Тлингит аңыздарындағы Кóoshdaa káa – адам мен су құтырмығына айналатын мифтік жаратылыстар. Бұл жаратылыстар туралы халық мүхитындағы аңыз-ертегілерде айтылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тлингит фольклорындағы пішін өзгертушілер Kóoshdaa káa немесе Kushtaka ("жер сусар адамы" деген мағынада) – Солтүстік Американың Тынық мұхитының солтүстік-батыс жағалауындағы Тлингит халықтарының фольклорында кездесетін мифтік пішін өзгертетін жаратылыстар.
Shapeshifters in Tlingit folklore
Kóoshdaa káa or Kushtaka ( lit. "land otter man") are mythical shape shifting creatures found in the folklore of the Tlingit peoples of the Pacific Northwest Coast of North America.
Сипаттама
Олар Цимшиан халқының "Ватса", Оңтүстік Орталық Алясканың Денеина тума жерлілерінің Натинасы және Батыс Аляскадағы Юпиктердің Урайулиіне ұқсас. Физикалық тұрғыдан, Кошда-каалар пішін өзгертуге қабілетті, адам, суыржан және мүмкін басқа да түрлерге айнала алады. Кейбір деректерде Кошда-каа кез келген суыржан түрінің пішінін қабылдай алады; ал басқаларында – тек біреуін ғана. Олардың мінез-құлқы туралы айтылатын әңгімелер бір-бірімен қайшы келеді. Кейбір аңыздарда Кошда-каа – жалқау Тлингит теңізшілерін алдап, өлімге душар ететін қатыгез жандар. Ал басқаларында олар мейірімді және көмекші болып, суықтан мұздап қалудан құтқарып, жоғалғандарды сақтап қалады. Көптеген әңгімелерде Кошда-каа жоғалған адамды отбасы мен достарының суыржанға ұқсас керемет иллюзияларымен алаңдатып, оны өздері сияқты Кошда-кааға айналдырады, осылайша олардың суықта тірі қалуына мүмкіндік береді. Әрине, мұны ара-бірген жақсылық деп санауға болады. Дегенмен, Кошда-каа туралы аңыздар әрқашан да жағымды бола бермейді. Кейбір аңыздарда Кошда-каа өзенге құрбандарды тарту үшін нәресте лайы немесе әйелдің айқайын еліктейді деп айтылады. Осылай ол адамды өлтіріп, денесін жыртып тастайды немесе оны тағы бір Кошда-кааға айналдырады. Аңыз бойынша Кошда-каадан мыс, зәр, иттер және кейбір әңгімелерде от арқылы қорғануға болады. Кошда-каа көбінесе кішкентай балаларды аулайтындықтан, кейбір адамдар Тлингит аналары оны балаларының теңізге жақын жерлерге өздігінен бармауы үшін пайдаланған деп есептейді. Сондай-ақ, Кошда-каа төмен-биік-төмен үлгісімен үш бөліктен тұратын жоғары дыбысты шығарады деп айтылады.
They are similar to the 'Watsa of the Tsimshian people, Nat'ina of the Dena'ina Native Alaskans of South Central Alaska, and the Urayuli of the Yup'ik in Western Alaska. Physically, Kóoshdaa káa are shape shifters capable of assuming human form, the form of an otter and potentially other forms. In some accounts, a Kóoshdaa káa is able to assume the form of any species of otter; in others, only one. Accounts of their behaviour seem to conflict with one another. In some stories, Kóoshdaa káa are cruel creatures who take delight in tricking poor Tlingit sailors to their deaths. In others, they are friendly and helpful, frequently saving the lost from death by freezing. In many stories, the Kóoshdaa káa save the lost individual by distracting them with curiously otter like illusions of their family and friends as they transform their subject into a fellow Kóoshdaa káa, thus allowing them to survive in the cold. Naturally, this is counted a mixed blessing. However, Kóoshdaa káa legends are not always pleasant. In some legends it is said the Kóoshdaa káa will imitate the cries of a baby or the screams of a woman to lure victims to the river. Once there, the Kóoshdaa káa either kills the person and tears them to shreds or will turn them into another Kóoshdaa káa. Legends have it Kóoshdaa káa can be warded off through copper, urine, dogs, and in some stories, fire. Since the Kóoshdaa káa mainly preys on small children, it has been thought by some that it was used by Tlingit mothers to keep their children from wandering close to the ocean by themselves. It is also said that the Kóoshda káa emit a high pitched, three part whistle in the pattern of low high low.
Қазіргі әдебиетте
Кошда каа Памела Рей Хутесонның "Ағаштан жасалған аңыздар: Тотемдер туралы әңгімелер" кітабындағы "Жердегі саңрау адамдармен соғыс" аңызында, сондай-ақ Памела Рей Хутесонның "Трансформация маскалары" кітабындағы "Кошдаха үйі" және Гарт Стайнның "Қарау Айды ұрлады" романында кездеседі. Гарри Д. Колп "Елге айтылған ең таңғажайып оқиға" атты әңгімесінде Томас шығанағындағы Кошда каамен кеншінің кездесуін сипаттайды. Бұл сонымен қатар Дэвид Пьердомениконың Аляскадағы қорқынышты романы "Куштаканың" тақырыбы. Кооштаа каа Уильям Жиральдидің "Қараңғылықты ұстап тұрыңыз" (2015) романында да кездеседі. Энн МакКэффридің "Петайбидің егіздері" атты ғылыми-фантастикалық сериясының екінші кітабы "Мейлстромда" пішінін өзгертетін, терең теңізде өмір сүретін семіргіштер түрі, олар өзін Kóoshdaa káa деп атайды. Кооштаа каа - Билл Швайгерттің "Баркрофт аңдары" (2015) романындағы басты қарсыласы. Олар Мэри Жираудо Бектің "Шамандар мен Куштактар: Солтүстік жағалаудағы табиғаттан тыс оқиғалар" кітабында да бейнеленген. Матильда Зеллердің "Кушутка" атты әңгімесінде, оның атауымен байланысты жаратылыс кейіпкердің бейнесін қабылдайтын түрлендіруші ретінде бейнеленген. Бұл әңгіме 2023 жылы жарық көрген "Түнде ешқашан сыбызғы тартпаңыз: жергілікті қараңғы көркем әдебиет антологиясы" жинағында кездеседі.
Kóoshdaa káa appear in Pamela Rae Huteson's Legends in Wood: Stories of the Totems in the legend 'War with the Land Otter Men', as well as Pamela Rae Huteson's Transformation Masks with the 'Kooshdakhaa Den'; and Garth Stein's Raven Stole the Moon. Harry D. Colp describes a miner's encounter with the Kóoshdaa káa at Thomas Bay in the short story "The Strangest Story Ever Told." It is also the subject of the Alaskan set horror novel Kushtaka by David Pierdomenico. Kóoshdaa káas also appear in William Giraldi's novel Hold the Dark (2015). The second book of Ann McCaffrey's science fiction The Twins of Petaybee series, Maelstrom, features a species of shape changing deep sea otter that refer to themselves as Kóoshdaa káa. The Kóoshdaa káa is the main antagonist in the Bill Schweigert novel The Beast of Barcroft (2015). They are also depicted in the book Shamans and Kushtakas: North Coast Tales of the Supernatural by Mary Giraudo Beck. The short story "Kushtuka" by Mathilda Zeller, features the eponymous creature as a shapeshifter who assumes the image of the protagonist. The story is featured in the collection "Never Whistle at Night: An Indigenous Dark Fiction Anthology" published in 2023.
Теледидарда
Коошта каа 2015 жылы Discovery Channel арнасының «Аляскада жоғалғандар» сериалының 10-шы бөлімінде, «Өзеннен пішін өзгертушілер» атты эпизодында зерттелді.
The Kóoshdaa káa is investigated in the 2015 Discovery Channel series Missing in Alaska in episode 10 "Shapeshifters from the River".