Кіріспе

Олоф (Ескі норвег: Óláfr) – 852 жылы, католик миссионері Сент Ансгар 851 немесе 852 жылдары Германиядан Биркаға екінші сапарын жасаған кезде, маңызды порты бар Бирка қаласы және ықтималды Упсала, ерте Швецияның маңызды саяси орталығына билік еткен швед монархы немесе жергілікті билеушісі. Ол христиан дініне қарама-қарсы көзқарас танытып, Балтық аймағындағы сәтті жауынгер патша ретінде белгілі болды. Олоф туралы 12 және 13 ғасырлардағы исланд сағаларында еске алынбаған, олар викинг дәуірінің швед билеушілерінің өзгеше тізімін келтіреді, бірақ Ансгардың серігі Римберттің дерлік замандас жазбалары «Vita Ansgari» және 11 ғасырлық Бремендік Адамның еңбегі оны атап көрсетеді және сағаларға қарағанда көбінесе сенімдірек деп есептеледі.

Діни көзқарастар

Ансгар 829-831 жылдары шведтер арасында миссионерлік қызмет атқарып, маңызды сауда қаласы Біркада әлсіз қауымның негізін қалады. 850 жылдардың басында, енді Гамбург-Бремен архиепископы болған Ансгар, дін қызметкері жоқ қауымның болашағы туралы алаңдады. Ол Шығыс франк билеушісі Людовик Немістің Швецияға өзі баруына келісімін алып, швед патшасы Олофқа жеке хат алды. Данияға келгенде король Хорик I оған елші және Олофтан Ансгарға миссионерлік қызметке еркін рұқсат беруін сұраған хабарлама жіберді. Ансгардың өмірбаясын жазған Римберт, «Ансгардың өмірі» (Vita Ansgari) еңбегінде архиепископ 20 күн теңізде жүзіп Біркаға келгенін айтады. Жылды нақты айту қиын, бірақ 851 немесе 852 жыл болуы мүмкін. Ол келгенде патша Олоф пен халықтың көп бөлігінің ескі дінге қарсы қозғалысқа ұшырағанын көрді. Бір көруші, ол астарлар кеңесіне қатысып, христиан құдайына наразылық білдіргендерін мәлімдеді. Егер қазіргі құдайлар халыққа жеткіліксіз болса, құдайлар бұрынғы патша Эрикті (Эрик Бьёрнссон немесе Эрик Рефилссон?) өздерінің мекеніне қабылдауға шешім қабылдады. Көптеген адамдар көруге сенді, ұзақ уақыт бұрын қайтыс болған Эрик құрметіне ғибадатхана салынды және оған құрбандық шалынды. Ансгар Біркада орналасқаннан кейін патша Олофты үйіне шақырып, тамақ және сыйлықтармен күтіп алды. Патша Ансгарға көмектесуге дайын екенін айтты, бірақ халықтың пікірін біліп, болжам жасамайынша ештеңе жасай алмайтынын жеткізді. "Олардың арасында, әдетте, әрбір мемлекеттік мәселе патшалық билікпен емес, халықтың бірауыздан келісімімен шешіледі". Біраз уақыттан кейін Біркада мәжіліс өтті, онда хабаршы Ансгардың шведтер арасында миссионерлік қызмет атқару туралы өтінішін жариялады. Кеңінен ойластырғаннан кейін, мәжіліс христиан дін қызметкерлерінің және қасиетті обрядтардың арасында болуына рұқсат берді. Бұл туралы басқа жерде өткен екінші мәжіліс растады. Патша Ансгарды шақырып, шіркеулер салуды бұйырды және архиепископқа Біркада шіркеу үшін жер берді.

Курландияға викингтер экспедициясы

Латвиядағы курондар бір кездері шведтер билігінде болған. Бірақ олар көп бұрын шведтерге қарсы шығып, оларға салық төлеуден бас тартқан. Даниялықтар мұны біліп, Курляндиядағы швед жерлерін басып алуға мүмкіндік тапты. Ансгардың Биркаға екінші сапары кезінде олар үлкен флот жинап, олардың тауарын тонап алып, курондардың даниялықтарға салық төлеуін талап ету үшін Курляндияға аттанды. Курониялықтар бес қаласынан күш жинап, даниялық әскердің жартысын өлтіріп, содан кейін даниялық кемелерді тонап, көп алтын, күміс және басқа да құнды заттарды иеленді. Шведтер мен король Олоф даниялықтардың жеңілісін естігенде, шведтер даниялықтардың істей алмаған нәрсені істей алатынын көрсетіп, курондарды қайтадан салық төлеуге мәжбүр етуге шешім қабылдады. Сондықтан шведтер үлкен әскер жинап, Курляндияға шабуыл жасады. Олар алғаш шабуылдаған қала Сибург деп аталды. Онда 7000 қарулы адам болды, бірақ қала шведтер тарапынан тоналып, қиратылып, өртелді. Шведтер кемелерін жағалауда қалдырып, бес күндік жорыққа шықты. Олар Апулия қаласына (қазіргі Апуоле) жетті. Қаланың 15000 қарулы адамы болды. Шведтер қалаға шабуыл жасады, бірақ қала қатал қорғалды. Сегіз күндік шайқастан кейін көптеген адамдар қаза тапты, бірақ ешқандай нәтиже болмады. Тоғызыншы күні шведтер шайқастан шаршап, оны жалғастыруды талқылады. Олар руналармен тастау арқылы шешім қабылдауға бел буды, бірақ нәтиже шықпады. Римберт сонда кейбіреулер христиан діні туралы естігендіктен, христиан құдайынан не істеу керектігін сұрауға шешім қабылдады. Олар бұл нәтижені христиан құдайының толық қолдауы деп түсіндіріп, қалаға тағы да шабуыл жасауға бекінді. Шведтер шабуылды қайта бастайтынын көрген курондар қарсы тұра алмады және өткен жылы даниялықтардан тонап алған алтын-күмістерін, қару-жарақтарын шведтерге ұсынды. Олар сондай-ақ қаладағы әрбір адам үшін жарты фунт күміс төлеуге, шведтерге салық төлеуді қайта бастауға және төлем үшін кепіл ретінде кепілдер беруге келісті. Олар бұрынғыдай швед патшаларының қол астында болуды қалайтындарын мәлімдеді. Король Олоф олардың тілегін қабылдап, шведтер санауға келмейтін қазыналармен және отыз кепілмен үйлеріне оралды. "Vita" кітабындағы ақпарат Латвиядағы археологиялық жаңалыстармен салыстырылып, тексерілді. Археолог Биргер Нерманның сөзіне қарағанда, бұл аймақта 650-800 жылдары шведтердің болғанын көрсетеді. Сонымен қатар, Нерман Апуоледе 9 ғасырға тән шайқас іздерін, жебелерді тапты, ал Сибург жағалаудағы Гробьинямен анықталды, онда Готланд және Мэларен аймағымен байланысы бар жерлер бар. Дегенмен, "Vita" кітабындағы жер аттарының басқа да түсіндірмелері бар: Апулия Вентспилстегі Пилтен болуы мүмкін, ол сонымен қатар Ампуле деп те белгілі, ал Сибург Даугава өзеніндегі Селебург болуы мүмкін.