Кіріспе
Норвич қаласындағы нормандық қамал - Англияның Норфолк графтығындағы Норвич қаласындағы ортағасырлық корольдік бекініс. Вильгельм Жеңімпаз (1066–1087) Англияны нормандар басып алғаннан кейін оның құрылысын бұйырды. Қамал 1220 жылдан 1887 жылға дейін түрме ретінде пайдаланылды. 1894 жылы Норвич мұражайы Норвич қамалына көшірілді. Мұражай мен көркемсурет галереясында аймақтың маңызды заттары, әсіресе өнер туындылары, археологиялық қазбалар және табиғат тарихы үлгілері сақталған. Норвич қамалының тарихи және ұлттық маңызы 1915 жылы ескерткіш ретінде тізілгенімен мойындалды. Қамал ғимараттары, оның ішінде қоршау, готикалық стильдегі қақпа үйі және бұрынғы түрме бөлімдері 1954 жылы І санаттағы ғимарат мәртебесіне ие болды. Қамал қаланың он екі мұралық орнының бірі болып табылады және Норфолк мұражайлар қызметі басқарады.
Norwich Castle is a medieval royal fortification in the city of Norwich, in the English county of Norfolk. William the Conqueror (1066–1087) ordered its construction in the aftermath of the Norman Conquest of England. The castle was used as a gaol from 1220 to 1887. In 1894 the Norwich Museum moved to Norwich Castle. The museum and art gallery holds significant objects from the region, especially works of art, archaeological finds and natural history specimens. The historic national importance of the Norwich Castle site was recognised in 1915 with its listing as a scheduled monument. The castle buildings, including the keep, attached gothic style gatehouse and former prison wings, were given Grade I listed building status in 1954. The castle is one of the city's twelve heritage sites, and is managed by the Norfolk Museums Service.
Тарих
Норвич қамалы 1066 және 1075 жылдар аралығында Вильгельм Жеңімпаз салған, бастапқыда мотта мен бейли түрінде болған. 1067 жылдың басында Вильгельм Шығыс Англияны бағындыру үшін жорыққа шықты, әскери тарихшы Р. Аллен Браун айтуынша, осы кезде қамалға негіз салынған болуы мүмкін. Қамалдағы ең алғашқы оқиға 1075 жылы болды, Вильгельмге адал әскерлер Норфолк графы Ральф де Гейл бастаған графтардың көтерілісін басу үшін оны қоршады. Ральф қолдау алу үшін шетелге кетіп, әйелі Эмманы гарнизон басқаруға қалдырды. Көтеріліс сәтсіз аяқталып, басылды. Қоршау үш айға созылды, Эмма өзі мен гарнизонына ешқандай зиян келтірілмейтініне және елден қауіпсіз шыға алатынына уәде алды. Норвич 1086 жылғы «Домсдей» сауалындағы 48 қамалдың бірі. Бағалау бойынша, қамал салыну кезінде 17 мен 113 үй аралығы қираған. 1970 жылдардың соңындағы қазба жұмыстары қамалдың бекінісі саксон зиратының үстіне салынғанын көрсетті. Тарихшы Роберт Лиддиард: «Норвич, Дарем немесе Линкольн қалаларының көрінісіне қарағанда, нормандық шапқыштың әсерін жақсырақ еске түсіресің» дейді. 12 ғасырдың ортасында Генрих II тұсында Орфорд қамалы салынғанға дейін Норвич Шығыс Англиядағы жалғыз маңызды патшалық қамалы болды. Шамамен 1100 жылы мотта биіктетіліп, шұңқыры тереңдетілді. Бүгінде тұрған тас қақпасы 1094 және 1121 жылдар аралығында моттаның оңтүстік-батыс бөлігінде салынды. Қақпаның ішінде екі қабат бар. Кіреберіс шығыс жағындағы жоғарғы қабатқа, сыртқы тас баспалдақ арқылы Bigod Tower деп аталған алдын ала ғимаратқа апаратын. Қамал төлемақысы деп белгіленген қамал төңірегіндегі жер тез арада патшалық бақылауға алынды, бәлкім қорғаныс мақсатында. 1173–1174 жылдардағы көтеріліс кезінде Генрих II ұлдары көтеріліп, азаматтық соғыс бастағанда Норвич қамалы дайындыққа келтірілді. Норфолк графы Хью Бигод, ең күшті графтардың бірі, Генрихке қарсы көтеріліске қосылды. Бигод 1174 жылдың мамырында Англияға 318 фламанд сарбазын әкеліп, 500 адамымен Норвич қамалын басып алды. 14 тұтқын кепілдікке алынды. Сол жылы бітім орнағаннан кейін Норвич патшалық бақылауға қайтарылды. 1190 жылы, Ораза айында, Шығыс Англиядағы зорлық-зомбылықтан қашқан еврейлер қамалда паналады, ол Норвичке 6 ақпан күні (Ер жібі күні) жетті. Қамал ішінде қауіпсіздік таппаған еврейлер қырғынға ұшырады. Патшалық шығыстарының тізімі, «Pipe Rolls» қамалда 1156–1158 және 1204–1205 жылдары жөндеу жұмыстары жүргізілгенін көрсетеді.
Түрме ретінде қамал
Норвич қамалының кейбір бөліктері ерте заманнан бері түрме ретінде пайдаланылып келді. Кейде патшалық қамалдың иелері шерифке сотталған қылмыскерлерді түрмеге қамауға рұқсат бермейтін, тіпті мұндай әдет болған жағдайда да. Эдуард III тұсында патшалық қамалдардағы түрмелерді шерифтерге беру туралы парламенттік акт қабылданды. Осы уақыттан бастап Норвич қамалы Норфолк графтығының қоғамдық түрмесіне айналды. Патша қамалдың меншігін сақтап, оны күзету үшін констебль тағайындады. 1774-1782 жылдар аралығында түрме реформаторы Джон Ховард алты рет келді. Ол түрмедегі ең көп санды тұтқындарды – 53 адамды тіркеді, олардың ішінде қылмыскерлер мен борышкерлер болды. Ховард он камерадан тұратын жоғарғы түрме, төменгі түрме және еркектерге арналған жалғыз камераны сипаттады. Ол әйелдер тұтқындарына арналған жеке жағдайлардың жетіспеушілігіне ерекше назар аударды. Джон Соан 1789-1793 жылдар аралығында түрмені қайта жаңартып салды. Қамалдың ішкі қабырғалары бұзылып, еркектерге арналған камералар салынды. Борышкерлер мен әйелдер тұтқындары қамалдың шығыс жағына іргелес жаңа ғимаратқа орналастырылды. Бұл ғимаратқа қамалдың дәстүрлі кіреберісі – Бигод мұнарасы қосылды, бірақ ол көзден жасырылды. Соанның дизайнын антиквар және архитектор Уильям Уилкинс (1751-1815) 1796 жылы «The Society of Antiquarians» қоғамының басылымында жарияланған «Archaeologia» атты эссесінде қатты сынға алды. [. .] Шығыс жағы, онда бас кіреберіс орналасқан, ауыр түрде қиратылып, оған ешқандай қатысы жоқ сияқты қосымша ғимаратпен толығымен жасырылған, және [. .] оның симметриясы бұзылған. [. .] Бізге енді тек қана ғимараттың бастапқы стилі мен тазалығы осы ауыр бұзушылықпен айқын түрде бұзылғанына өкінуге тура келеді. [. .] Уилкинс ішкі кеңістіктің жағдайын да сынға алды: [. .] «шағын аулалар биік ғимараттармен қоршалған, олар күн сәулесінің шағылысуын толығымен жасырады, тұрғындарының жағдайын нашарлатады». Қылмыскерлер, сотталмаған тұтқындар, борышкерлер, түрме бастығы, кінәлілер мен кінәсіздердің бәрі осы жағдайға тап болды. XVIII ғасырда қала тұрғындары қамал төбесін топырақ кені және қоқыс тастау орны ретінде пайдаланды. Норвич әділеттері парламентке қамал, сот залы және айналасындағы жерлерді олардың меншігіне беру туралы петиция жіберді. Бұл 1806 жылдың 12 шілдесінде парламенттік актімен мақұлданды, осылайша 700 жылдан астам патшалық меншік аяқталды. Билік Соанның түрмесін жеткіліксіз деп танып, оны Уилкинстің ұлы, сондай-ақ Уильям Уилкинс қайта жаңғыртты. Құрылыс жұмыстары 1827 жылы аяқталды. Сайттың жоспарлары мен модельдері Уилкинстің Соанның U пішіндес құрылымын сақтап қалғанын, бірақ Соанның іргелес ғимаратын және 1749 жылы қайта салынған Елизаветалық сот залын бұзғанын көрсетті. Тұтқындарға арналған жайлар қамал төбесінің үстіндегі жаңа қанаттармен кеңейтілді, олар орталық түрмеші үйінен сәулелі түрде шықты. Жаңа сот залын Уилкинс Тюдор стилінде жобалап, қамал төбесінің солтүстік-шығыс жағындағы Маркет авенюде салды. Тұтқындар қамал камераларынан спиральді баспалдақтармен төмен және аяқ тоннелі арқылы сот залына жеткізілді. 1887 жылы Моусхолд Хиттегі «Britannia Barracks» қасына «HMP Norwich» ашылғаннан кейін қамал түрме ретінде пайдалануын тоқтатты.
Мұражай және көркемсурет галереясына айналдыру
Норвич қаласы қас қаланы музей ретінде пайдалану үшін сатып алды. Айналдыру жұмысын Эдвард Бордман жүзеге асырды. Қамалдың ішіндегі Соанның түрме камералары кешені бұзылып, орнына еден мен балкон орнатылды. Жаңа шыныдан жасалған шатырды қолдау үшін нормандық стильдегі аркалар салынды. Уилкинстің орталық түрмешісінің үйі мен қоршалған тұтқындардың жаттығу алаңдарының орнына бақтар жасалды, ал түрме блогы галереяларға айналдырылды.
Сәулет
XIX ғасырдағы антиквар және инженер Г. Т. Кларк Норвичтің үлкен мұнарасын "Ағылшылдың ең әсем безендірілген қорғаны" деп сипаттаған. Ол бастапқыда кремний ядросының үстіне Каен тасымен қапталған. Қорғанның ұзындығы шамамен 29 метр, ені 27 метр, ал биіктігі 21 метрді құрайды. Бұл зал-қорған типіне жатады және Бигод мұнарасы деп аталатын сыртқы құрылым арқылы бірінші қабат деңгейінен кіруге болады. Сыртқы жағы бос аркалармен әсемделген. Осыған ұқсас тағы бір қорған – Касл Райзинг, ол да Норфолк округінде орналасқан. Ішкі ордың үстіндегі бастапқы Норман көпірі шамамен 1825 жылы жаңасымен ауыстырылды.
Қалқаның бетін қайта жасау
Қалқаның сыртқы қабығы 1835–1839 жылдары архитектор Энтони Салвин тарапынан кеңінен жөнделді. Тас қалаушы Джеймс Уотсон қамалдың бетін Бат тасымен толығымен жаңартты, бастапқы әшекейлеуін дәл қайта жасады. Этчер және суретші Эдвард Томас Дэниелл осы жаңаруға қарсы шыққан белсенділердің бірі болды. 1830 жылдың тамызында "Норвич Меркурий" газетінде жарияланған хатында ол "ежелгі қамалдың абыройсыз жаңаруы" деп атады. Осы кезеңде Дэниелл Лондонда тұрса да, суретші Генри Нинхам мен ботаник Доусон Тернерге жазған хаттары оның қарсылығының қаншалықты күшті болғанын көрсетеді. Тернерге жазған хатында Дэниелл: "Мен оның өте әдемі суретін жасадым, және оны суреттің мөлшерінде кескіндеуге ниеттеніп отырмын. Мен тек мынаны айта аламын, егер менің кескінім қамалға жартылай ұқсаса немесе суреттей жақсы болса, ол осы өте әдемі ескерткіштен гөрі жақсырақ болар еді" деді. Нинхамға жазған хатында: "Маған жоспар бойынша көрсетіңіз, олардың қаншалықты бұзып тастағанын, және тіпті қазір соңғы сәтте де жақсылыққа жете алатынын бағалауға мүмкіндік беріңіз, ал мен сізге өз кескінімге қатысты қалай тұрғанымды хабарлаймын. Ол мен Норвичтен кеткен кездегідей" деді. Дегенмен, оның ескі қамалдың кескіні аяқталған жоқ.
Норвич замогының мұражайы мен көркемсурет галереясы
Қала қалалық мұражай және көркемсурет галереясы болып қалады және әлі де көптеген алғашқы экспонаттарын сақтап тұр. Мұражайдың көркем өнер коллекциясына костюмдер, тоқымалар, әшекейлер, шыны, керамика және күміс заттар, сондай-ақ үлкен керамикалық шайдандықтар жинағы кіреді. Көркемсурет галереяларында 19 ғасырдың басындағы Норвич мектебінің суретшілерінің туындылары, сондай-ақ ағылшын суреттері, голланд пейзаждары және 17-20 ғасырлардағы британдық заманауи суреттері қойылған. Қала сонымен қатар фламанд суретшісі Питер Тиллеманның еңбектерінің жақсы коллекциясын ұстап тұр. Басқа галереялардың ішінде Будика және римдіктер, англосаксондықтар (Харфорд фермасының брошын қоса) және Фонтайн-Нейми көбелектің коллекциясын көрсететін Табиғат тарихы бар. Керемет артефакт – 20 ғасырдың басында жұмыс үйінде тұрған Лорина Булвердің тігіс жұмысы. Бұл туынды BBC телеарнасында көрсетілген.
Көрмедегі басты көріністер
Пастон қазынасы – 1663 жыл шамасында сэр Уильям Пастон (1610–1663 жж.) немесе оның ұлы Роберт (1631–1683 жж.) тапсырыс берген картина. Суретшінің кім екені белгісіз, алайда ол Окснидтегі Пастонның басты резиденциясындағы шеберханада жұмыс істеген голланд суретшісі болуы мүмкін. Бұл туындыны 17 ғасырдың ортасындағы голланд натюрморт дәстүріне жатқызуға болады, оның элементтері ванитас жанрына сәйкес келеді. Натюрморттарда көбінесе суретшілердің қорындағы бір-екі зат бейнеленеді, олар тек символикалық мағынасы үшін қосылады. Ал «Пастон қазынасында» бейнеленген заттардың көпшілігі нақты заттар, өйткені олар Пастонның тізімдеріндегі бар заттарға сәйкес келеді. Сондықтан, бұл картина тек естелік ретінде ғана емес, сонымен қатар отбасының байлығы мен жинағының тізімі ретінде, және мүмкін, отбасы мүшесі Уильям Пастонның қайтысын еске алу үшін тапсырылған. 2018 жылы картина Франческа Ванке ұйымдастырған «Пастон қазынасы: белгілі әлемнің байлықтары мен сирек кездесетін нәрселері» атты көрменің орталық экспонаты болды. Көрмеде картина үш жүз жылға жуық уақыттан бері алғаш рет суретте бейнеленген кейбір заттармен қайта біріктірілді. Happisburgh қол балтасы кремнийден жасалған, оның өлшемдері 12,2 см × 7,8 см. 2000 жылы Норфолк жағалауындағы Happisburgh-те табылған төменгі палеолиттік қол балтасы Ұлыбританиядағы ертедегі адамдардың қоныстануын түсінуді өзгертті. Оның жасы 500 000 жылға жуық деп есептеледі, бұл Ұлыбританияда табылған ең көне қол балталарының бірі. Ағаш тозаңын талдау археологтарға қол балта жасалған кезде қарағай, алдыр, емен, шырша және шомыр ағаштары өскен орташа белдемелі орманды суреттеуге мүмкіндік берді. Бұл Римнің соңғы кезеңінде орталық Норфолкке Рим әскерлерінің келгеніне куәлік етеді. Визорлық маска шлемді толықтырады, бір жағында Марс, екінші жағында Жеңіс бейнеленген ұқсас репуссе әшекейлерімен. Фигура кесілген панельдермен әшекейленген креслода отырған күйде бейнеленген, қолын басқа тіреп, дөңгелек жалпақ бас киім киген. Бұл бұрынғы дінге табынушылардың жерлеу ыдысының қақпағында болған болуы мүмкін және Солтүстік-Батыс Еуропадағы бірегей нысан. Торктар, сонымен қатар мойын сақиналары деп те аталады, темір дәуірінде Еуропа бойынша қолданылған әшекейлердің ерекше түрі. Олар қоғамдағы беделді адамдар мәртебе мен биліктің символы ретінде киген. Снеттишам қазынасынан алынған сирек кездесетін алтын түтікшелі торк 1948 жылы Снеттишемде, көптеген басқа торктармен бірге жерге мұқият орналастырылған күйде табылған, бұл жерлеу рәсімдерінің соңғы темір дәуіріндегі Норфолк халқы үшін маңызды болғанын растады. Бұл фламандтық құрбандық алтарінің тапсырысын Ашвелторптың Кнайветтер отбасы Норфолкқа берген. Кристофер мен оның әйелі Катерина композицияның алғы планында Исаның анасы Мәриямға тізе бүгіп отырған күйде бейнеленген, олардың діни сенімі мен байлығын көрсетеді. Норвич Снапдрагоны Норфолк қаласының азаматтық билігі мен байлығын көрсету үшін жасалған және қаланың киелісін тойлау мен қаланың жаңа мэрінің орнатуын біріктірген процессия кезінде қолданылған. Норвич қасындағы Снапдрагон, Snap деп аталатын, азаматтық снапдрагонның соңғы толық үлгісі. Барлық басқалары сияқты, ол бір адамды ұстауға арналған, оның денесі көк дене мен қызыл астына алтын және қызыл қабықшалармен боялған, ал адамның аяқтары кенептен жасалған «күндікке» жасырылған. Ол көбінесе Шығыс Англия пейзажынан шабыттанған және голланд пейзаж суретшілерінің ықпалына түскен. Кітаптағы әр жазбада әскердің аты-жөні, қызметтік нөмірі, батальоны және денсаулығы туралы мәліметтер келтірілген. Сондай-ақ, шайқаста қаза тапқандар туралы да жазылған. Англияның ортағасырлық өнерінің сирек кездесетін төрт үлгісінің бірі, желтоқсан айын бейнелейтін боялған шыны дөңгелек Норвич мектебінің боялған шыны өнерінің үлгісі. Ол фламандтық әсерлерді анық көрсетеді және оны 16 ғасырда Нидерландтан көшіп келген Норвичтің бейтаныс адамдарының бірі жасаған болуы мүмкін. Бұл дөңгелек майор Томас Пайкереллдің үйі үшін жасалған деп есептеледі. Бастапқыда он екі дөңгелек болған, олар сол кезеңде Норвичтегі танымал шеру болған Айдың еңбегін бейнелеген. Бұл дөңгелек әсіресе Рождество патшасын бейнелейді. Алғашқы он екі дөңгелектен қазір тек төртеуі ғана сақталған, олар желтоқсан, қыркүйек, мүмкін наурыз және сәуір немесе қараша айларын бейнелейді.