з. д.)
Мүсін 54 жыл бойы тұрды, содан кейін б.э.д. 226 жылы болған жер сілкінісі Родостың үлкен бөліктеріне, соның ішінде портына және коммерциялық ғимараттарға айтарлықтай зиян келтірді, олар қирады. Мүсін тізеден сынды да құлап, құрлыққа түсті. Птолемей III мүсінді қайта құруға қаржы жұмсауды ұсынды, бірақ Дельфи оракулы родостықтардың Гелиосты ренжіткенін айтып, оларды қорқытты, сондықтан олар оны қайта құрудан бас тартты. Страбон былай деп жазады: text=Родос қаласы Родос аралының шығыс бөлігінде орналасқан; және ол порты, жолдары, қабырғалары және жалпы жақсартулары жағынан басқа барлық қалалардан соншалықты жоғары, оған тең, тіпті жақын да келмейтін, сондай-ақ одан да жақсырақ ешбір қала туралы айта алмаймын. Ол жақсы тәртібімен және мемлекеттік істерді, әсіресе теңіз істерін басқаруға көңіл жеткізгенімен де ерекшеленеді, соның арқасында ол ұзақ уақыт бойы теңізді бақылауда ұстады, қарақшылықты жойды, римдіктерге және римдіктермен, сондай-ақ гректермен достық қарым-қатынаста болған барлық патшаларға серік болды. Осының нәтижесінде ол ғана емес, дербес болып қана қоймай, көптеген сыйлықтармен әшекейленді, олардың көпшілігі Дионисий және гимназияда, ал қалғандары басқа жерлерде сақталған. Олардың ең бағалысы – Гелидің Колоссы, оның биіктігі туралы ямбик өлеңнің авторы «жеті есе он шынтақ, линдиялық Харес жасаған» деп айтқан; бірақ қазір ол жер сілкінісінен құлап, тізесінен сынған күйіде жатыр. Бір оракулдың айтуынша, халық оны қайтадан тұрғызбады. Бұл – ең құнды сыйлық (дегенмен, бұл жеті кереметтің бірі деп барлық жерде келіседі). Плиний Егде (б.э.д. 23/24 – 79 ж.) – римдік жазушы, табиғаттанушы және философ, ертедегі Рим империясының теңіз және құрлық әскерлерінің қолбасшысы, император Веспасианның досы. Плиний «Naturalis Historia» (Табиғи тарих) энциклопедиялық еңбегін жазды, ол энциклопедиялар үшін үлгі болып табылады. «Naturalis Historia» – Рим империясынан қазіргі күнге дейін жеткен ең ірі жекелеген еңбектердің бірі, ол көне білімнің барлық саласын қамтиды. Плиний былай деп атап өтті: text= Бірақ біздің таңғажайып көруімізге ең лайықты нәрсе – бұрын Родос қаласында тұрған, жоғарыда аталған Лисипптің шәкірті, линдиялық Харес жасаған, биіктігі жетпіс шынтақтан аспайтын Күннің орасан зор мүсіні. Мүсін орнатылғаннан кейін елу алты жыл өткен соң, жер сілкінісінен құлап кетті, бірақ жатқан күйі де біздің таңғажайып көруімізді қозғайды. Көптеген адамдар оның бармағын құшақтап ала алмайды, ал саусақтары көптеген мүсіндерден үлкен. Мүсіннің бөліктері сынған жерлерде ішкі жағында үлкен ойыстар көрінеді. Оның ішінде суретші оны тұрғызу кезінде орнықтыру үшін пайдаланған үлкен тас массалары бар.
text=The city of the Rhodians lies on the eastern promontory of Rhodes; and it is so far superior to all others in harbours and roads and walls and improvements in general that I am unable to speak of any other city as equal to it, or even as almost equal to it, much less superior to it. It is remarkable also for its good order, and for its careful attention to the administration of affairs of state in general; and in particular to that of naval affairs, whereby it held the mastery of the sea for a long time and overthrew the business of piracy, and became a friend to the Romans and to all kings who favoured both the Romans and the Greeks. Consequently, it not only has remained autonomous but also has been adorned with many votive offerings, which for the most part are to be found in the Dionysium and the gymnasium, but partly in other places. The best of these are, first, the Colossus of Helius, of which the author of the iambic verse says, "seven times ten cubits in height, the work of Chares the Lindian"; but it now lies on the ground, having been thrown down by an earthquake and broken at the knees. In accordance with a certain oracle, the people did not raise it again. This, then, is the most excellent of the votive offerings (at any rate, it is by common agreement one of the Seven Wonders). Pliny the Elder (AD 23/24 – 79) was a Roman author, a naturalist and natural philosopher, a naval and army commander of the early Roman Empire, and a friend of emperor Vespasian. Pliny wrote the encyclopedic Naturalis Historia (Natural History), which became an editorial model for encyclopedias. The Naturalis Historia is one of the largest single works to have survived from the Roman Empire to the modern day and purports to cover the entire field of ancient knowledge. Pliny remarked:
text= But that which is by far the most worthy of our admiration, is the colossal statue of the Sun, which stood formerly at Rhodes, and was the work of Chares the Lindian, a pupil of the above named Lysippus; no less than seventy cubits in height. This statue fifty six years after it was erected, was thrown down by an earthquake; but even as it lies, it excites our wonder and admiration. Few men can clasp the thumb in their arms, and its fingers are larger than most statues. Where the limbs are broken asunder, vast caverns are seen yawning in the interior. Within it, too, are to be seen large masses of rock, by the weight of which the artist steadied it while erecting it.
Қазіргі заманғы Colossus жобалары
2008 жылы The Guardian газетінде неміс суретшісі Герт Хоф Кёльндегі командасын басқарып, портың кіреберісінде заманауи Колосс тұрғызылатыны жайлы хабарланды. Ол әлемнің түкпір-түкпірінен жиналған қару-жарақтан ерітіліп жасалған алып жарық мүсіні болуы тиіс еді. Оның құны 200 миллион евроға дейін жетеді деп күтілді. 2015 жылдың желтоқсан айында еуропалық сәулетшілер тобы портың кіреберісінде екі пирстің үстінен көтерілетін заманауи Колосс салу жоспарларын жариялады, бұл бастапқы монументтің сол жерде тұра алмауы мүмкін екенін көрсететін көптеген дәлелдер мен ғалымдардың пікірлеріне қарамастан.