Кіріспе

Ротацизм (ROHtəsizəm) немесе ротацизация – белгілі бір ортада дауысты альвеолярлық консонантты (, , , немесе) роталық консонантқа айналдыратын дыбыс өзгерісі. Ең көп кездесетіні – консонантының консонантына айналуы. Егер диалект немесе тіл отбасының мүшесі бұл өзгеріске қарсы тұрып, дыбысын сақтап қалса, онда бұл кейде зетацизм деп аталады. Бұл термин грек әрпі rho-дан шыққан, ол дыбысын білдіреді.

Албан тілі

Стандартты албан тілінің негізі болған оңтүстік (тоск) диалектілері өзгерді, ал солтүстік (гег) диалектілері өзгерген жоқ: мұны латын тілінен алынған сөздерде байқауға болады; мысалы, латын тіліндегі caelum ("аспан" дегенді білдіреді) баск тілінде zeru болып өзгерді (caelum > celu > zeru; испан тіліндегі cielo сөзімен салыстырыңыз). Түпнұсқадағы "l" әрпі Сулетин диалектісінде сақталған: caelum > celu > zelü.

Фин тілі

Батыс фин тілінің диалектілері стандартты фин тіліндегі "kahden kesken" ("kahren kesken" - екі бірге = бетпе-бет) сөзіндегі d әрпінің [ð] немесе [ɦ] дыбысымен айтылуымен ерекшеленеді. Қайта құрастырылған ежелгі айтылуы [d] болған.

Неаполитан

Неаполитан тілінде ротацизм этимологиялық тұрғыдан дауыстының арасында немесе бастапқы қалпында болған сөздерге әсер етеді, егер одан кейін дауысты келсе; және егер одан кейін басқа дауыссыз келсе. Алайда, бұл ерекшелік қазіргі тілде жиі кездеспейді. ЛАТ. DENTE(M) > Неап. dente "тіс"
ЛАТ. PEDE(M) > Неап. pere "аяқ"
ЛАТ. SOLDU(M) > Неап. sòrdo (немесе ) "ақша"

Португал және галисий тілдері

Галисия португал тілінде ротацизм , негізінен, obrigado, "рахмет" (алғашқыда "қадірлі мырзамды қызмет етуге міндетті"); praia, "жағажай"; prato, "тарелка" немесе "тағам"; branco, "ақ"; prazer / pracer, "ләззат"; praça / praza, "алаң". Испан тіліндегі obligado (міндетті), playa, plato, blanco, placer, plaza сөздері латын тілінен алынған: obligatus, plagia, platus, blancus (германдық тегі), placere (етістік), platea. Қазіргі бразилиялық португал тілінде, сөздің соңғы буынындағы -ның ротацизмі Caipira диалектісіне тән. Жалпыұлттық тілдегі қосымша ротацизмдер: planta, "өсімдік", , lava, "лавуа" , (кейіннен личинка, құрт/құрыртпен бірдей дыбысталады), lagarto, "кесіртке", (таңдаулы диалектілерде қақпақтың орнына құрттық дыбыспен) және advogado, "адвокат", . Стандартты емес үлгілер көбінесе шеттетіледі, ал ротацизм сөйлеу қабілетінің бұзылуы немесе сауатсыздық белгісі деп есептеледі.

Романско итальянша

Ротацизм, роман тілінде, испан тілінің кейбір андалусиялық диалекттері сияқты, дауыссыздың алдындағы л-ді р-ға ауыстырады. Осылайша, латын тіліндегі altus (биік) итальян тілінде alto, ал романск тілінде arto болады. Ротацизм бұрын "l" дыбысының алдында дауыссыз әріп тұрғанда болған, мысалы, "ingrese" сөзінде (ағылшын тілінде), бірақ қазіргі тілде бұл ерекшелік жойылған. r-ға қатысты тағы бір өзгеріс – екі рет қайталанатын rr дыбысының қысқаруы, бірақ бұл ротацизм емес. Итальян тіліндегі errore, guerra және marrone сөздері ("қате", "соғыс", "қоңыр") erore, guera және marone болып өзгереді.

Румын тілінде

Румын тілінде ротацизм дауысты әріптер арасындағы l әрпін r-ға, ал n әрпін r-ға ауыстырды.

Осылайша, латын тіліндегі caelum ‘аспан’ румын тілінде cer, латын тіліндегі fenestra ‘терезе’ румын тілінде fereastră және латын тіліндегі felicitas ‘бақыт’ румын тілінде fericire болып өзгерді. Кейбір солтүстік румын диалектілері мен Истро-румын тілінде де латын тілінен шыққан сөздердегі барлық дауысты әріптер арасындағы l әрпі r-ға ауыстырылды. Мысалы, латын тіліндегі bonus Истро-румын тілінде bur болып келді: стандартты Дако румын тіліндегі bun-мен салыстырыңыз.

Сицилия тілі

Ротацизм әсіресе Сицилия аралында кең таралған, бірақ материктегі сицилиялық диалектілерде (Калабрезе және Салентино) ол дерлік кездеспейді. Ол дауыстылар арасындағы және сөз басындағы дыбыстарға әсер етеді: латын тілінен *caudam* сөзінен – *cura*, *pedem* сөзінен – *peri*, *decem* сөзінен – *'reci*.

Испан тілі

Андалусиялық испан тілінде, әсіресе Севильяда, бір буынның соңында, екінші дауыссыздың алдында l әрпі r әрпімен алмастырылады: Хуерва – Уэльва үшін. Кариб теңізі аймағындағы испан тілінде кері жағдай орын алады: Пуэрто-Рико – Пуэрто-Рико (ламбдацизм).

Басқа тілдер

Ротацизм (mola > mora, filum > fir, sal > sare) кейбір галло-итальян тілдерінде де кездеседі: Ломбард (Батыс және альпино ломбард диалектісі) және Лигурия тілдерінде. Латын тіліндегідей, Умбрия тілінде, бірақ Оскан тілінде емес, дауыстылар арасындағы s дыбысының ротацизмі болған.

Түркі тілі

Түркі тілдерінің ішінде оғыр тілдері /р/ дыбысын көрсетеді, ал қалған түркі тілдері /з/ дыбысын көрсетеді. Осы жағдайда ротацизм – бұл тіл бұтағында * /r/, * /z/ және * /d/ дыбыстарының /r/,* /k/,* /х/ дыбыстарына дамуын білдіреді.