Кіріспе

Тұрғынсыз архипелаг

Де-Лонг аралдары (; ) – Жаңа Сибір аралдарының құрамына жиі кіретін, Ново-Сибірдің солтүстік-шығысында жатқан, адам тұрмайтын архипелаг.

География

Бұл архипелаг Жаннетта аралы, Генриетта аралы, Беннетт аралы, Вилькицкий аралы және Жохов аралынан тұрады. Бұл бес аралдың жалпы ауданы 228 км². Беннетт аралы – ең үлкен арал, сонымен қатар архипелагтың ең биік нүктесі 426 м. Бұл аралдар шамамен 77° солтүлік енде орналасқан, жартылай мұздықтармен жабылып, биік шыңдарға дейін көтеріледі. 1996 жылы мұз қаптары мен мұздықтармен жабылған осы аралдардың жалпы ауданы 80,6 км² құрады. Бұл аралдар тобы Ресейдің Саха (Якутия) Республикасының әкімшілік бөлігіне жатады.

Арал атауы | Кириллица | Аудан (км²) | Орналасу орны
---|---|---|---
Беннетт | Остров Беннетта | 150 |
Генриетта | Остров Генриетты | 12 |
Жаннетта | Остров Жаннетты | 3.3 |
Жохов | Остров Жохова | 77 |
Вилькицкий | Остров Вилькицкого | 1.5 |

Геология

Ерте палеозой, орта палеозой, креда және неоген жыныстары Де Лонг аралдарында картаға түсірілген. Ерте палеозойлық жыныстар кембрий және ордовик шөгінді жыныстарынан тұрады, олардың арасында аз мөлшерде әктас кездеседі. Орта палеозойлық жыныстар басым түрінде бүлінген және жарылған базальт, андезит және диорит вулканокластикаларынан, туфтардан, лавалардан, дикелерден және силлерден құралған. Креда кезеңіне жататын жыныстар базальттардан және аралас аргиллиттерден, құмтастардан және аз мөлшердегі көмірлерден тұрады. Де Лонг аралдарында жалаңаш көзге көрінетін ең жас жыныстар неогенді базальтты вулканизм өнімдері болып табылады.

Төртінші кезең геологиясы

Де-Лонг аралдары бір кездері Ұлы Арктикалық жазықтың ішіндегі ірі төбелер болды, олар соңғы мұздық максимум кезінде (соңғы Вейхсель дәуірі) Сібір мен Аляска арасындағы кеш плейстоценнің "Берингия" солтүстік бөлігін құраған. Бұл аралдар – қазіргі уақытта Арктика мұхиты мен Шығыс Сібір теңізінің астында жатқан Ұлы Арктикалық жазықтың қалдықтары. Соңғы мұздық максимум кезінде осы жазықтың ең үлкен көлемінде теңіз деңгейі қазіргі теңіз деңгейінен 100–120 метр төмен болды және жағалау сызығы қазіргі орналасқан жерінен солтүстікке қарай жылжыған. Бұл жазық кеш плейстоценде де, соңғы мұздық максимум кезінде де кеңінен мұздыққа толып қалған жоқ, себебі ол Солтүстік Еуропа мұздығының жауын-жаңбырдан қорғалған аймағында орналасқан. Ұлы Арктикалық жазық, Жаңа Сибирь және басқа оқшауланған аралдарды қоспағанда, ерте орта Холоцен кезінде 7000 жылдың ішінде салыстырмалы түрде қысқа мерзімде суға батты. Соңғы мұздық максимумның (соңғы Вейхсель дәуірі) өте суық полярлық климатында, шамамен 17 000 – 24 000 жыл бұрын, Де-Лонг аралдарында шағын пассивті мұздықтар пайда болды. Бұл мұздықтардың қалдықтары Жаннет, Генриетта және Беннет аралдарында сақталған. Жохов аралында бұрынғы Вейхсельдік беткейлік және цирк мұздықтарының іздері, жер асты мұзының қалдықтары түрінде сақталған.

Тарих

Жаннетт аралы, Генриетта аралы және Беннетт аралы 1881 жылы «Женнетт» деп аталған экспедициямен, және лейтенант-коммандер Джордж У. Де Лонг басқаруымен ашылды. 1901 жылдың тамызында, 1900–1902 жылдардағы орыс полярлық экспедициясы барысында, орыс Арктикалық кемесі «Заря» Лаптев теңізінен өтіп, аңызға айналған Санников жерін (Земля Санникова) іздеді, бірақ Жаңа Сібір аралдарында қалқып жүзетін мұздықтармен тосқауылға ұшырады. 1902 жылы Де Лонг аралдарынан тыс жерде деп есептелген Санников жеріне жету әрекеттері «Заря» мұзға қамалып тұрғанда жалғасты. Кемеден шыққан Ресей Арктикасын зерттеуші барон Эдуард Толл және оның үш серігі 1902 жылдың қарашасында Беннетт аралынан оңтүстікке қарай, мұз жарықтарымен саяхаттап бара жатқанда қайта оралмай кетті. Вилькицкий аралы (Шығыс Сібір теңізі) мен Жохов аралын Борис Вилькицкий 1913 және 1914 жылдары Империялық Ресей Арктикалық мұхиты гидрографиялық экспедициясы кезінде ашты. Олар шамамен 76° солтүстік ендікте орналасқан, мұздықтан бос және тегіс жазық жерлер. Генриеттада 1937 жылдан 1963 жылға дейін ғылыми зерттеу станциясы орналасқан.

Егемендік

Кейбір АҚШ азаматтары Де Лонг тобындағы Жаннет, Генриетта және Беннет аралдарының Америка Құрама Штаттарына тиесілігін мәлімдейді. Алайда, бұл мәлімдеме АҚШ үкіметі тарапынан қолдау таппаған. Сонымен қатар, АҚШ Әскери-теңіз күштеріне Генриетта аралына бір топ адам қондырып, оны иеленгені туралы хабарлама келіп түскен. 1916 жылы Лондондағы Ресей елшісі бұл аралдардың Ресей империясының бір бөлігі екенін ресми түрде жариялады. Бұл аумақтық талапты кейіннен Кеңес Одағы да қолдады. 1988 жылы Аляска штатының Сенаты аралдарға қатысты американдық талапты қолдайтын қаулы қабылдады, бірақ 1994 жылы Аляска штатының Жоғарғы соты Д. Денардо мен Аляска штаты арасындағы сот ісінде Беннет аралының, сондай-ақ бірнеше басқа аралдардың Алясканың құрамына кірмейтінін шешті. АҚШ Мемлекеттік департаменті АҚШ-тың ешқашан бұл аралдарға құқығы болмағанын және оларды Ресейдің аумағы деп танитынын мәлімдеді.