Кіріспе

Австралиялық музыкалық топтың айтуынша, Blackwater қызуы – бұл безгек инфекциясының асқынуы, онда қызыл қан жасушалары қан ағынында жарылып (гемолиз), гемоглобин тікелей қан тамырларына және зәрге бөлінеді, көбінесе бүйрек жетіспеушілігіне алып келеді. Бұл ауруды алғаш рет маляриямен байланыстырған Сьерра-Леоне креолдық дәрігері Джон Фаррелл Исмон 1884 жылы жарық көрген "Қара су қызбасының табиғаты мен емдеуі" атты кітапшасында. Исмон "қара су қызбасы" деген атауды енгізді және кітапшасы жарияланғаннан кейін осындай жағдайларды емдеуде табысқа жеткен алғашқы адам болды.

Белгілері мен симптомдары

Бірнеше күн ішінде аурудың басталуымен дене дірілдейді, қақпақ қызу, сарқылу, құсу, тез күшейе түсетін анемия және қою қызыл немесе қара несеп пайда болады.

Себептер

Бұл аурудағы гемолитикалық дағдарыстың себебі белгісіз (көбінесе интраваскулярлық гемолизге байланысты). Қызыл қан жасушаларының жылдам және кең ауқымды жойылуы гемоглобинемияға (қандағы гемоглобин, бірақ қызыл қан жасушаларының ішінде емес), гемоглобинурияға (зәрдегі гемоглобин), күшті сарғаюға, анурияға (бір тәулікте 50 миллилитрден кем зәр шығару) және көп жағдайда өлімге алып келеді. Қара су қызуының ең мүмкін себебі – малярия паразиті мен хининдің әрекеттесуінен туындаған аутоиммундық реакция. Қара су қызуына Plasmodium falciparum паразитінің қызыл қан жасушаларын қатты зарарлауы себеп болады. Дегенмен, Plasmodium vivax, Plasmodium malariae, Plasmodium knowlesi түрлеріне байланысты жағдайлар да тіркелген. Қара су қызуы – малярияның қауіпті асқынуы, бірақ милық малярияның өлім-жітім көрсеткіші жоғары. Қазіргі уақытта қара су қызуы 1950 жылға дейін болғаннан гөрі сирек кездеседі. Хининнің бұл жағдайды тудыруға қатысы болуы мүмкін, сондықтан бұл препарат малярия профилактикасында кеңінен қолданылмайды. Хинин малярияны емдеуде маңыздылығын сақтап тұрады.

Диагностика

Маляриямен ауыратын науқаста, зәр ішек-қарсыны арасында қою қызылдан қара түске дейін өзгеретін болса, қара су қызуына күдік туғызу керек. Диагноз зәрді тексеру сынамасы арқылы қойылады, ол гемоглобинге оң нәтиже береді. Зәрдің микроскопиялық тексеруі эритроциттердің жоқтығын көрсетеді.

Емдеу

Емдеу антималяриялық химиотерапия, көктамырға салынатын сұйықтық және кейде қарқынды күтім мен диализ сияқты қосымша көмек кіреді.