Инуит мифологиясындағы өзгергіш жаратылыс – ижирак. Балаларды қағып алып, адастырады, бірақ инуксуктар оларға жол табуға көмектеседі. Көздері әрқашан қызыл!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Инуит мифологиясындағы пішін өзгертетін жаратылыс, Ижирайт атымен аталған Сатурн планетасының серігі.
Shape shifter in Inuit mythology
the moon of Saturn named after the Ijirait
Инуиттер дінінде ижирақ (EEyirahk немесе EEjirahk) – балаларды ұрлап, жасырып, кейін тастап кететін пішін өзгертетін жаратылыс делінеді. Тастан жасалған инуксук (немесе инукшук) балаларға ижирақты оларды жіберуге көндіре алса, үйге қайту жолын табуға көмектеседі.
In the Inuit religion, an ijiraq ('/iː//j//ɪ//r//ɑː//k/ EEyirahk or '/iː//dʒ//ɪ//r//ɑː//k/ EEjirahk) is a shapeshifting creature said to kidnap children, hide them away and abandon them. The inuksuk (or inukshuk) of stone allow these children to find their way back if they can convince the ijiraq to let them go.
Сипаттама
Солтүстік Баффин диалектілерінде ижирак – пішін өзгертуші деген мағынаны білдіреді. Тариаксук жартылай адам, жартылай карибу монстр сияқты көрінсе, ижирак кез келген пішінге айнала алады, бұл оны ерекше түрде алдаушы етеді. Олар қандай пішінге өзгерсе де, көздері әрқашан қызыл болып қалады. Олардың нағыз пішіні адам сияқты, бірақ көздері мен аузы бүйірге қарай бұрылған. (Голландиялық жазушы Флуортже Цвигтманның кітабында Ижирактың нағыз пішінін тек шаман ғана біледі делінген). Егер сіз ижирайттар (көпше түрі) мекендейтін жерде аң ауласаңыз, оларды көздің бұрышынан шағылысқан сәтте көруіңіз мүмкін (тариаксук, көлеңкелі адамдар сияқты) (басқа бір дереккөз бойынша, сіз қараңғы көлеңке орнына көздің бұрышынан ерекше карибуды көресіз). Бірақ егер оларды тікелей байқауға тырыссаңыз, олар мүлдем көзге көрінбейді. Олар кейде көмектеседі, кейде қасіретті алдауға ұшыратады.
In North Baffin dialects ijiraq means Shape Shifter. While Tariaksuq appear like a half man half caribou monster, an ijiraq can appear in any form it chooses, making it particularly deceptive. Their eyes will always stay red, no matter what they shapeshift into. Their real form is just like a human, but their eyes and mouth are sideways. (The book of Dutch writer Floortje Zwigtman says only the shaman knows the real form of the Ijiraq). When you are hunting somewhere that Ijirait (plural) inhabit, you will see them in the corner of your eye for a fleeting moment (like tariaksuq, shadow people) (following another reference, you see a strange caribou in the corner of your eye instead of a normal shadow). If you try to observe them directly however, they are completely elusive. They are sometimes helpful, sometimes fatally deceptive.
Фримен бұғазы
Арктикада осы пішін өзгертетін жандарды (және тариаксұқтарды) көруге ең танымал орындардың бірі – Батурст аралындағы Туктусирвиктің (карибу аң аулау орны) Фрименс-Коув аймағы. Бұл құнарлы оазис ұйықтап жатқан жанартау тауларымен жалпы жартылай шеңбер пішінде қоршалған. Тарихи тұрғыдан алғанда, Фрименс-Коув Эдвард Белчердің Арктика экспедициясындағы "Интрепид" кемесі үшін тоқтау орны ретінде ерекше көзге түседі.
One of the most noted places in the Arctic for sightings of these shape shifters (and tariaksuq) is the Freeman's Cove area of Tuktusirvik (place to hunt caribou), Bathurst Island. This rich oasis is surrounded in a horseshoe pattern by dormant volcanic mountains. Historically, Freeman's Cove is most notable as a stopover for the ship the Intrepid on an Arctic expedition with Edward Belcher.
Әңгіме
Ижирайттар екі әлемнің арасында мекендейді дейді; бұл әлемде де толыққанды емес, одан тыс жерде де емес. Солтүстік Баффин тобынан оңтүстікке қарай қоныстанған инуиттердің арасында, кейбір инуиттер аң қуалай жүріп тым солтүстікке кетіп, өлілер әлемі мен тірілер әлемі арасында қалып қойды және осылайша Ижирайтқа айналды деген сенім болған. Оңтүстік Баффин аймағындағы осы сенімді сақтап қалған аздаған ақсақалдардың айтуынша, Резолют және Грайс-Фьордта қоныстанған инуиттер – осы түр өзгертетін немесе көлеңкелі жандар, себебі олар тым алыс солтүстікке барған. Кейбір ақсақалдар қатаң солтүстік инуиттерімен қарым-қатынас жасаудан қашады, олардың зұлым Ижирайттар немесе Тариаксуқтар екенінен қорқады. Ижирайттардың мекені қарғысқа ұшыраған делінеді, сондықтан қаншалықты тәжірибелі болсаңыз да, жерді қаншалықты жақсы білсеңіз де, жолыңызды жоғалтасыз.
The Ijirait are said to inhabit a place between two worlds; not quite inside this one, nor quite out of it. Inuit further south than the North Baffin group used to hold to a belief that some Inuit went too far north in the chase for game, and became trapped between the world of the dead and the world of the living, and thus became the Ijirait. According to the small handful of surviving elders in the South Baffin Region that knew these beliefs, the Inuit that are settled in Resolute and Grise Fiord are these shape shifters or shadow people, because they went too far north. Some elders will avoid being in presence of extreme northern Inuit, fearing they are evil Ijirait or Tariaksuq. The home of the Ijirait is said to be cursed, and one will lose their way, no matter how skilled or familiar with the land.
Ғылыми түсінік
Бұл ерекше құбылысты түсіндірудің бір ықтимал себебі – үлкен көлемдегі қышқыл газ кендерімен байланысты болуы мүмкін, олардың үстінен ғана жүру арқылы бұзылуына болады, нәтижесінде улы газ – сутегі сульфиді шығарылады. Сутегі сульфидіне ұшырау галлюцинациялар мен есте сақтау қабілетінің жоғалуына әкеп соқтыратыны белгілі. Аймақта газ бен күкірттің иісі, сондай-ақ Амаруалик (құрқаққа ұқсас) отбасы тапқан ыстық су бұлақтары туралы хабарлар бар; олардың барлығы саяхатшыға Ижираит және Тариаксук сияқты нәрселерді көруге алып келетін "серab" құбылысын тудыруы мүмкін. Газдың буы немесе оттегі аз қалталар да галлюцинацияларға / біреудің бақылап отырғаны сезіміне себеп болуы мүмкін.
One plausible explanation for this unusual phenomenon is likely related to large deposits of sour gas, of which can be disturbed by simply walking over top of the pockets, causing them to expel the toxic gas hydrogen sulphide. Exposure to hydrogen sulphide is known to cause hallucinations and memory loss. Gas and sulphur smoke have been reported in the area as well as hot water springs discovered by the Amarualik (meaning wolf like) family; all of which could cause a "mirage" causing the traveller to see things such as Ijirait and Tariaksuq. The gas vapour or pockets low in oxygen could also account for hallucinations/sensations of being watched.