Кіріспе
Француз ұшқышы Жан Мермоз (9 желтоқсан 1901 – 7 желтоқсан 1936) – француз ұшқышы, қатысушы ұшқыштар, мысалы, Сент-Экзюпери, және туған Франциясында оның есімімен аталатын көптеген мектептерде батыр ретінде құрметке ие. Бразилияда да ол пионер-ұшқыш ретінде танылады.
Jean Mermoz (9 December 1901 – 7 December 1936) was a French aviator, viewed as a hero by other pilots such as Saint Exupéry, and in his native France, where many schools bear his name. In Brazil, he also is recognized as a pioneer aviator.
Мансап
1920 жылы ол мансабын дамытуға көмектескен мұғалім Макс Дельбимен танысты, ал 1921 жылғы сәуірде алғаш рет ұшқыш ретінде ұшты.
Француз Әуе күштері
Мермоз 1922 жылы француз әуе күштеріне қосылды және әуе күштерінің 11-ші полкінің ұшқышы ретінде Сирияда қызметке жіберілді. 1924 жылы ол Францияға қайтып оралды, және сириялық операциялардағы ең табысты ұшқыштардың бірі болды деп есептеледі. Мермоз Тулуза қаласына көшті.
Латекоэра
Мермоз Латекоэрдің компаниясында әуе поштасының ұшқышы болды және директорға әсер ету үшін қауіпті трюктер жасап, қабылдау емтиханын сүресіз аялауға жақын болды. (Режиссер Дидье Дораттың атақты сөзі бар: "Бізге акробаттар емес, автобус жүргізушілері керек".) Содан кейін ол үлгілі, мінсіз ұшуды орындап, жұмысқа қабылданды. Осы жерде Мермоз Антуан де Сент-Экзюперимен танысты. Compagnie Générale Aéropostale компаниясында Мермоз Мароккоға, Сенегалға және Африканың басқа да аймақтарына сапарлады. 1926 жылы Мермоздің бірі ұшуы апатқа ұшырап, Сахарада құлады. Одан кейін оны көтерілісші туарегтер тобы тұтқынға алды, бірақ сәттілікке қарай кейіннен аман-есен табылған. 1927 жылы Латекоэр Бірінші дүниежүзілік соғыстағы ескірген Breguet 14 ұшақтарын ауыстыру үшін өзінің ұшақтарын жасауды бастады. Latécoère 25 (немесе "Laté 25") және кейін Latécoère 26 мен Latécoère 28 Мароккодан Сенегалға ұшу кезінде тиімді екенін дәлелдеді, ал Мермоз өзі де осы бағыттарда бірнеше рет ұшты. Бірақ Африка – бұл тек бастама ғана еді. Латекоэрдің жобасы – Франция мен Оңтүстік Америка арасында тікелей әуе байланысын құру. 1929 жылға қарай Франция үшін Оңтүстік Америкаға коммерциялық әуе қатынасын құру экономикалық тұрғыдан тиімді екені анық болды, сондықтан Мермоз және басқалар Анд тауларынан өтті. Мермоз Анд тауларындағы ұшу жағдайларын қиын деп тапса да, ол Тынық мұхитына жетуге бекінген жобаның басты ұшқышы болды және бірнеше тоқталыстан кейін Чилидің Сантьяго қаласына жетті. Осы уақытта уақытты үнемдеу үшін ол түнде ұшуға шешім қабылдады, бағыт беру үшін шамдар мен жарық шашуларды пайдаланды. Ал оның әріптес ұшқыштары оны осылай істегеніне аздап қорқып, өздерінің кезегі келетінін білді. Атлант мұхитында ұшу мүмкін болмағандықтан, "Желінің" екі жағын бу кемелері байланыстырды. 1930 жылдың 12-13 мамырында Сент-Луис, Сенегалдан Бразилияның Натал қаласына жасалған ұшумен желі толыққанды аяқталды. Дегенмен, өзгертілген Laté 28 "Comte de la Vaulx" өте сенімді болмады, сондықтан ұшқыш кері қайтар жолында теңізге құлауға мәжбүр болды. Мермоз, оның екі серігі және пошта аман сақталды, бірақ ұшақ сүйреуге тырысқанда батып кетті.
Air France әуе компаниясы
1933 жылы Мермоз Air France компаниясының бас инспекторы болып тағайындалды. Сол жылы ол Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласына келді, онда ол және Сент-Экзюпери Aeroposta Argentina компаниясының, кейіннен Aerolíneas Argentinas компаниясының құрылыс кезеңінде маңызды тұлғаларға айналды. Мермоз бен Сент-Экзюпери сол кездегі жаңа әуе компаниясы үшін көптеген қауіпті рейстерді орындады. Олар Аргентинаның коммерциялық авиация тарихындағы ең маңызды адамдардың қатарына кірді. 1934 жылдан 1936 жылға дейін Мермоз Latécoère 300 ұшақтарымен жеке экспедициялар жасады. Ол осы типтегі ұшақтармен 24 экспедиция ұйымдастырды. 1935 жылы ол де Гавиленд DH.88 "Комета" ұшақтарында да ұшты.
Теңізде жоғалу
1936 жылғы 7 желтоқсанда Дакардан Наталға (Бразилия) жоспарланған рейсте ұшып шыққаннан кейін ол көп ұзамай Latécoère 300 Croix du Sud (Оңтүстік Крест) ұшағының қозғалтқышында ақау болғанын хабарлау үшін кері қайтты. Басқа ұшақ дайындалғанша күту керектігін білген соң, ол поштаны уақтылы жеткізуге кешігіп қалуы мүмкін деп уайымдап, шағын жөндеуден кейін сол ұшақпен қайта ұшты. (Ұшаққа отыру алдындағы соңғы сөздері: "Жылдамдайық, енді уақытты ысыраптамайық.") Төрт сағаттан кейін радиостанцияға қысқа хабар келіп түсті, онда Мермоз артқы оң жақ қозғалтқышты өшіруге тура келгенін мәлімдеді. Хабар күрт үзіліп қалды. Бұдан кейін хабарлама түспеді, Laté 300 және экипаж да табылмады. Қозғалтқышты жөндеуге тырысқанда, ұшу кезінде винті түсіп қалған болуы мүмкін деп болжануда, ал ол артқы қозғалтқыштардың бірі болғандықтан, түсіп қалған винт корпусты зақымдаған немесе толығымен кесіп тастаған, нәтижесінде ұшақ құйрығын жоғалтып, дереу құлап кеткен. Мермоздің әріптес ұшқышы Анри Гийомэ бірнеше ай бұрын осындай мәселеге тап болған, бірақ оның қозғалтқышы алдыңғы жағында болғандықтан, әуе жылдамдығы винтті жерге қонғанға дейін ұстап тұруға жеткілікті болды.
Сенімсіз ұшақ
Мермоз өзі мен серіктерінің ұшқыштарына берілген ұшақтардың сапасына наразы болып бастады. Өліміне дейін алған айларында ол ұшақтың дизайны мен материалдарының нашар сапасы туралы ашық айтқан, тіпті "Маған кез келген нәрсені басқаруды сұраңыз, тіпті арбаны да, бірақ бір шарты бар: ол мықты болуын қадағалаңыз" деген еді. Осыған ұқсас Laté 301 F AOIK Ville de Buenos Aires ұшағы одан сегіз ай бұрын жоғалып, арасында оның механиктері мен досы Коллено да қаза тапқан. Екі апаттың да себебі деп саналған күрделі Hispano Suiza 12Ner қозғалтқыштары кейіннен қолданыстан алынып, ескі, сенімдірақ үлгілермен ауыстырылды. Оның айтқандары тым кеш естілді.
Жазбалар
Mes vols (Flammarion, 1937): оның өлімінен кейін жарияланған аяқталмаған естеліктерінің жинағы («Менің Ұшуларым»), оның ең жақын достары мен жанкүйерлерінен құрмет көрсетулерімен бірге. Défricheur du ciel (Bernard Marck (ed. ), Archipel, 2006): Мермоздің 1921 жылдан 1936 жылы қайтыс болғанға дейінгі хаттарының жинағы.
Танымал мәдениетте
1956 жылы жазушы Жан Мишель Шарлиер суретші Виктор Хубинонмен бірлесіп Мермоздың ерлігі туралы өмірбаяндық графикалық роман жариялады. 1990 жылы ол "Mermoz, chevalier du ciel" деген атаумен қайта басылды. 1995 жылы француз режиссері Жан Жак Аннаудтың "Құрмет қанаттары" атты деректі драмасы ертедегі әуе почтасының пилоттары туралы баяндады, олардың ішінде Мермоз (Валь Килмер сомдады), Анри Гийом (Крейг Шеффер сомдады), және Сент-Экзюпери (Том Хулс сомдады). Бұл фильм IMAX форматында түсірілген әлемдегі алғашқы көркем фильм болды. Мермоз Антонио Итурбенің 2017 жылы испан тілінде жазылған "A cielo abierto" романының маңызды кейіпкері болды, ол 2021 жылы ағылшын тіліне аударылып, "Аспанның ханзадасы" деген атпен жарық көрді.