Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Екінші Фронда кезіндегі қақтығыстар
Engagement during the Second Fronde
Блено шайқасы – 1652 жылдың 7 сәуірінде Франциядағы Блено маңында, көтерілісші Людовик II де Бурбон, Конде принці мен корольшіл Анри де ла Тур д’Овернь, Тюрен виконты арасында болған Екінші Фронда шайқасы. Конде корольшіл әскердің бір бөлігін талқандады, бірақ жеңісін тиімді пайдалана алмай, Парижге шегінді. Тюрен қайтадан әскерін жинап, Этамптағы көтерілісшілерді қоршауға алды. 1652 жылдың алғашқы төрт айында Конденің Аквитанияны басып алу әрекеті Харкур графы басқаратын корольшіл әскерлердің кедергісіне тап болды. Корольдік сарайдың Парижге бет алғанын естіген Конде Ла Рошфуко сияқты қолдаушыларымен бірге оңтүстік-батыстан аттанды. Сәуірдің бірінші күні Лорристе оған Немур герцогы мен Орлеан герцогының Беуфор герцогына тапсырған әскерлері қосылды. Орлеан мен Беуфор ағайын болғанымен, аралары жақсы болмады. Сондықтан Конде біріккен көтерілісші әскеріне басшылық етті. Корольдік әскердің орналасуы мынадай болды: сарай Гьенде, Тюрен Бриарде орналасқан, ал маршал Шарль де Монши д’Оккинкур сақтықтан шығып, әскерін Блено ауылына жеткізді. Ол сол жерде әскерін орналастырды. Конде 6-7 сәуір түнде маршалдың әскеріне шабуыл жасап, корольдік әскерінің бір бөлігін жойып, д’Оккинкурды Оксерге қарай шегінуге мәжбүр етті. Бірнеше сағат бойы корольдік сарай Гиенде тұтқынға түсеміз деп қорқып жүрді. Алайда таңертең Тюрен, Конденің әскері санда басым болғанына қарамастан, қарсы шабуылға көшті. Жердің мүмкіндіктерін пайдаланып, корольшілдер көтерілісшілерді жеңді. Конде қалған әскерімен бірге Парижке шегінді. Көтерілісшілердің арасында жараланған Немур герцогы да болды, ол шайқаста жамбасынан жарақат алды. Екі тарап та жеңіске жеткенін мәлімдеді, бірақ Тюрен корольдің қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, Конденің жоспарларын күйретіп жіберді. Конде сәуірдің 11-і күні Парижге жетіп, әскерін қалаға орналастырды.
The Battle of Bléneau was a battle of the Second Fronde fought on April 7, 1652, near Bléneau in France between the armies of the rebel Louis II de Bourbon, Prince de Condé and the Royalist Henri de la Tour d'Auvergne, Vicomte de Turenne. Condé destroyed part of the Royalist army but failed to exploit his victory, retreating to Paris. Turenne regrouped and laid siege to the rebels at Étampes. During the first four months of 1652, Condé's attempts to conquer Aquitaine were thwarted by royalist troops led by the Count of Harcourt. Upon receiving intelligence that the royal court was travelling toward Paris, Condé left the southwest along with his supporters, among them La Rochefoucauld. On the first of April, he was reinforced at Lorris by troops led by the Duke of Nemours and the force that Gaston of Orleans had given command of to the Duke of Beaufort. Orleans and Beaufort, despite being brothers in law, got along poorly. Therefore, Condé took command of the combined rebel army. The royal army's disposition was as such: the court was at Gien, Turenne was at Briare, while Marshall Charles de Monchy d'Hocquincourt had imprudently advanced his forces to the village of Bléneau. There, he quartered his troops. Condé ambushed the Marshall's soldiers during the night of April 6/7th and destroyed part of the royal army, compelling d'Hocquincourt to withdraw toward Auxerre. For several hours, the royal court feared being taken prisoner in Gien. In the morning, however, Turenne, despite his numerical disadvantage against Condé, counter attacked. Exploiting the terrain, the royalists got the better of the rebels. Condé withdrew toward Paris with what remained of his force. Among the rebel casualties was Nemours, who was wounded in the thigh amidst the fighting. Victory was claimed by both sides, but Turenne had ensured the safety of the king and managed to thwart Condé's plans. The latter reached Paris by April 11 and quartered his forces there.
Салдары
Бюсси Рабутин өзінің естеліктерінде былай деп жазды: Маршал де Турен үшін ол үлкен капитандық қадам жасады: маршал де Хоккинкурдың әскерлерін күтпестен, ол жалғыз өзінен әлдеқайда күшті Конде ханзадасының алдына шайқасқа баруға батылдық танытты, бірақ маршал де Туреннің бейделді болуына байланысты, ханзада екі маршалдың әскері жиналған деп ойлады. Бұл қадамның батылдығы асығыс емес еді, себебі маршал де Турен өте тиімді орналасқан еді, соның арқасында мемлекет құтқарылды: егер ол көбірек сақтанса, бәрі жоғалып кетер еді. Турен үшін бұл үлкен қолбасшының ісі болды: маршал де Хоккинкорт әскерлерінің [қайта жиналуын] күтпей, ол өзін жалғыз өзінен әлдеқайда күшті Кондеге қарсы шайқасқа баруға батылдық танытты, бірақ Туреннің осалдығына байланысты, олардың [әскерлерінің] саны тең деп сенді. Бұл шайқастың қызу болуы ойсыздық емес еді, өйткені Турен өзін өте жақсы орналастырды, мемлекетті құтқарып қалды: егер ол өзін қорғау үшін күшін жинаса, бәрі жоғалып кетер еді. Наполеон екі генералдың екеуін де «Сент-Еленаның естеліктері» еңбегінде сынады. Ол Конде үлкен күшке ие болғандықтан, Туреннің орнын күшпен басып ала алатын еді деп санайды. Ал Туренге келетін болсақ, Наполеон оның үлкен күшпен шайқасуда тым көп тәуекелге барғанын және оның рухының жақындағы жеңіспен көтерілгенін (Д'Хоккинкортқа қарсы жеңіске сілтеме жасап) айтты.
Bussy Rabutin wrote in his memoirs: Pour le Maréchal de Turenne, il fit une action de grand Capitaine : car sans attendre les troupes du Maréchal d'Hocquincourt, il osa se présenter en bataille devant le Prince de Condé, qui était beaucoup plus fort que lui seul, mais qui, par la contenance du Maréchal de Turenne, crut que les deux Maréchaux étaient déjà rassemblés. La hardiesse de cette action qui n'était pourtant pas téméraire, car le Maréchal de Turenne s'était posté fort avantageusement, sauva l'Etat : tout était perdu s'il eût voulu se ménager davantage. For Turenne, it was an action of a great captain: for without waiting for the [regrouping] of the troops of Marshall d’Hocquincourt, he dared to present himself in the battle against Condé, who was much stronger than him alone, but who, due to the countenance of Turenne, believed that they [their forces] were equal in number. The hard fought nature of this action was not reckless, for Turenne posted himself very well, saving the state: had he wished to hold back for his own sake, all would have been lost. Napoleon critiqued both generals in The Memorial of Saint Helena. He judged that Condé, who possessed the greater force, could have been able to force Turenne's position. As for Turenne, Napoleon believed that he took too great a risk in confronting a larger force, and one whose morale had recently been bolstered by victory (referring to the victory against d’Hocquincourt).