Кіріспе

Кук аралдарындағы атолл Пэнрхин (Тонгарева, Манагораро, Хараранга және Те Питака деп те аталады) – Тынық мұхитының оңтүстігіндегі Кук аралдарының солтүстік тобындағы атолл. Топтың ең солтүстік аралы, ол астанасы Раротонга аралының солтүстік-шығысынан шамамен орналасқан, экватордан 9 градус оңтүстікте жатыр. Оның ең жақын көршілері – оңтүстік-батысқа қарай шамамен орналасқан Ракаханга және Манихики. Бұрынғыда ең көп халқы болған атоллдардың бірі, 1864 жылы перуаниялық құл саудагерлері салдарынан халқы дерлік толығымен азайып қалды.

Тарих

Полинезиялықтар Пенринде 900 немесе 1000 жылдан бері өмір сүрген деп саналады. Ауызша дәстүрге сәйкес, аралды Ватеа балық аулап шығарған, ол үшін жамбасының бір бөлігін әйелге ұсынған, және ол жаратылыстан бері қоныстанған. Полинезиялықтар бұл атолды Тонгарева деп атаған ("ғарышта серуендейтін Тонга", "аспандағы Тонга" және "Оңтүстіктен алыс"). Тонгарева халқы өз еркімен кеткен: кокос пальмасының қырынуы ашаршылыққа алып келген, ал жергілікті миссионерлер шетелдегі жұмысты атолға үлкен шіркеулер салу үшін ақша табудың жолы деп қарастырған. Кемеге отырғаннан кейін оларды кеме ішінде тізгілеп, күні-түні күзеткен. 253 адам Перудегі Кальяоға дейін сапарды аман қалды, онда олардың әрқайсысы 100-200 долларға сатылды. Содан кейін құлдыққа қатысты тағы экспедициялар ұйымдастырылды, және барлығы 472 тонгарева Перуде сатылды.

Шетелдік талаптар

Пенринді 1888 жылғы 22 наурызда HMS Каролина кемесінің капитаны сэр Уильям Вайзман Ұлыбританияға ресми түрде қосып алды. Арал Канада мен Австралия арасындағы жоспарланған Тынық мұхиты арқылы өтетін телеграф байланысының бағытында стратегиялық маңызға ие деп есептелді. Кук аралдары 1888-1900 жылдар аралығында британдық протекторат болып табылды, содан кейін Жаңа Зеландияға қосылды. 1965 жылы тұрғындары Жаңа Зеландиямен еркін қарым-қатынаста өзін-өзі басқаруды таңдап, тәуелсіздік алды. 1856 жылдан 1980 жылға дейін АҚШ Гуано аралдары заңы бойынша аралдың егемендігін талап етті. Бұл талапты Ұлыбритания мен Кук аралдары ешқашан мойындаған жоқ. Жаңа Зеландияның егемендігі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде аралдарға қатысты АҚШ әскери операциялары барысында мойындалды. 1980 жылғы 11 маусымда Кук аралдары мен Америка Самоасы арасындағы теңіз шекарасын белгілеуге байланысты АҚШ Кук аралдары мен АҚШ арасындағы теңіз шекарасы туралы шартқа қол қойды, ол Пенриннің Кук аралдарының егемендігінде екенін растады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1942 жылдың басында жапондық әскерлердің ілгерілеуі Оңтүстік Тынық мұхитындағы әуе көлігінің алғашқы маршрутын қауіпке тікелей ұшыратты, сол себепті балама маршрут іздестірілді. Наурыз айында Лейф Свердруп әуежай құрылысына көмектесетін жергілікті жұмыс күші табу үшін қолайлы аралдарды іздеуге жіберілді. АҚШ Теңіз күштерінің құрылысшілері 1942 жылдың шілде айында ұшу-қону жолағын салуға кірісті, ал аяқталғаннан кейін авиациялық жанармай сақтау резервуарлары қосылды. 1946 жылдың қыркүйегінде американдық күштер шығарылды. 1942 жылдың 22 шілдесінде АҚШ армиясына қарасты "Оңтүстік теңіздер" кемесі белгісіз рифке шағылысып, қатты зақымданып, машина бөлімдері суға толып, құрылыс жұмыстарын қолдау мақсатында аралдарды картаға түсіру міндетін орындау кезінде Таруя жотасында тасталып қалды. Кейіннен кеме Теңіз күштерімен құтқарылып, теңіз қызметіне енгізілді.

Пат циклоны

2010 жылдың ақпан айында Омоканың көп бөлігі «Пэт» циклоннан зардап шекті, бірақ едәуір жарақат алғандар болған жоқ. Ауылдық мектеп бұзылып, тұрғындар оқу құралдарынан айырылды. Тонгарева әйелдер қолөнер одағы өздерінің жиналыс залын уақытша берді; дегенмен, бұл 3-тен 16 жасқа дейінгі бес сыныпты бір бөлмеде оқытуға мәжбүр етті. Жаңа Зеландияның көмегі «Meitaki Poria» деп аталған жаңа мектептің құрылысын толығымен қаржылады.

Демография

Пенрин бұрын Полинезиядағы ең тығыз қоныстанған атолдардың бірі болған, оның еуропалықтар келгенге дейінгі халқы 2000 адамға жуық деп есептелген. Құл сатушылардың салдарынан халық саны 88 адамға дейін азайды.

Бүгінде Пенрин атоллында екі ауыл бар. Басты ауыл – Омока, ол Пенрин аралдық кеңесінің орналасқан жері. Ол аэропорттың солтүстігінде, Моанануи аралының батыс жағында орналасқан. Те Таутуа ауылы шығыс жағындағы Покерекере аралында (кейде Покерере немесе Таутуа деп те аталады). Арал тұрғындарының барлығы христиан дінін ұстанады, олардың 92 пайызы Кук аралдары христиан шіркеуіне, ал қалған 8 пайызы Рим католик шіркеуіне жатады.

Экономика және ресурстар

Екінші дүниежүзілік соғыстың әуеайлағы әлі күнге дейін Тонгарева әуежайы ретінде пайдаланылады, оның бастапқы 3000 метрлік ұшу-қону жолағы 1700 метрге дейін қысқартылды. Air Rarotonga компаниясының аралға апта сайынғы рейстері жолаушылардың жетіспеуіне немесе Пенриндегі кері рейс үшін отынның жетіспеуіне байланысты жиі тоқтатылады. Лагунадағы кең өткел аралдар арасындағы кемелерге лагунаға кіруге мүмкіндік береді, сонымен қатар арал Тынық мұхиты арқылы Панамадан Жаңа Зеландияға бағытталған яхталар үшін тоқтау орны ретінде танымал. Taio Shipping компаниясы аралға шамамен үш айда бір рет келеді. Жергілікті жерде жасалған Rito шапқылары жас кокос жапырақтарынан алынған талшықтан тоқылады, олар сызылып, қайнатылып, кептіріледі, нәтижесінде нәзік ақ жапырақтар пайда болады. Рито тоқу деп аталатын дәстүрлі өнімдерге жексенбілік шіркеуде қолданылатын желдеткіштер, кішкентай себеттер және шапқылар жатады, ал шапқылардың дизайны теңізшілер киген шапқылардан алынған. Тоқу екі ауылдың да экономикалық қызметі болып табылады, сонымен қатар дәстүрлі және жасанды бояулар қолданылуы мүмкін.

Қара інжу-маржан өсіру

Бұрын аралдағы жалғыз маңызды экономикалық қызмет – қара інжу өсіру және аналық перленең өндіру болды. Інжу өсіру 1997–1998 жылдары басталды. 2000 жылы лагунада балдырлар гүлдеп, вирустан інжу острицалары қырылды. Қоры ешқашан қалпына келмеді, және 2003 жылы соңғы өнім жиналды, нәтижесінде жабдықтар, инвестициялар және ресурстардың көп бөлігі жоғалды.

Тағам

Аралдың қазіргі тұрғындарының көп бөлігі азық-түлігін мұхиттан және кокос, папайя, нан жемісі және пурака (ям) сияқты жергілікті өсімдіктерден алады. Әр таңертең (жексенбі күндерін қоспағанда) арал еркектері шағын темір қайықтармен отбасыларына балық аулау үшін сүңгілейді немесе трал жасайды. Арал тұрғындарының диетасы Раротонга немесе Гавайиден тасымалданатын күріш және ұнмен толықтырылады. Қайықтар сирек келеді (әдетте 3 ай сайын).

Энергия

Әр ауылға генератор арқылы электр қуаты жеткізілді (Омока 65 КВА, Те Таутуа 35 КВА); оларды Австралия көмегімен орнатты. Дизель отынын жеткізу үшін екі ұзақ теңіз сапары қажет болды: Оклендтен Раротонға, содан кейін Солтүстік Кук аралдарына (кемелер әр бағытта 7000 км жүрді). Отынды үнемдеу мақсатында, электр қуаты түнде (сағат 23:00-ден 06:00-ға дейін) тұрақты түрде өшіріліп тұрды. Жаңа Зеландия үкіметі (Сыртқы істер және сауда министрлігі) 2015 жылдың 23 ақпанында құрылыс жұмыстарын бастады, және әр ауыл 2015 жылдың мамыр айының соңына дейін күн энергиясымен қамтамасыз етілді. Солтүстік атолдардың барлығын жаңартылатын энергиямен қамтамасыз ету жұмыстары әлі де жүріп жатқан болуы мүмкін. Omoka күн электр стансасы және Te Tautua күн электр стансасы қазір тиісінше 126 кВт және 42 кВт қуат өндіреді.