Кіріспе

Хаке Хаки, Хаке (Ескі скандинав тілінде:) немесе Хако, Хагбардтың бауыры, скандинавия мифологиясындағы белгілі теңіз патшасы. Ол 12 ғасырда жазылған Gesta Danorum еңбегінде, сондай-ақ 13 ғасырғы Ynglinga сагасы, Nafnaþulur және Völsunga сагасы сияқты көздерде еске алынады. Егер тарихи тұлға болса, ол 5 ғасырда өмір сүрген болуы мүмкін.

Инглинга сагасы

Снорри Стурлусон «Йнглинг сагасында» Хакидің зор жауынгерлер күшін жинап, кейде ағасы Хагбардпен бірге тонауға шыққандығын жазды (ол өзі ежелгі Скандинавияның ең танымал аңыздарының бірінің батыры болған, «Хагбард және Сигни» дегенді қараңыз). Хаки Швеция патшасы болу үшін жеткілікті байлық пен ізбасар жинады деп ойлағанда, ол әскерімен Упсаладағы швед патшалығына қарсы жорыққа шықты. Хаки қатыгез жауынгер еді, он екі батыры болды, олардың арасында аңызға айналған Старкад ескі жауынгер де бар еді. Швед патшасы Хуглейк те зор әскер жинап, оған екі батыр – Свипдаг пен Гейгад қолдау көрсетті. Упсаладан оңтүстікке қарай орналасқан Фирисвеллирде (Фирис Волдс) швед әскерінің жеңіліске ұшыраған зор шайқас болды. Хаки мен оның адамдары швед батырлары Свипдаг пен Гейгадты тұтқындады, содан кейін швед патшасының айналасындағы «қалқан қатарына» шабуыл жасап, оны және оның екі ұлын өлтірді. Хаки мен оның жауынгерлері швед провинцияларын бағындырды, ал Хаки Швеция патшасы болды. Содан кейін ол үш жыл бойы бейбітшілікте өмір сүрді, ал оның жауынгерлері алыс-жақын елдерге саяхаттап, байлық жинады. Бұрынғы патша Хуглейктің Ерик және Йорунд есімді екі туысы болды, олар Халогланд патшасы Гудлёгты өлтіргенімен аты шықты. Олар Хаки патшасының жауынгерлері тонауға кеткенін естігенде, зор күш жинап, Швецияға бет бұрды. Оларға Швеция тағына Йнглинг әулетін қайта орнатуды қалаған көптеген шведтер қосылды. Екі бауырлас Меларенге кіріп, Упсалаға қарай жол тартты және Фирисвеллирде қоныс тепті. Сол жерде оларды Хаки патша қарсы алды, оның әскері олардан әлдеқайда аз еді. Дегенмен, Хаки көптеген адамдарды өлтірген қатыгез жау еді, соңында екі бауырластың туын ұстаған Эрикты өлтірді. Йорунд пен оның адамдары кемелерге қашып кетті, бірақ Хаки ауыр жарақат алды. Хаки өзінің өлген жауынгерлері мен қару-жарағымен толтырылған ұзын кеме сұрады. Ол желкендерді көтеріп, шайыр ағашына от қойып, оны ағаш үйіндісімен жабуды бұйырды. Хаки өлімінің алдында үйіндінің үстіне жатқызылды. Жел суға қарай соғып, кеме жалынданып, теңізге қарай бет алды. Бұл оқиға көпке таралып, оған зор атақ әкелді.

Басқа дәстүрлер

Хаки туралы аңыздардың көпшілігі, басы артық, жоғалған. Вёльсунга сагасында Гудрун мен Бринхильд "адамдардың ең ұлысы" туралы әңгімелесіп, қазір жоғалған аңызға сілтеме жасайды, онда Хакидің ұлдары әлі әпкелерінің кекін зұлым Сигарды өлтіру арқылы алмаған (Сигармен араздас әлі де жалғасып жатыр, ал Хагбард әлі аспанға тігілмеген): Gesta Danorum (7-кітапта) Хаки (Хакон) Сигарды өлтіріп, ағасы Хагбардтың өлімі үшін кек алды. Gesta Danorum-да Саксо Грамматикус Хакиді Дания патшасы ретінде көрсетеді, ал Hugleik, Huglet(h)us деп аталған, Ирландия патшасы. Шабуылдың мақсаты – тіпті әлемнің ең шалқары елдеріне де Дания қаруы жетпес емес екенін көрсету еді. Саксо Старкад пен Хакидің флоттарын Ирландияға жеткізгенін, онда бай және ашкөз Хуглейк патша тұрғанын жазады. Хуглейк ешқашан ар-ұяты бар адамға жомарт болған емес, барлық байлығын мимдер мен жонглерлерге сарп еткен. Ашкөздігіне қарамастан, Хуглейктің Гейгад пен Свипдаг сияқты батырлары болған. Шайқас басталғанда, жонглерлер мен мимдер қорқып қашып кетті, Хуглейкті қорғауға Геигад пен Свипдаг ғана қалды, бірақ олар бүкіл әскердей күшпен шайқасты. Гейгад Старкадтың басына соншалықты ауыр жарақат салған, ол туралы кейіннен әндер жазылды. Старкад Хугликті өлтіріп, ирландтықтарды қашқындыққа ұшты. Содан кейін ол жонглерлер мен мимдерді қорлау үшін қамшымен ұрып, жазалады. Даниялықтар Хуглейктің байлығын Дублинге әкеліп, көпшілік алдында тонауға берді, ол байлық соншалық болды, ешкім оны қатаң түрде бөлісуге тырыспады. Хаки ағасы Хагбардты Сигардың өлтіргенін естігенде, оның кекін қайтарды. Дегенмен, Сигарды өлтіру оның қанға деген құмарлығын толық қанағаттандырмады: оны көп ұзамай Сигардың ұлы Сивальд қуды.

Екіншілік көздер

Нерман, Б. Швеция мемлекетінің қалыптасуы. Стокгольм, 1925 жыл.