Кіріспе

Жүзімнің мускат сорттары витис винифера түріне жататын 200-ден астам сортты қамтиды. Олар көп ғасырлар бойы әлемнің түкпір-түкпірінде шарап жасауға, сондай-ақ құрғақ жүзім және үстелдік жүзім ретінде қолданылып келеді. Түстері ақтан (мысалы, Мускат Оттонель), сарыдан (Москато Джалло), қызғылттан (Москато Роза дель Трентино) қараға дейін (Мускат Гамбург) өзгереді. Мускат жүзімі мен шараптарында көбінесе айқын гүлдік хош иіс болады. Мускаттың көптеген сорттары оның ежелгі отандық жүзім екенін көрсетеді, ал витис винифераның көптеген тұқымдары мускаттан тараған деген болжам бар. Мускат тұқымдасының ең танымал өкілдерінің бірі – Мускат Блан à Пети Грен, ол Италияның Пьемонт аймағындағы Асти (Москато д'Асти деп те аталады) шарабын жасау үшін қолданылады. Ол сонымен қатар француздың тәтті шараптарын, vin doux naturels жасауға да пайдаланылады. Австралияда бұл Викторияның Ратгерглен шарап аймағындағы Ликер Мускат өндірісінде қолданылатын негізгі сорт. Жас, ескірмеген және нығайтылмаған Мускат Блан сорттары мускаттың ерекше "жүзімдік" хош иісімен қатар цитрус, раушан және шабдалы ноталарын көрсетеді. Нығайтылған және ескірген үлгілер (әсіресе бөшкеде ескіргендері) тотығу салдарынан өте қою түсті болады және кофе, жеміс торт, құрғақ жүзім мен иристің хош иісін сезінуге болады. Александриялық мускат – француздың тәтті шараптарын жасауда жиі қолданылатын тағы бір мускат сорты, бірақ ол Испанияда да кездеседі, онда испандық мускаттардың көптеген нығайтылған түрлерін жасауға қолданылады. Басқа жерлерде ол құрғақтан тәтті ақ шараптар жасауға қолданылады, Австралияда, Калифорнияда және Оңтүстік Африкада оны Москато деп атайды. Эльзаста және Орталық Еуропаның кейбір аймақтарында Мускат Оттонель құрғақ және хош иісті шараптар жасау үшін қолданылады. "Мускат" деп аталатын жүзім туралы алғашқы жазбалар 1230-1240 жылдар аралығында жазылған "De proprietatibus rerum" еңбегінде кездеседі, оны ағылшын францискан ғалымы Бартоломей Англикус жазған. Онда ол мускат жүзімінен жасалған шарапты сипаттаған. Англикустың латын еңбегі 1372 жылы француз тіліне аударылды, онда шарап "vin extrait de raisins muscats" деп сипатталды. Басқа теориялар бойынша, жүзім тұқымдары Оманнан шыққан және Оман шығанағының жағалауындағы Маскат қаласының атымен аталған. Кейде грек қаласы Москато да осы атаудың шығу тегі болуы мүмкін деп айтылады, ол Афинаның оңтүстік-батысында орналасқан және Грекияда мускат сорттарының синонимі ретінде қолданылады. Мускат Блан à Пети Греннің нақты шығу тегі белгісіз, бірақ Греция мен Италия клондардың, мутациялар мен ұрпақтардың көптігіне байланысты сенімді дәлелдер келтіре алады. Бүгінде жүзімді шарап өндіретін әлемнің барлық аймақтарында кездестіруге болады, ол жеңіл, тәтті, көпіршікті және жартылай көпіршікті Асти және Москато д'Асти шараптарынан (Италияның Пьемонт аймағында) және Францияның Клеррет де Ди аймағынан бастап, Францияның оңтүстігіндегі AOC аймақтарындағы (мысалы, Мускат де Бом де Венез, Мускат де Сен Жан де Минервуа және Мускат де Фронтиньян) нығайтылған vin doux naturels (VdN) шараптарына дейін, Австралияның Ратгерглен шарап аймағындағы Ликер Мускаттан Австрияның Вахау және Зюдштайермарк шараптарының құрғақ шараптарына дейін алуан түрлі шараптар жасауға қолданылады. Грецияның ең танымал тәтті мускаттарының көпшілігі, әсіресе Самос аралы мен Пелопоннес аймағындағы Патра қаласынан шыққандары, Мускат Блан à Пети Греннен жасалады. Оңтүстік Африка шарабының тарихында атақты Констанция десерт шарабы осы мускат сортынан жасалған. Бүгінде Александриялық мускат Оңтүстік Африкада кеңінен өсіріледі, бірақ Констанция аймағындағы өндірушілер көбірек Мускат Блан à Пети Грен сорттарын отырғызып, аймақтың жүзім өсіру саласындағы беделін қайта жаңғыртуға тырысады және түпнұсқа Констанция стилінде шараптар жасауға ұмтылады.

Александриялық мускат

Жүзімнің атауы Александрия қаласына сілтеме жасайды және ежелгі Египеттен шыққан болуын көрсетеді, бірақ ДНК-талдау Александрияның Мускатының Мускат блан à Пети Грен мен грек шарап жүзімі Аксина де Трес Биас арасындағы табиғи тоғысудың нәтижесі екенін көрсетті. Аксина де Трес Биас та тарихи тұрғыдан Сардиния мен Мальтада өсірілгенімен, Александрияның Мускатының нақты орны мен тегін анықтау мүмкін емес. Мускат блан à Пети Гренмен салыстырғанда, Александрияның Мускаты ірі, орташа тығыз жиналған, ірі сопақ пішіндес жидектер береді, олар Мускат блан à Пети Греннің кішкентай, дөңгелек жидектерінен ерекшеленеді. Көптеген Мускат сорттары сияқты, Александрияның Мускаты да құрғақ жүзім және үстелдік жүзім ретінде бағалы. Бұл жүзімнің ыстық пен құрғақшылыққа жоғары төзімділігімен байланысты. Шарап өндірісінде де қолданылатын болса (әсіресе Сицилия мен Тунис арасындағы Пантеллерия аралында "Зибиббо" деген атпен пассито стиліндегі десерт шарабы жасалады), бұл жүзім Мускат блан à Пети Греннің танымалдылығына жете алмайды. Бұл Александрияның Мускатының өте өнімді және жоғары өнім беретін, сондай-ақ гераниолдың жоғары концентрациясынан туындайтын күшті хош иіске ие болуымен байланысты, гераниол герань иісін береді, ал неролдың концентрациясы төмен болғандықтан жаңа, тәтті раушан иісі сезіледі. Францияда Александрияның Мускаты Руссильон шарап аймағындағы Мускат де Ривальте AOC VdN шараптарының құрамына (Мускат блан à Пети Гренмен бірге) қосылатын маңызды компонент болып табылады. Бұл жүзім Испаниядағы ең көп таралған Мускат сорты болып табылады, онда ол Москатель деп аталады, бірақ елдегі көп бөлігі шарап өндірісіне емес, үстелдік жүзім мен құрғақ жүзімге пайдаланылады. Сол сияқты, Чили мен Перудегі Москательдің көп бөлігі "писко" сусынын жасауға қолданылады. Оңтүстік Африкада Александрияның Мускаты "Ханепут" деп аталады және 2000 жылдардың басына дейін елдегі ең көп егілген төртінші ақ шарап жүзімі болды. Егістің бір бөлігі шарап өндірісіне, әсіресе күшті шарапқа пайдаланылса, көп бөлігі жүзім концентраты мен құрғақ жүзім өндірісіне жұмсалды. Калифорнияда басқа Мускат сорттарына қарағанда Александрияның Мускаты көбірек егілген, осы жүзімдердің көп бөлігі Орталық аңғардағы анонимді шараптарға кетеді. Әлемнің көптеген жерлеріндегідей, АҚШ-та да бұл жүзім ұзақ жылдар бойы құрғақ жүзім сорты ретінде қолданылып келді, бірақ 1920 жылдары Александрияның Мускатының егілуі азайды, өйткені өндірушілер дәнді жүзімнің танымал сорттарына көшті.

Гамбург мұскаты

Мускат тұқымдасының басым көпшілігі қара түсті жүзім болса да, шарап өндірісінде қолданылатын негізгі сорттардың көпшілігі ақ немесе "ақ түсті" болып келеді, бірақ Гамбург Мускаты – қара мускат деп те аталатын, маңызды ерекшелік. Бұл қара түсті жүзім Англияның Виктория дәуіріндегі жылыжайларында пайда болған деп саналады, онда 1858 жылы граф де Грейдің бағбаны Севард Сноу оны өсіргенін алғаш рет сипаттады. Сноу бұл жүзімді Black Hamburg жүзімін (Шиава Гроссаның ескі атауы) Александрияның ақ мускатымен будандастырудан алынған көшет деп сипаттады. 2003 жылы ДНК-талдау Гамбург Мускатының шындығында Александрия мускаты мен Шиава Гроссаның буданы болғанын растады, бұл жүзімді Орталық Италияның Malvasia del Lazio жүзімінің толық туысы етеді, олардың да бірдей ата-аналары бар. Гамбург Мускаты әлемде көбінесе үстелдік жүзім ретінде қолданылса да, екі маңызды ерекшелік бар. Біріншісі – Калифорния штаты, онда 2009 жылы өсірілген қара мускаттың барлық көлемі шарап өндірісіне, негізінен десерт шараптарын жасауға бағытталған. Екінші ерекшелік – Қытай, онда Гамбург Мускаты жиі аймақтық Vitis amurensis түрлерімен будандастырылады, бұл түрлі қытайлық шарап аймақтарының климатына жақсы бейімделген шарап жүзімін өндіруге мүмкіндік береді.

Мускат Оттонел

Гамбург мускаты сияқты, Мускат Оттонель де мускат тұқымдастығына салыстырмалы түрде жаңадан қосылған, ол 1850 жылдары Францияның Луара шарап аймағында шығарылған. Бұл жүзім швейцариялық шарап жүзімі ЧАССЕЛА мен Мускат д’Эйзенштадт (сондай-ақ Мускат де Сомюр деп те аталады) сорттарының буданынан алынған. Барлық маңызды мускат сорттарының ішінде Мускат Оттонельдің қабығы ең ақшыл, ол көбінесе ең бейтарап шараптарды береді және ең ерте пісетін сорт болып табылады. Мысалы, Александрия мускаты өте жылы Жерорта теңізі климатында жақсы өссе, Мускат Оттонель салқын континенттік климатта пісіп-жетілуге бейімделген және Болгария, Чехия, Румыния сияқты көптеген Орталық Еуропа елдерінде, сондай-ақ Ресей, Қазақстан, Молдова, Тәжікстан, Түрікменстан және Украина сияқты бұрынғы Кеңес Одағы республикаларында кең таралған. Бұл сонымен қатар Францияның Эльзас аймағында ең көп өсірілетін мускат сорты, ол құрғақ және жартылай құрғақ шараптар жасау үшін қолданылады. Австрияда да бұл ең көп отырғызылған мускат сорты, ол Нойзидль көлі маңында кешкі жиналымнан жасалған шараптарды өндіруге пайдаланылады.

Синонимдер

Әр жеке Маскат сортының өзіндік синонимдері болғанымен, "Маскат" деген жалпы префикстің бүкіл әлемде өзіне тән ерекше аудармасы бар. Грецияда жүзім көбінесе "Moschato" немесе "Moschoudia" деп аталады, ал Италияда "Moscato" немесе "Moscatello" деп аталады. Иберия түбегінде португал және испан Маскаттары көбінесе "Moscatel" деп, ал Германияда жүзімдер әдетте "Muskat" немесе "Muskateller" деп аталады. Маскат сорттарының отбасы Болгария мен Түркияда "Misket", Хорватияда "Muškat" және Венгрияда "Muskotály" деп белгілі. Солтүстік Африканың Тунис шарап өсіретін аймақтарында жүзім көбінесе "Meski" деп аталады.