Кіріспе

HMAS Adelaide (FFG 01) - Австралия Корольдік Әскери-теңіз флотының жетекші фрегаты, осы кластағы басқарылатын зымырандық фрегаттардың бірінші кемесі. Ол АҚШ-та салынған және 1980 жылы RAN-ге тапсырылды. Өзінің қызметі барысында Аделаида 1987 жылғы Фиджидегі төңкеріске, Ирактың Кувейтке басып кіруіне, 1998 жылғы мамырдағы Индонезиядағы тәртіпсіздіктерге, INTERFET бейбітшілік сақтау тобына, Ауғанстандағы соғысқа және АҚШ бастаған Иракқа басып кіруге Австралияның жауапты әрекеттеріне немесе үлесіне қатысты. 1997 жылы фрегат 1996–97 жылдарғы Vendée Globe жекелеген яхтамен айналып өту жарысында екі қатысушыны құтқарып қалды. 2001 жылы Аделаида заңсыз көшіп келгендер деп күдіктенгендерді тасымалдаған қайық ұсталды; осы ұстау оқиғасы «Кемедегі балалар» дауының орталық нүктесіне айналды. 2008 жылы Аделаида кластағы кемелердің ішіндегі басқа төрт кемені жаңартуға кеткен шығындарды өтеу мақсатында қызметтен шығарылған екінші кеме болды. Бұл кеме 2010 жылдың 27 наурызында Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Авока жағалауында су астындағы нысан ретінде батыруға жоспарланған, бірақ наразылық топтары Әкімшілік апелляциялық трибуналына шағымданғаннан кейін, қосымша тазалау жұмыстары аяқталғанша батыру мерзімі кейінге шегерілді. Батыруды кешіктіру немесе тоқтату бойынша тағы да бірнеше әрекеттер жасалғанмен, Аделаида 2011 жылдың 13 сәуірінде Авока жағалауында батырылды.

Дизайн және құрылыс

Австралияның жеңіл эсминец жобасының 1973 жылы тоқтатылуынан кейін, британдық 42 типті эсминец және американдықтар жойылған жеңіл эсминецтерді және S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.S.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С.С 1977 жылы үшінші кемеге тапсырыс берілді, содан кейін төртінші кеме жасалды, төрт кеме де Әскери-теңіз флотының кеме жасау бағдарламасына қосылды. 1980 жылы тағы екі кемеге тапсырыс берілді, олар Австралияда жасалды. Сенсорлар жиынтығына AN/SPS 49 әуе іздеу радары, AN/SPS 55 жер бетіндегі іздеу және навигациялық радары, Mark 92 өртке қарсы басқару жүйесіне қосылған SPG 60 отты басқару радары және AN/SQS 56 корпусқа орнатылған сонар кірді. Құрылыс кезінде ол АҚШ әскери-теңіз флотының FFG 17 корпус нөмірімен анықталды. Фрегат 1981 жылдың басында Сиэтлдің жағасында сынақ кезінде суға батып қалды, бірақ аз ғана зақымданумен босатылды. Бұл жағдайды жою үшін 1984 жылы Аделаидаға Bell Kiowa кемесі жіберілді. 1987 жылдың мамыр айында Аделаида Фиджиге барып, 14 мамырда Фиджидегі төңкеріс кезінде Лаутокада болды. Аделаида мен оның бауырлары Сувада Фиджидің маңында қалып, Австралия азаматтарын эвакуациялауға көмектесуді тапсырды. 10 тамызда "Аделаида", "Анти-Анти-Анти" және "Австралия" кемелері Таяу Шығысқа "Дамаск" операциясы аясында жіберілді. Бұл операция Кувейтке шабуыл жасағаннан кейін Иракқа қарсы санкцияларды қолдауға бағытталған халықаралық коалицияға Австралияның қатысуы. Аделаида мен Дарвин 3 желтоқсанға дейін сол жерде болды және бақылау мен қону операцияларына пайдаланылды. 1992 жылдың қазан айында Аделаида порт атауы өзгертіліп , ол екі мұхит саясаты аясында Батыс Австралияда портталған бірінші кеме болды. 1997 жылдың қаңтар айында Тьерри Дюбуа мен Тони Буллимордың яхталары (Vandée Globe 1996-97 жарыс, әлемді айналып өту) Оңтүстік мұхитты кесіп өтуге тырысқанда, батып кетті. Аделаида жеті күн бойы кеме мен ұшақпен іздестіргеннен кейін теңізшілерді табысты тауып, құтқарып қалды. 1998 жылдың 17-27 мамырында Аделаида Индонезиядағы 1998 жылдың мамырдағы тәртіпсіздіктер күшейген жағдайда, Австралия азаматтарының эвакуациялануы қажет болған жағдайда, дайындықта тұрған төрт RAN кемелерінің бірі болды. Кемелер пайдаланылмаған. Қыркүйекте фрегат эсминецтерді ертіп Оңтүстік-Шығыс Азияға сапарға шығады. Бұл сапар барысында Индонезия президенті Б. Ж. Хабибидің әскери-теңіз тексеруіне қатысқан. Фрегат 19 қыркүйек пен 19 қазан аралығында Шығыс Тиморға Австралияның INTERFET бейбітшілікті сақтау жөніндегі арнайы тобының құрамына жіберілді. 2001 жылдың 6 қазанында "Аделаида" кемесі SIEV 4 кемесін ұстап алды, бұл оқиға "Балалар" оқиғасын тудырды. SIEV-тің Австралия суларына кіруіне тыйым салу туралы бұйрық бойынша Аделаида 200-ден астам жолаушыны (балаларды қоса алғанда) тасымалдайтын кемені түнде және 7 қазанда халықаралық сулардан өтуден сақтандыруға тырысты. SIEV бұл ескертулерді ескермеген кезде, Аделаида ескерту оқын атып, RHIB-ге кіріп, сол түстен кейін кемеге кіріп, оны бақылауға алды. 2001 жылдың қарашасынан 2002 жылдың наурызына дейін Аделаида және амфибиялық соғыс кемесі Ауғанстандағы соғысқа Австралияның үлесі ретінде "Слипер" операциясының бөлігі ретінде Таяу Шығысқа жіберілді. Сондай-ақ, кемелер Иракқа санкцияларды жалғастыруға ықпал етті. Бұл операция кезінде 2004 жылдың желтоқсанында Иран революциялық гвардиясының бірнеше канонерлік қайықтары Ирак пен Иранның теңіз шекарасына жақын жерде тоқтаған MV Sham жүк кемесін тексергеннен кейін, кемеге кіретін топты тұтқындауға тырысты. Тексеруді аяқтағаннан кейін, кемеге кіру тобы екі RHIB-ге оралды, бірақ оларға Иранның канонерлік қайығы жақындады.

Пайдаланудан шығару және тағдыры

Аделаиданың бастапқыда 2006 жылдың қараша айында пайдаланудан шығарылуы жоспарланған еді, бірақ Аделаиданың төрт бауырлас кемесін жаңарту жобасының кешігуі флотқа тигізетін әсерді азайту үшін оны тағы он төрт ай бойы қызметте ұстау қажет болды. Аделаида 2008 жылдың 19 қаңтарында , Сиднейге сүйретіліп, Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметіне берілді, ол Терригал жағасының жанында суға батырып, сүңгірлерге арналған кеме ретінде пайдалануды жоспарлаған еді – Жаңа Оңтүстік Уэльстегі әскери кемелердің арасындағы алғашқы мұндай нысан. Аделаида 2009 жылдың қарашасына дейін Уайт-Бейге сүйретілді. Кеме 2009 жылдың соңы мен 2010 жылдың басында суға батыруға дайындалды: оның мастысы (кеме суға батқаннан кейін кеме қатынасына қауіп тудыратын еді) алынып тасталды, қауіпті материалдар мен улы заттар жойылды, кеменің қабырғаларында тесіктер жасалды. Кемені 27 наурызда Авока жағасынан (Жаңа Оңтүстік Уэльс) суға батыру жоспарланған еді. Бірақ суға батырудан үш күн бұрын наразылық топтары Әкімшілік апелляциялық трибуналына шағымданып, іс толығымен қаралып біткенше жоба тоқтатылды: суға батыруға қарсы және жақтас топтары арадастыққа қатысуға келісті. Іс 5 мамырда қаралуға тиіс еді, бірақ кейін шілдеге шегерілді. 15 қыркүйекте Трибунал кемені суға батыруға рұқсат берді, бірақ полихлоридті бифенилдер, холст, изоляция және қызыл бояу қалдығы болуы мүмкін кез келген сымдарды алып тастағаннан кейін ғана. Трибунал отырысының кешігуі суға батыру жобасына бөлінген бастапқы 5,8 миллион доллардың жұмсалуына әкелді, ал трибунал отырысы, қосымша тазалау және кеме тұрағының ақысы жобаның құнын 8,5 миллион долларға дейін өсірді. Аделаида 11 сәуір күні таңертең Сидней портынан солтүстікке қарай сүйретілді. Акциялық топ әскери кеменің суға батырылуын тоқтатуға немесе одан әрі кешіктіруге тырысты, Жаңа Оңтүстік Уэльс омбудсменінен үкіметтің жасанды риф жобасын жүзеге асыруын тексеруді сұрады, 12 сәуір күні түстен кейін Жаңа Оңтүстік Уэльс Жер және қоршаған орта сотына шақыру қағазын тапсырды және абориген "кит шақырушысынан" жоспарланған апат орнына жұмбақ киттерді шақыруын өтінді. Дегенмен, 13 сәуірде түстен бұрын суға батыру жұмыстары жалғасты, оны тыйым салынған аймақтағы дельфиндер тобы бір сағаттан астам уақытқа кешіктірді.