Кіріспе

Павловск (Па́вловск "Павелдің қаласы" – Ресей императоры Павелдің құрметіне аталған) – Санкт-Петербург қаласының қалалық аймағындағы Пушкин ауданындағы муниципалитет қаласы, Санкт-Петербург қаласының оңтүстігінде және Пушкиннен оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Халық саны: XVIII ғасырдың соңынан белгілі, Санкт-Петербург Ресей империясының астанасы болған кезде Ресей императорлық отбасының ауылдық резиденциясы ретінде қаланың көрнекті сарайы мен үлкен саябағының құрылысы тапсырылды, қазір бұл федералдық музей-қорықтың бір бөлігі. Қала Ресей императорлық отбасының маңызды резиденциясы болған Павловск сарайының төңірегінде дамыды. 1918-1944 жылдар аралығында революционер Вера Слуцкаяның құрметіне ресми атауы Слуцк болып өзгертілді, содан кейін қайтадан Павловск деп аталды. Павловск – ЮНЕСКО-ның «Санкт-Петербургтің тарихи орталығы және байланысты ескерткіштер тобы» әлемдік мұрасының бір бөлігі.

Қалқа

Орыс халқы Павловск орнында ағаш қамал салды, ол кем дегенде 13 ғасырдан бері Новгород жерінің әкімшілік бөлігінің бір бөлігі ретінде белгілі болған. Кейін қамал мен бүкіл аймақ шведтердің басып алуына түсті. 1702 жылдың 13 тамызында Ұлы Петр мен Федор Апраксин бастаған орыс әскері Ижора өзені жанында шведтермен кездесіп, оларды қамалға дейін кері шегіндірді. Бірнеше күн бойы швед әскері өз позицияларын нығайта берді, бірақ күтпеген шабуылдан кейін олар ығыстырылды. Дегенмен, Камеронның Павловскі Пауылдың императорлық резиденцияның қандай болуы керек деген көзқарасынан мүлдем өзгеше болды: онда қамалдар, бекіністер және Пауылға қымбат әскери құрылыстар болған жоқ; "Камерон Ұлы князь үшін ерекше жеке әлем құрды. Сарай кез келген адамға тиесілі болуы мүмкін, бірақ күтіп тұрған Ресей императорына емес". Қаржылық қиындықтарға байланысты Пауыл мен Мария Камеронның жұмысын тығыз бақылап, оның ұзақ мерзімді және қымбат жоспарларын үнемі шектеді. 1786 және 1789 жылдар аралығында Камеронның Павловскідегі міндеттері Бреннаға жүктелді. Пауыл 1782 жылы Станислав Костка Потоцкийдің қызметіне Бреннаны алған және 1783-1785 жылдары оны өзінің архитектуралық қиялдарының суреттемесін жасау үшін пайдаланған. Бренна Камеронның сарайының негізгі бөлігін сақтап, оған бүйірлік қанаттар қосты; ол интерьерді қайта жаңартып, бірақ оларда Камерон стилінің іздері әлі де көрінеді. Алайда, Марияның жеке бөлмесі мен қоғамдық залдарда көрсетілген әскери заттар Бреннаның туындылары болып табылады. 1794 жылы Павловскоеде 300 адам тұрды, олардың көп бөлігі шаруалар мен сарай қызметшілері болды. Мұнда тас шіркеу, шаруаларға арналған тегін мемлекеттік мектеп және үш аурухана болды: жалпы, әскери және мүгедектерге арналған. Кейіннен Павловскоеде ауыл шаруашылығы мектебі мен Ресейдегі саңырауларға арналған алғашқы мектеп ашылды. Мария Федоровна мал шаруашылығымен айналысты (өз қолымен сиыр сауды) және осылайша саябақтың шетінде үлкен ферма мен зерттеулер үшін ағаш павильон салдырды. Ол сонымен қатар талантты суретші, Берлин өнер академиясының мүшесі болды және оның көптеген қолөнер бұйымдары әлі де сарайда сақтаулы. Оның тырыстығының арқасында сарайда үлкен кітап коллекциясы жиналды. Станция "Воксхолл павильоны" деп аталды, оның атағы ақырында "вокзал" сөзінің орыс тіліне енуіне себеп болды, бұл "ірі теміржол стансасының ғимараты" деген мағынаны білдіреді. Михаил Павлович 1849 жылы мұрагер қалдырмай қайтыс болды, содан кейін Павловск Николай I-нің ұлы, Ұлы князь Константин Николаевичтің меншігіне өтті. Константин Николаевич 1872 жылы сарайда өнер галереясы мен мұражай ашып, оларды көпшілікке қойды. Ол сондай-ақ 1876 жылы саябақтың шетінде метеорология мен магниттік өрістерді зерттеуге арналған зертхананың құрылысын қолдады. Павловск танымал орынға айналды және 1874 жылға қарай 323 жазғы коттедж салынды. Мұнда тұрған белгілі тұлғалардың арасында Александр Бруллов, Петр Клодт фон Юргенсбург және Владимир Соллогуб болды.

Кеңес дәуірі мен қазіргі уақыт

1917 жылғы Қазан төңкерісінен кейін Павловск сарайы мен паркі мемлекеттік меншікке алынып, халыққа ашық мұражайға айналдырылды. Патшаның атын өзгерту туралы жалпы шешім бойынша, 1917 жылы жақын маңда қайтыс болған революционер Вера Слуцкаяның құрметіне қала Slutsk деп аталды. Кейін құжаттарда көбінесе Slutsk (Павловск) деп екі атаумен кездесіп, 1944 жылы бұрынғы атауын қайта алды. 1944 жылы қалпына келтіру жұмыстары басталды және 1973 жылы аяқталды. 2003 жылы совет кезеңінде аты өзгертілген Павловск қаласының ондаған көшелеріне тарихи аттары қайтарылды.

Геология

Қала Нева жазығында, Нева өзенінің сол жағында, Славянка өзенінің аңғарында орналасқан. Ландшафт әртүрлі және төбелер, қыраттар мен террасалармен, сондай-ақ аңғарлар, жазықтар, ормандар және шабындықтармен ұштасады. Көптеген бұлақтар арналар мен көлдерді сумен қамтамасыз етеді. Палеозой дәуірінде, 300–400 миллион жыл бұрын, бұл аймақ теңізбен жабылған. Сол кездегі шөгінділер Балтық қалқанының үстінде, гранит, гнейс және диабаздан тұратын 200 метрден қалың қабатты құрайды. Қазіргі жер бедері шамамен 12 000 жыл бұрын мұздықтар шегінуі нәтижесінде қалыптасты, соның салдарынан Литорна теңізі пайда болды. Осыдан 4 000 жыл бұрын теңіз шегініп, Нева өзенінің аңғарын құрды, ол соңғы 2 500 жылда көп өзгермеген.

Климат

Павловск қаласының климаты қоңыржай және ылғалды, континенттік климатқа ие. Күннің ұзақтығы қысқы күн тоқырауында 5 сағат 51 минуттан, жазғы күн тоқырауында 18 сағат 50 минутқа дейін өзгереді. Жазы қысқа да, шамалы жылы, ал қысы ұзақ және тұрақсыз, жиі жамбас жауады. Ауа температурасы сәуірдің басынан қарашаның ортасына дейін оң температураны сақтайды. Ең суық айы – ақпан. Желдер көбінесе оңтүстікке қарай соғып, қаланың үстіндегі ауа массасын жиі өзгертеді. Жазда батыс және солтүстік-батыс желдері басым, ал қыста жел бағыты батыс және оңтүстік-батысқа қарай бұрылады. Ең бұлтты айлар – қараша, желтоқсан және қаңтар, ал ең аз бұлтты айлар – мамыр, маусым және шілде. Жылына кем дегенде 240 күн күндіздік болады. 25 мамыр мен 16 шілде аралығында ақ түндер байқалады, осы кезде күн көкжиекте қысқа ғана тоқтап, күннің ұзақтығы шамамен 19 сағатқа жетеді. Аймақ көбінесе жер беті және жер асты суларымен қамтамасыз етіледі.

Топырақ, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі

Қала құрылғанға дейін аймақты негізінен қарағай мен шыршадан тұратын қоңыржай қылқан жапырақты орман, сондай-ақ жапырақты ағаштар мен батпақты жерлер жапқан. Топырақтар көбінесе подзольдік, сонымен қатар торф және глейзольдермен араласқан. Шаруашылық қызметтің күшеюі бастапқы орман ландшафтын аспан, қайың, алғыр және талдың шағын тоғайлары бар егіс жеріне айналдырды. 18-19 ғасырларда қаланың ішінде және айналасында 600 гектарға жуық үлкен саябақтар (Павловск және Аренский саябақтары) құрылды. Саябақтардың болуы және экологиялық саясаттың қолдауының арқасында Павловск аймағында ластану деңгейі салыстырмалы түрде төмен. 1978-1983 жылдары Павловск саябағында 54 түрге жататын 360 000-нан астам ағаш болды: шырша, қарағай, емен және шыршаның 16 түрі, қайыңның екі түрі, талдың екі түрі, липаның екі түрі, емен, шаған, алғыр, аспан, еуропалық талқура, жабайы алмұрт, 88 бұта түрі, олардың ішінде сары акация, мия және итбұрыш басым болды. 1978 жылы 28 туысқа және 9 отрядқа жататын 71 құс түрі тіркелді. Сүтқоректілердің ішінде сорлар, қоян, тышқан, сусар, құрлыақ, тышқан, кірпі және сундықтар бар. Қыс айларында саябақтарда түлкі, жабайы шошқа және бұланды кездестіруге болады. Қосмекенділер мен жорғалаушылардың көпшілігі бақалар, жабайы балықтар және кесірткелер. 87 түрге жататын 46 туысқа кіретін жәндіктер кездеседі. Санкт-Петербургтегі көптеген өзендер сияқты, Славянка өзені де ластанған. Greenpeace ұйымы 2008 жылы жүргізген су талдауы нәтижесінде мұнай, қорғасын, ацетон, сынап, хлороформ және басқа да химиялық заттардың мөлшері рұқсат етілген нормадан ондаған, тіпті жүздеген есе асып түсетіні анықталды. Ластанудың көп бөлігі 16 компания шығарған тұрмыстық қалдықтардан туындайды.

Елтаңба

Павловск қаласының алғашқы елтаңбасын 1801 жылы Александр I бекітті. Онда көкірек жағында ақ Мальта кресі бар қара екі басты бүркіт және оның астында тізбекшеден ілінген Сент-Андрей ордені бейнеленген. Крестің үстінде орыс италика әріптерімен біріктірілген П және М әріптерін көрсететін монограммасы бар қызыл қалқан орналасқан, ол император Павел мен императрица Марияны білдіреді. Бүркіттің тұмсығы мен тырнақтары алтынмен жалатылған. Оның аяқтарында салтанатты шашақ және глобус крейсері бар; басына екі алтын тәж кигізілген, ал басының жанында тағы екі тәж қойылған. Бұл композицияның бәрі алтын қалқанға орналастырылған. Кеңес кезеңінде басқаша елтаңба ұсынылған, бірақ ол қабылданбады. Жаңартылған елтаңба 2007 жылдың 19 қыркүйегінде қабылданды. Оның құрамы сол күйінде сақталған, бірақ пішіндері мен түстері сәл жеңілдетілген. Сол күні Павловск қаласының қазіргі туы да қабылданды. Онда 3:2 пропорциясындағы сары төртбұрышқа елтаңбаның суреті бейнеленген.

Қалалық көрініс

Қала орталығы – Павловск сарайы, негізгі корпусы мен оған галереялармен жалғасқан қанаттарынан тұрады. Сарайдың алдында, келушілерді қарсы алатын Пауылдың қоладан жасалған ескерткіші орналасқан. Бұл Джованни Витали құйған түпнұсқаның 1872 жылғы көшірмесі. Оның солтүстігінде қала аумағының 2/3 бөлігін алып жатқан Павловск саябағы жатыр. Шамамен 600 гектар аумақты құрайтын бұл саябақ Ресей мен Еуропадағы ең ірі саябақтардың бірі. Саябақта жеті бөлік бөлінген. Онда көптеген павильондар бар, ал бірінде қоладан жасалған мүсіндер жинағы орналасқан. Жас Павел I-нің сүйікті орны болған Бип бекінісі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде өртеніп, тек қабырғалары ғана қалды; ол 2010 жылға дейін толыққанды қалпына келтірілді. 1917 жылға дейін императорлық резиденция мен қала арасында ешқандай шекара болған жоқ, екеуі де бір иеліктің бір бөлігі болды. Парктің оңтүстік және батыс шекаралары бойымен қазір Садовая көшесі деп аталатын бас көше өтеді, оның бұрынғы атаулары Федоровская (1783 жылға дейін), Царскосельская (1783–1919) және Революция (Совет заманы) болған. Батысқа қарай бұл көше теміржол станциясына, содан кейін Пушкинге жетеді. Қаланың батыс шекарасын Санкт-Петербург – Витебск темір жолы құрайды. Сарайдың жанында бірнеше шіркеу орналасқан, ең көнесі – Мария Магдалена шіркеуі және Петр мен Пауыл шіркеуі (1799 жылы Бренна салған). Біріншісі 1781–1784 жылдары Джакомо Кваренги салған және Павловскідегі алғашқы классикалық тас ғимарат болып табылады. Дегенмен, ең танымал нысан – Пауыл I құрметіне салынған Қасиетті Николай соборы, 1900–1904 жылдары Александр фон Хоэннің ресейлік қайта жандану стилінде салған, әрекет ететін православие шіркеуі.

Атақты тұрғындар

Ресейдің Павел I – Ресей императоры және 1796-1801 жылдар аралығында Павловск қаласының иесі. Ресейдің ұлы князі Константин Константинович (1858–1915) – Ресейдің Николай I-нің немересі, ақын және драматург, Санкт-Петербург ғылым академиясының президенті, 1882–1915 жылдар аралығында Павловск қаласының иесі. Павловск қаласында қайтыс болды. Ресейдің ұлы князі Константин Николаевич (1827–1882) – Ресейдің Николай I-нің ұлы, Ресей флотының адмиралы және Ресей теңіз флотының реформаторы, 1849–1882 жылдар аралығында Павловск қаласының иесі. Павловск қаласында қайтыс болды. Ресейдің ұлы князі Михаил Павлович (1798–1849) – Ресейдің Павел I мен Вюртембергтің София Доротеясының ұлы. 1828–1849 жылдар аралығында Павловск қаласының иесі. Ресейдің князі Иоанн Константинович (1886–1918) – Ресейдің ұлы князі Константин Константиновичтің ұлы және 1915–1918 жылдар аралығында Павловск қаласының иесі. Павловск қаласында туған. Ресейдің ұлы герцогинясы Мария Николаевна (1819–1876) – Ресей императоры Николай I-нің қызы, Александр II-нің қарындасы және Люхтенберг герцогы Максимилианның әйелі. Ол өнер жинаушы және Санкт-Петербургтегі Императорлық өнер академиясының президенті болды. Павловск қаласында туған. Мария Федоровна (Вюртембергтің София Доротеясы) (1759–1828) – Ресейдің патшасы Павел I-нің екінші әйелі және Ресейдің патшалары Александр I мен Николай I-нің анасы. 1788–1828 жылдар аралығында Павловск қаласының иесі. Павловск қаласында қайтыс болды. Ольга Константиновна (1851–1926) – Грекия королі Георгий I-нің патшайымы және 1920 жылы қысқа мерзімге Грекияның регенті. Испания королевасы Софияның арғы әжесі, Эдинбург герцогы принц Филипптің әкесінен келген әжесі және Карл III-нің арғы әжесі. Павловск қаласында туған. Георг фон Канкрин (1774–1845) – жазушы және мемлекет қайраткері, генерал және қаржы министрі, Павловск қаласында қайтыс болды. Евгений Лансерей (1875–1946) – орыс суретшісі, кескіншісі, мүсіншісі, мозаика шебері және иллюстраторы, Павловск қаласында туған. Александр Никитенко (1804–1877) – әдебиет сыншысы және тарихшы, Санкт-Петербург ғылым академиясының академигі. Павловск қаласында қайтыс болды. Леонид Януш (1897–1978) – 1912–1927 жылдары Павловскте өмір сүрген суретші.