Кіріспе

Тіркелген саяхатшы – АҚШ әуе тасымалы саласындағы әуежолаушылар қауіпсіздігін бағалау жүйесі арқылы құзырлылық алған адам. Мұндай бағдарламалар алғаш рет 2005 жылы сынақтан өтті. Тіркелген саяхатшылар бағдарламалары қазіргі таңда еліміздің түрлі әуежайларында қолданыста болып, TTAC – Көлік қауіпсіздігі басқармасының (TSA) Secure Flight бағдарламасына жауапты кеңсесі, сондай-ақ Компьютерлік көмекпен жолаушыларды алдын ала тексеру жүйесін (CAPPS) және тоқтатылған CAPPS II терроризмге қарсы жүйесін алмастырушы мекеме басқарады. Registered Traveler – TSA және Registered Traveler Interoperability Consortium (RTIC) арасындағы мемлекеттік-жеке серіктестік болып табылады, ол қатысушыларды тіркеуге қабылдайтын жеке тіркеу қызметтері үшін ережелер мен стандарттарды белгілейді. Ең ірі тіркелген саяхатшы бағдарламасы Clear деп аталады және оны Clear Secure, Inc. компаниясы басқарады. Clear Access Clearance қызметі 2020 жылғы қаңтар айының мәліметі бойынша бүкіл ел бойынша 60 әуежайда, стадиондарда және басқа да іс-шаралар өткізілетін орындарда қызмет көрсетеді.

Шолу

Бағдарлама қауіпсіздікке минималды қауіп төндіретін жолаушыларды анықтап, оларға қауіпсіздік бақылау пункттерінде жақсартылған өте қанағатты тәжірибе ұсынуды көздейді. Жолаушылар өз еркімен ақы төлеп, тіркелу үшін тексеруден өтеді. Тексеруден өткен жолаушыларға бағдарламаға қатысатын әуежайлардың қауіпсіздік пункттерінде пайдалануға арналған смарт-карта беріледі. Тіркелген жолаушылар арнайы бөлінген қауіпсіздік жолағына кіре алады және қауіпсіздік бақылау пунктерінде күтіп тұру уақыты қысқарады. Сонымен қатар, тіркелген жолаушыларға пальто мен аяқ киімдерін киюге және ноутбуктерін сөмкелерінде алып жүруге рұқсат ету мүмкіндігі де талқыланды. Кез келген АҚШ азаматы немесе 18 жастан асқан заңды тұрақты тұрғын мүшелікке өтініш бере алады, сондай-ақ ата-анасының немесе қамқоршысының қолдауымен 12 жастан асқан кәмелетке толмағандар да өтініш бере алады. Жүйеге таза тарихы бар террористтің енуіне жол бермеу үшін, TSA тіркелген жолаушылардың стандартты TSA тексеруінен (багаждың рентген сәулесімен тексеру және жеке металл детектор) RT киоскі бақылау пунктінде өтуін талап етеді. Сонымен қатар, тіркелген жолаушылар кездейсоқ қосымша тексеруден босатылмайды және терминалдың қауіпсіз аймақтарына тыйым салынған заттарды әкеле алмайды.

iКеу

FLO корпорациясы RT шешімдері мен қызметтерін ұсыну үшін Cogent және iQueue компанияларымен әріптестік орнатты. Олар "2010 жылдың күзінде" Индианаполис халықаралық әуежайынан бастап, одан әрі кеңейту жоспарларымен бірге "Тіркелген Саяхатшы" бағдарламасын қайта іске қосуды күткен. Сайт әлі де қолжетімді (flyiqueue.com), бірақ тіркелген саяхатшыларды тіркеу әзірге жұмыс істемейді.

FLO

FLO корпорациясы FLO Альянсының серіктестерімен бірлесіп, тіркелген саяхатшылар бағдарламасына сәйкес әуежайларда қолдануға арналған биометриялық идентификация технологияларын және куәлік беру процедураларын ұсынады. Тіркеудің соңғы орталықтары Вашингтон, округ Колумбия аймағында орналасқан, немесе корпоративтік клиенттер үшін тікелей тағайындау арқылы қызмет көрсетіледі.

RtGo

RtGo компаниясын Unisys Corporation басқарды (оны FLO сатып алғаннан кейін IRAM Associates басқаруға алған). Жылдық мүшелік ақысы 100 доллар болды, сонымен қатар 5 жылға дейін алдын ала төлеуге болады еді. Сатып алынғаннан кейін көп ұзамай компания банкротқа ұшырап, 2009 жылдың шілдесінде жабылды.

Сүйікті саяхатшысы

"Артықшылықты саяхатшы" бағдарламасын Джексонвилл-Бич қаласында орналасқан Vigilant Solutions компаниясы іске асырады. Бұл компанияның бағдарламасы саяхатшыларға қосымша қызметтер жиынтығын ұсына отырып, өзгелерден ерекшеленеді.

Анықтамалық ақпарат

Бұл жүйеге қатысатын жолаушылар алдымен жеке өмірбаяны туралы ақпаратты ұсынуы керек, оның ішінде аты-жөні, мекенжайы, телефон нөмірі, азаматтығы және бұрынғы мекенжайлары, сондай-ақ басқа да мәліметтер. Биографиялық ақпаратты коммерциялық "Тіркелген саяхатшы" қызметін ұсынатын провайдер жинайды. Тіркеудің өмірбаяндық бөлігін қауіпсіз веб-сайт арқылы жүзеге асыруға болады. Содан кейін үміткер тіркеу процесінің биометриялық кезеңіне көшеді. Биометриялық тіркеу кезінде үміткерлер куәліктерін және саусақ іздерін ұсынады. Егер жолаушы қауіпсіздік бақылау пунктерінде саусақ іздерін сканерлеудің орнына көздің ирисінің суретін пайдаланғысы келсе, оны таңдауына болады. Иристің суреті көзге зиян келтірмейді. Биометриялық тіркеу аяқталғаннан кейін, қызмет провайдері жиналған деректерді TSA-ға жібереді, ол үміткерге қатысты қауіпсіздік қауіпін бағалауды (STA) жүргізеді. Егер бағалау нәтижесінде үміткер авиациялық қауіпсіздікке қауіп төндіретіні анықталмаса, TSA қызмет провайдеріне мақұлданған STA нәтижесін қайтарады. Қызмет провайдері жолаушыға "Тіркелген саяхатшы" картасын ұсынады. Бұл карта – смарт-карта болып табылады, ол рұқсатсыз адамдардың картаны пайдалануына жол бермейтін биометриялық ақпаратты қамтиды. Карта арнайы бақылау пункттеріндегі тексеру терминалына салынады, ол жолаушының биометриялық деректерін (саусақ іздерін немесе ирисін) тексеріп, оның мүшелігін және RT бақылауына жіберуге рұқсат беруін растайды.

Құпиялылық

Бұл жүйе, Secure Flight сияқты, құпиялылық мәселелеріне байланысты сынға ұшырады, бірақ Тіркелген Саяхатшы Secure Flight-тен өзгеше, ерікті болғандықтан, сын аз. Оның тиімділігі де күмәнді. Құпиялылық тұрғысынан, Тіркелген Саяхатшы Secure Flight-ке қарағанда, биометриялық мәліметтерді қоса алғанда, әлдеқайда көп ақпарат жинайды. Бастаушылар бұл бағдарламаның ерікті екенін мәлімдейді, ал қарсыластар RT-нің кең ауқымды тексерулерінің теріс пайдаланылуы мүмкін екенін айтады. Құпиялылықты қорғау шаралары мен ережелер RTIC спецификациясында және TSA RT Жеке өмірге тигізетін әсерін бағалау есебінде (PIA) сипатталған. Көптеген әуежайлар мен әуе компаниялары бірінші сынып немесе жоғары мәртебелі жолаушыларға кез келген тексерулерсіз, жылдамдатылған қауіпсіздік бағытына қол жеткізу мүмкіндігін ұсынады.

Тиімділігі

CAPPS және CAPPS II туралы көтерілген алаңдаушылықтарға ұқсас, сыншылар белгілі бір жолаушыларды тексеруден алып тастауға арналған кез келген бағдарлама потенциалды террористерге мүмкіндік беретінін айтады, себебі олар тіркелген саяхатшы статусын алуға тырысады. Бұл сын 9/11 комиссиясының 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдарға қатысқан 19 қаскөйдің тоғызы CAPPS I жүйесінде тіркелгенімен, олар тоқтатылмағанын анықтауына негізделген, себебі қауіпсіздік жүк бомбаларына бағытталған еді. Дегенмен, қазіргі уақытта тіркелген саяхатшы бағдарламасына қатысушылар сол қауіпсіздік бақылау бекеттерінен өтеді және басқа да адамдар сияқты тексеріледі, ең басты айырмашылық – RT мүшелері тексеруден бұрын әлдеқайда аз күтеді. Қазіргі таңда RT бағдарламалары қауіпсіздік тексеруін жеңілдетуді ұсынбайды, бірақ олардың жарияланған жоспарлары әуежай қызметкерлері рұқсат берсе, мұны ұсынуға ниетті екендерін көрсетеді.

Әділдік

Тіркелген саяхатшылар бағдарламасы, қазіргі күйінде, TSA қауіпсіздік тексерулерінен мүшелерін босатпайды, сондықтан оны жиі саяхаттайтындар жеке компанияға жылдық жарна төлеп, TSA бағытының басына өтуге және сирек саяхаттайтындармен бірге кезекте тұрудан құтылудың бір жолы деп сынға алады. TSA бағыттары мемлекеттік бағдарлама болғандықтан (жиі және сирек саяхаттайтындардың билеттерінен тең төлемдер түседі), көптеген адамдарға бұл сирек саяхаттайтындарға қарапайымдықсыз болып көрінеді.