Кіріспе

Қаржылық мекемелердің есебі

Қаржылық реттеуде күдікті іс-әрекет туралы есеп (SAR) немесе күдікті операциялар туралы есеп (STR) – қаржы ұйымының ақшаны жылыстату, терроризмді қаржыландыру және басқа да қаржылық қылмыстарға қарсы күдіс тудыратын немесе күдісті іс-әрекеттер туралы заңмен талап етілген хабарламасы. Есеп беру қажеттілігін анықтау критерийлері елден елге өзгеше болуы мүмкін, бірақ көбінесе қаржы институты үшін түсініксіз, нақты клиент үшін ерекше, немесе басқа, жекелеген операцияны жасыру мақсатында жасалған кез келген қаржылық операцияны қамтиды. Есеп сол елдің Қаржылық барлау қызметіне (Financial Intelligence Unit) жіберіледі, ол транзакцияларды жинап, талдайтын және тиісті құқық қорғау органдарына хабарлайтын мамандандырылған агенттік болып табылады. Қаржы институтының бірінші кезектегі қызметкерлері күдіс тудыратын транзакцияларды анықтауға жауапты және оларды күдікті операция туралы есеп беруге уәкілеттік алған тұлғаға хабарлайды. Бұл бірінші кезектегі қызметкерлерге сұрақ қоюға және кейбір жағдайларда транзакцияны тоқтатуға мүмкіндік береді. Дегенмен, қаржы институты клиентке немесе операцияға қатысқан тараптарға SAR жіберілгені туралы хабарлауға құқығы жоқ, бұл Қаржылық іс-қимыл жөніндегі жұмыс тобының ұсынымдарында «хабар беру» деп аталады. Қаржылық іс-қимыл жөніндегі жұмыс тобының ұсынымдары 180 мемлекеттің қолдауымен ақшаны жылыстатуға және терроризмді қаржыландыруға қарсы күрестің халықаралық стандарты ретінде мойындалған. FATF ұсынымдары ақшаны жылыстатумен күресу және қаржы секторы мен басқа да белгіленген секторлар үшін алдын алу шараларын қабылдау, сондай-ақ тиісті құзыретті органдарға (тергеу, құқық қорғау және қадағалау органдары) өкілеттік беру және күдісті іс-әрекеттер туралы есептерге қатысты нұсқаулықтарды қоса, отандық және халықаралық ақша жүйелерін қорғау үшін қажетті шараларды белгілейді. Көптеген елдерде қаржы институттары күдісті транзакцияларды хабарлауға міндеттейтін заңдар бар және оларды қабылдау үшін арнайы агенттік тағайындалған. Белгілі бір елде есеп беруді талап ететін агенттік әдетте сол елдің құқық қорғау немесе қаржылық реттеу органының құрамында болады. Мысалы, АҚШ-та күдісті транзакциялар туралы есептерді Қаржылық қылмыстарды қадағалау желісіне (FinCEN) жолдау қажет, ол АҚШ Қаржы министрлігінің құрамындағы агенттік. FinCEN ақшаны жылыстатудың ықтимал әрекеттерін анықтау үшін осы күдісті іс-әрекеттер туралы есептерді мұқият зерделейтін талдаушылар тобын ұстайды. Олар сонымен қатар жергілікті құқық қорғау органдарына ақпараттық қолдау көрсетеді, сондай-ақ Халықаралық полиция басшылары қауымдастығы (IACP), Ұлттық ақ жағалы қылмыстар орталығы (NWCCC) және Ұлттық бас прокурорлар қауымдастығы (NAAG) сияқты ұлттық және халықаралық ұйымдармен бірлесе жұмыс істейді, осы арқылы қосымша шаралар қабылданады. Австралияда күдісті мәселелер туралы есеп Австралияның үкіметтік агенттігі – Австралиялық транзакциялар туралы есеп және талдау орталығына (AUSTRAC) жолдануы тиіс. 2020 жылғы Банк саясаты институтының зерттеуі бойынша, американдық SAR-лардың орташа 4%-ы құқық қорғау органдарынан жауап алды және осы жауаптардың шағын бөлігі тұтқындау мен айыптауға әкелді, бұл SAR есептерінің 90-95%-ы заңсыз әрекеттің жалған оң нәтижесін көрсеткенін ұсынады.

Тарих

1992 жылы АҚШ-та күдікті қызметтер туралы хабарламалар (сондай-ақ, олармен бірге келген үнсіздік туралы шартты талап) Annunzio Wylie Anti Money Laundering Act-тің (1992 жылғы Тұрғын үй және қоғамдық даму заңының бір бөлігі, 4060-тармақ) 1517(b) тармағымен қосылды.

Құпиялылық

Көптеген елдерде SAR туралы мәліметтерді рұқсатсыз тарату құқық бұзушылық болып саналады. АҚШ-та бұл федералдық қылмыс болып табылады. Қаржы институттары SAR-ды жіберу алдында ақпараттың дұрыс, толық және нақты екенін қамтамасыз ету үшін тергеу процесін жүргізуге міндетті. Бұл процеске көбінесе қаржылық тергеушілер, басшылық және/немесе адвокаттардың қарауы кіреді. Толық ашықтық пен ынтымақтастықты ынталандыру үшін SAR жіберушілерді қорғайтын құпиялылық және дәлелділік артықшылықтары бар. Біріншіден, жеке тұлға немесе ұйым өзінің аты бар SAR-дың бар екенін немесе оның мазмұнын анықтауға құқығы жоқ. SAR жіберушілер ашу процесінен қорғалған. Екіншіден, SAR жіберушілер өздерінің SAR-ларында жасаған барлық мәлімдемелер үшін иммунитетке ие, тіпті егер олар жаман ниетпен жасалған деп саналса да.

Қаулыны орындамаған жағдайда қолданылатын санкциялар

Көптеген елдерде қаржы институттары мен олардың қызметкерлері күдікті қызмет туралы есептерді дұрыс толтырмағандықтары үшін азаматтық және қылмыстық жазаларға тартылуы мүмкін, оның ішінде айыппұлдар, реттеуші шектеулер, банк лицензиясынан айырылу немесе түрме жазасы.