Кіріспе

АҚШ Қазынашылық департаментінің агенттігі

Шетелдік активтерді бақылау кеңсесі (OFAC) – АҚШ Қазынашылық департаментінің қаржылық барлау және құқық қорғау агенттігі. Ол АҚШ-тың ұлттық қауіпсіздігі мен сыртқы саясат мақсаттарын қолдау үшін экономикалық және сауда санкцияларын басқарады және күшіне енгізеді. Президенттік төтенше жағдайларға байланысты арнайы өкілеттіктер шеңберінде OFAC шетелдік мемлекеттерге, сондай-ақ АҚШ-тың ұлттық қауіпсіздігіне қауіп төндіретін террористік топтар сияқты ұйымдар мен жеке тұлғаларға қарсы шаралар жүргізеді. АҚШ Қазынашылық департаментінің құрамдас бөлігі ретінде OFAC Терроризм мен қаржылық барлау кеңсесінің басқаруында жұмыс істейді және негізінен барлау мақсаттарын анықтаумен және құқықтық мәселелермен айналысатын мамандардан тұрады. OFAC-тың көптеген мақсаттары Ақ үймен белгіленсе де, көптеген жеке жағдайлар OFAC-тың жаһандық мақсатты бағыттар кеңсесінің (OGT) жүргізген тергеулері нәтижесінде әзірленеді. Кейде "ең қуатты, бірақ беймәлім" мемлекеттік агенттіктердің бірі деп сипатталатын OFAC 1950 жылы құрылған. Ол өзінің директиваларын бұзатын ұйымдарға айыппұл салу, активтерді тоқтату және тараптардың АҚШ-та жұмыс істеуіне тыйым салу сияқты маңызды санкциялар салуға құқылы. 2014 жылы OFAC француз банкі BNP Paribas-пен 963 миллион долларлық рекордтық келісімге келді, бұл аталған іс бойынша салынған 8,9 миллиард долларлық айыппұлдың бір бөлігі болды.

Тарих

АҚШ Қазынашылық департаментінің шетелдік мемлекеттерге қарсы экономикалық санкцияларға қатысуы 1812 жылғы соғысқа дейін жетеді, онда министр Альберт Галлатин американдық теңізшілерді ұстап алуға жауап ретінде Ұлыбританияға қарсы санкциялар енгізді. OFAC-тің тікелей алдыңғысы – Шетелдік активтерді бақылау бөлімі 1950 жылдың желтоқсанында құрылған. Шетелдік активтерді бақылау бөлімінің алдыңғы мекемелері 1940-1947 жылдар аралығында жұмыс істеген Шетелдік қорларды бақылау және 1947-1950 жылдар аралығындағы Халықаралық қаржы кеңсесі болып табылады. OFAC-тың ең алғашқы алдыңғысы – Шетелдік қорларды бақылау 1940 жылдың 10 сәуірінде 8389-шы атқарушы бұйрық бойынша Қазынашылық хатшысы кеңсесінің құрамында құрылды. Шетелдік қорларды бақылауға қатысты өкілеттік 1917 жылғы «Дұшпанмен сауда жасау туралы» заңнан туындады. Басқа операциялармен қатар, Шетелдік қорларды бақылау соғыс кезеңінде жау активтерін импорттауды бақылау және жау мемлекеттермен сауданы шектеуді жүзеге асырды. Ол сондай-ақ «Қара тізім» деп аталатын белгілі бір санкцияланған тұлғалардың тізімін жүргізуге қатысты және АҚШ-тағы шетелдік меншікті активтер мен шетелдегі американдық меншікті активтердің тізімін жасады. 1947 жылы Шетелдік қорларды бақылау таратылды, оның функциялары жаңадан құрылған Халықаралық қаржы кеңсесіне (OIF) берілді. 1948 жылы OIF-тің шетелдік қорларға қатысты қызметтері Әділет департаментінің құрамындағы Шетелдік мүлік кеңсесіне берілді. 1950 жылы Қытай Халық Республикасының Корея соғысына қатысуынан кейін, Халықаралық қаржы кеңсесінде Қазынашылық департаментінің бұйрығымен Шетелдік активтерді бақылау бөлімі құрылды. Президент Гарри С. Трумэн ұлттық төтенше жағдай жариялады және АҚШ юрисдикциясына бағынған барлық қытай және Солтүстік Корея активтерін тоқтатты. Қытай және Солтүстік Корея активтерін тоқтатумен қатар, бөлім «Дұшпанмен сауда жасау туралы» заңға сәйкес шығарылған белгілі бір ережелерді және бұйрықтарды іске асырды. Экономикалық санкцияларды қолдану кезінде OFAC «тыйым салынған мәмілелерді» болдырмауға тырысады, оларды OFAC «сауда немесе қаржылық мәмілелер және басқа да амалдар» деп сипаттайды, онда АҚШ тұлғалары OFAC-тың рұқсаты болмаса немесе заңмен нақты босатылмаса қатыса алмайды. OFAC мұндай мәмілелерге қатысты тыйымдардан босату беруге өкілетті, ол белгілі бір мәмілелер санаты үшін жалпы лицензия беру арқылы немесе жеке жағдайлар бойынша арнайы лицензия беру арқылы жүзеге асырылады. Ұқсас жағдайда, OFAC бейбітшіл белсенді Берт Саксқа Басра тұрғындарына дәрі-дәрмек жеткізгені үшін 10 000 доллар айыппұл салды және оны өндіріп алуға тырысты, бірақ 2012 жылдың желтоқсанында сот Саксқа қарсы айыппұлды алып тастады. 2007 жылдың қазан айында Испаниядағы бірнеше туристік агенттіктердің веб-сайттарына домендік атауларға қол жеткізуге eNom компаниясы рұқсат бермеді: домендік атаулар OFAC-тың қара тізімінде болған. Сұрақ қойғанда, АҚШ Қазынашылық департаменті 2004 жылғы баспасөз хабарламасына сілтеме жасады, онда компания «американдықтарға Кубаға саяхаттауға қатысты шектеулерді айналып өтуға көмектескені» айтылған. Ол сондай-ақ Ираннан тауарлар импорты туралы OFAC-тан қосымша кеңес алу үшін адвокаттарды жалдады. Директор лауазымына тағайындау Сенаттың бекітуін қажет етпейді.

Арнайы тағайындалған азаматтар

OFAC арнайы тағайындалған азаматтар (SDN) тізімін жариялайды, онда АҚШ азаматтары мен тұрақты тұрғындарына бизнес жүргізуге тыйым салынған адамдар, ұйымдар және кемелер тізімі келтірілген. Ұйым немесе жеке тұлға SDN тізіміне енгізілсе, ол OFAC-ке қайта қарау туралы өтініш бере алады. Бірақ OFAC SDN тізімінен жеке тұлғаны немесе ұйымды алып тастауға міндетті емес. Екі федералды сот ісі бойынша Қазынашылық пен OFAC-тың қазіргі процесі конституциялық тұрғыдан жеткіліксіз деп танылды. 2009 жылдың тамызында KindHearts v. Treasury ісі бойынша сот шешімінде, Қазынашылықтың KindHearts активтерін ескертусіз немесе шағымдану мүмкіндігінсіз тәркілеуі Төртінші және Бесінші түзетулерді бұзу болып табылады. 2011 жылдың 23 қыркүйегінде 9-шы апелляциялық сот төменгі соттың 2004 жылы Орегон штатындағы Al Haramain Islamic Foundation ислам қорын жабу үшін Қазынашылық қолданған процедуралар конституцияға қайшы екенін растады. Соттың пікірінше, Бесінші түзетуде кепілденген әділ сот процесінің талаптарына сәйкес, Қазынашылық топты террористер тізіміне енгізу себептерін жеткілікті түрде хабарлауы және жауап беруге нақты мүмкіндік беруі керек. Сонымен қатар, сот топтың активтерін тоқтату Төртінші түзету бойынша тәркілеуге тең деп шешті, сондықтан соттың бұйрығы қажет. 2015 жылдың 7 қазанына дейін SDN тізімінде 155 елден 15 200-ден астам жазба болды. Оның ішінде 178-і ұшақтарға, 575-і кемелерге (vessels) қатысты. Қалған 14 467 жазба жеке тұлғалар мен ұйымдарға арналған. OFAC SDN тізімінде әрбір таңдалған адамның псевдонимі үшін жеке жазбалар жасайды, сондықтан жазбалар саны таңдалғандардың нақты санын көрсетпейді.

Салалық санкцияларды анықтау

OFAC секторлық санкциялар тізімін (SSI) жариялайды, онда Ресей экономикасының секторларындағы (әсіресе энергетика, қаржы және қару-жарақ) тұлғалар, компаниялар мен ұйымдар тізімделеді. Бұл ретте АҚШ-тың азаматтарына осы тұлғалармен немесе ұйымдармен белгілі бір қызмет түрлерін жүзеге асыруға тыйым салынады. Бұл тізім 2014 жылдың 20 наурызында Украинадағы жағдайға ықпал еткен қосымша тұлғалардың мүлкін тоқтату туралы EO 13662 жарлығы шығарылғаннан кейін, 79 FR 16167 сәйкес сақталады. 2014 жылдың 13 тамызында АҚШ Қаржы министрлігі секторлық санкцияларға ұшыраған ұйымдарға нұсқаулық берді. АҚШ секторлық санкциялар тізіміндегі ұйымдардың санын арттырды, олардың ішінде секторлық санкцияларға ұшыраған ұйымның 50% немесе одан да көп үлесіне иелік ететін еншілес компаниялар да бар, бұл үлестік немесе толық, тікелей немесе жанама түрде жүзеге асырылады. Сондай-ақ, АҚШ азаматтары үшінші тарап делдалына жүгіне алмайды және "бір немесе бірнеше санкцияланған тұлғалардың 50%-дан кем үлесі бар немесе көпшілік үлеске ие болмастан, басқа тәсілдермен бақылайтын ұйыммен жасалатын мәмілелер кезінде сақтық танытуы керек". 2015 жылдың 22 желтоқсанында АҚШ Қаржы министрлігі барлық ұйымдар мен олардың еншілес компанияларын секторлық санкциялар тізіміне, қарапайым іздеу мүмкіндігімен енгізді.