Кіріспе

Кэрнпаппл Хилл – Шотландияның орталық төмендігінде, жағалаудан жағалауға дейін көрініс ашылатын биік төбе. Бұл жер шамамен 4000 жыл бойы маңызды діни орын ретінде пайдаланылып, қайта-қайта қолданылған. Өз дәуірінде ол Стеннестің тұрған тастары сияқты белгілі орындармен салыстыруға болатын. Төбе теңіз деңгейінен 312 метр биіктікте орналасқан және Батгейттен солтүстікке қарай 3 шақырым қашықтықта жатыр. 19 ғасырда бұл жерді толығымен ағаштар жапқан, ал 1947-1948 жылдары Стюарт Пиггот жүргізген қазба жұмыстары бір-бірінен кейін келген тарихи кезеңдерден қалған бірнеше ритуалдық ескерткіштерді тапты. 1998 жылы Гордон Барклей бұл орынды Historic Scotland үшін қайта қарастырды. Ол ерекше маңызы бар ежелгі ескерткіш ретінде тіркелген.

Тарих

Неолиттік рәсімдер б.з.д. 3500 жылы шағын ошақтардың белгілерімен және төбеде қалдырылған құнды заттармен басталды, бәлкім, олар сыйлықтар болған. Олардың ішінде Камбрия мен Уэльстен әкелінген әдемі қыш ыдыстар мен тас балта бастары бар еді. Шамамен б.з.д. 3000 жылы II класс хендж салынды. Оның төбесі 12 фут (4 метр) ені бар және 3 фут (1 метр) тереңдікте тасқа қазылған, солтүстік және оңтүстік жақтан кең кіреберістері бар, айналасындағы ордың сыртымен қоршалған. Оның ішінде 24 тік құрылыс (ағаш тіреулер немесе, мүмкін, тік тастар) жұмыртқа тәрізді орналасқан, ал ішкі бөлігінде осыған ұқсас тіреулер болған. Кейіннен қола дәуіріндегі ритуал ескерткіштің ортасынан сәл ығысқан жерге кішкентай тас және саз балшықтан тұратын оба салынды. Оның шығысында 7 фут (2 метр) биіктіктегі тік тас және кішкентай тастардан тұратын қатар орнатылды. Бұл обаның қасында жеті кішкентай шұңқырдың ортасында үш тік тас орнатылды, олардың алтысында күлге айналған сүйектер, ал екеуінде сүйек тіреушілердің қалдықтары табылды. Обаның астынан кем дегенде бір жерлеу іздері табылды, онда ағаш заттар (мүмкін, маска мен дубінкі) және бейкерлер стиліндегі қыш ыдыстар болды, бұл шамамен б.з.д. 2000 жылға сәйкес келеді. Бұл оба кейіннен 50 фут (15 метр) диаметрі мен бірнеше метр биіктігі бар екінші, әлдеқайда үлкен обамен жабылды. Оның ішінде қола дәуіріндегі жерлеу камералары болды, олардың бірінде тағам сақтайтын ыдыс табылған. Кейіннен бұл обаның диаметрі 100 футқа (30 метр) дейін ұлғайтылды, екі күлге айналған жерлеу орындары кері тік қойылған құмыраларға салынды және қазір бастапқы ор мен қоршаудың үстін жауып, бүкіл орынды қабірлік ескерткішке айналдырды. Соңында, шығысқа қарайғы ордың ішінде темір дәуіріне жатқызылған төрт қабір бар, бірақ олардың шығыс-батыс бағыты ерте христиандыққа жатқызылуы мүмкін, олардың жасы шамамен 500-1000 жылдар аралығында деп есептеледі. 1606 жылы күміс табылғаннан кейін шығыстағы аңғардағы Хилдерстон үлкен, бірақ қысқа мерзімді кен өндіру орталығы болды.

Қазіргі күн

Сайт сәуірден қыркүйекке дейін ашық және кішкентай келушілер орталығы бар. 1940 жылдардағы қазба жұмыстарының бір бөлігі екінші обаны қайта жасайтын бетон күмбезбен жабылды (күмбез обадан әлдеқайда биік болса да), соның арқасында келушілер бір кезде толық оба болған жерге кіріп, қалпына келтірілген қабірлерді көре алады. Күмбездің сыртындағы қазба орналасқан жерлер мен қабірлер түрлі түсті қиыршық таспен белгіленген, ол археологиялық жоспанға ұқсайды – қызыл қиыршық тас тік шұңқырларды, ал ақ қиыршық тас христиан қабірлері деп саналатын жерлерді көрсетеді. Ағымдағы көрме сайттың барлық негізгі кезеңдерін бір уақытта көрсетуге бағытталған. Cairnpapple Hill Шотландиядағы 445-ші Мэрилин (2000 футтан төмен шыңдар) болып табылады (барлығы 571 Мэрилиннің ішінде), ал нағыз шыңы тригонометриялық нүктесімен бірге оңтүстікке қарай орналасқан.

Атаудың шығу тегі

Кейрнпапл төбесі немесе Cairniepapple деген атаудың шығу тегі туралы әлі де нақтылық жоқ болса да, оның мағынасын шамамен анықтауға болады. Аталған атау Уэльс тіліне жақын бритон тілінен, шотланд гаэллігі сияқты гоидель тілінен, немесе екеуінің қосындысынан пайда болған болуы мүмкін. Бірінші бөлігі, "cairn" сөзі, "құрған" мағынасын білдіреді, бұл бритон тілінен (мысалы, валлий тіліндегі "carn") немесе гоидель тілінен (мысалы, гэль тіліндегі "càrn" немесе "càirn") алынған. Екінші бөлігі, "ie", "нің" деген жалғау, валлий тіліндегі "y" немесе гэль тіліндегі "a" сияқты. Үшінші бөлігі ең қиын, ол шатыр (валлий тілінде "pabell", гэль тілінде "puball"), халық/жиналыс (валлий тілінде "pob(o)l", гэль тілінде "pobull") немесе тіпті көз (ескі валлий тілінде "pubell") деген мағынаны білдіруі мүмкін. Осылайша, Cairniepapple атауы "шатырдың құрғаны", "халықтың құрғаны" немесе "көздің құрғаны" дегенді білдіруі ең мүмкін.