Кіріспе

Саяси драма – автордың саяси көзқарасын көрсететін немесе саясаткерді немесе саяси оқиғалар тізбегін бейнелейтін саяси элементі бар пьеса, фильм немесе телебағдарлама. Саяси драмалар жазған драматургтардың қатарында Аарон Соркин, Роберт Пенн Уоррен, Сергей Эйзенштейн, Бертольт Брехт, Жан-Поль Сартр, Говард Брентон, Карил Черчилль және Федерико Гарсия Лорка бар.

Театр

Театр тарихында, әсіресе қоғамның өзекті мәселелерін, соның ішінде қазіргі оқиғаларды көтеріп, талқылайтын қойылымдардың ұзақ дәстүрі бар. Театрлардағы комик ақындардың саяси сатирасы Афина демократиясындағы қоғамдық пікірге зор ықпал етті. Грек қоғамының демократиялық қала-мемлекеті – полистен туындаған алғашқы батыс драмалары амфитеатрларда қойылды. Амфитеатрлар – театрлық қойылымдарға, діни рәсімдерге және саяси жиналыстарға арналған орталық ареналар болатын. Бұл драмалардың рәсімдік және әлеуметтік маңызы зор болды, олар қарастырылып жатқан саяси мәселелердің маңыздылығын арттырды. Кейбір академиялық ғалымдар Шекспирді саяси театрдың авторы деп санайды. Олардың пікірінше, оның тарихи пьесалары саяси белсенділікті анықтайтын жеке мүдделер мен құштарлықтың араласуын зерттейді, ал «Лир патшасы» мен «Макбет» сияқты көптеген трагедиялары саяси көшбасшылықты, билікке құмарлықпен жетеленген адамдардың күрделі амалдарын көрсетеді. Мысалы, олар Рим Республикасындағы таптық күрес «Кориолан» пьесасының негізгі тақырыбы екенін атап көрсетеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, Кеңес Одағында саяси театр термині кейде «агитпроп» театры немесе жай ғана «агитпроп» деп аталатын.

Соңғы саяси драма

Кейінгі ғасырларда саяси театр кейде өзгеше формада көрінеді. Кейде кабаре және халық театрымен байланысты, ол өзін "халықтың, халық үшін және халықтан" театр ретінде ұсынды. Осы түрінде саяси театр, зорлықпен билейтін үкіметтердегі азаматтық қоғамдарда жасырын байланыс құралы және сыншыл ойды тарату жолы ретінде дамыды. Соғыстан кейін саяси театр кеңінен тарады, себебі адамдар соғыстың салдары мен жоғалтуларын талқылауға мұқтаж болды. Көп жағдайда саяси театр нақты саяси теориялар мен идеалдарды насихаттау үшін қолданылды, мысалы, агитпроп театры марксизмді және коммунистік көзқарастарды дамытуға септігін тигізді. Орыс агитпроп театры өте жақсылыққа және толық зұлымдыққа толы, картоннан жасалған кейіпкерлерімен және оның өткір сатирасымен ерекше көзге түсті.

Театрдағы реализм

Саяси театрдың аса радикалды емес түрлері қазіргі заманғы репертуардың негізгі бөлігіне енді, мысалы Артур Миллердің реалистік драмалары ("The Crucible" және "All My Sons"), олар адамдардың әлеуметтік және саяси жағдайдағы мінез-құлқына терең үңіледі.

Феминисттік театр

Саяси театрдың жаңа түрі ХХ ғасырда Элфриде Джелинек сияқты немесе Кэрил Черчилль сияқты феминист авторлармен қатар пайда болды, олар жоғарыда егжей-тегжейлі сипатталған нақты емес техникаларды жиі қолданды. 1960 және 1970 жылдары әйелдер мәселелерін көтеретін жаңа театрлар құрылды. Бұл театрлар феминистік пьесаларды қоюмен шектеліп қалмады, сонымен қатар бұрын ерлер басым болған театр өндірісінің барлық салаларында әйелдерге жұмыс тәжірибесі мен мүмкіндік беруге ұмтылды. Драматургтер, продюсерлер және актерлерден өзге, әйелдер электриктер, декораторлар, музыкалық жетекшілер, сахна менеджерлері және тағы да басқа мамандықтарда жұмыс істеуге мүмкіндік алды.

Брехтиндік театр

1947 жылы Джудит Малина және оның күйеуі Джулиан Бек құрған «Тірі театр» 1960 жылдары, Вьетнам соғысы кезінде ең жақсы кезеңін бастан өткерді. Бұл АҚШ-тағы саяси бағытталған Брехт стиліндегі өнердің маңызды мысалы. Олардың Кеннет Браунның «Карман» (шамамен 1964 жылғы) түпнұсқа қойылымдары, сондай-ақ фильмге түсірілген Джек Гелбердің «Қосылым» деген даулы пьесасы мен оның 1961 жылғы фильмі, көптеген саяси театрлар белгілі бір деңгейде қолданатын Брехттың «шеттету эффектісі» (Verfremdungseffekt) драматургиясына сүйенеді және оны көрнекті етеді, көрермендерді көрсетіліп жатқан немесе экранға проекцияланған оқиғаларға «сын тұрғысынан» қарауға итермелейді, сонымен қатар француз ерте сюрреалистік және прото-абсурдист Антонен Артоның теориясы мен тәжірибесінен пайда болған «Қиянат театрының» элементтерін пайдаланады.

Америка аймақтық театры

Американың аймақтық театрларында саяси көзқарасқа бағытталған әлеуметтік бағыт көше театрларында байқалады, мысалы, Сан-Франциско мим труппасы мен ROiL ұйымдарының қойылымдарында. Детройт репертуарлық театры саяси комедия жанрындағы алдыңғы қатарлы аймақтық театрлардың бірі болып табылады, Якоб М. Апелдің "Арборофилия" сияқты пьесаларын сахналады, онда өмір бойы демократ болған анасы қызының республикалық белсенді емес, қайын ағашына ғашық болуын тілейді. 2014 жылы Чикагодағы Annoyance театры Мишу Хилми мен Эрик Саймонның "Good Morning Gitmo" атты бір актілі пьесасын қойды, ол Гуантанамодағы АҚШ-тың ұстау орталығын пародизациялайды. Дэвид Хейрдің "Straight Line Crazy" пьесасы Нью-Йоркте жұмыс істеген даулы қала құрылысшы Роберт Мозестің өмірін, оны Ральф Файнс сомдайды, көрсетеді.

Ағылшын саяси театры

Ас үй реализмі немесе ас үй драмасы – 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында театр, өнер, роман, фильм және телеспектакльдерде қалыптасқан бағыт. Оның кейіпкерлері көбінесе қазіргі қоғамға көңілі толмаған "ашулы жас жігіттер" деп сипатталған. Бұл бағыт жұмысшы табының британдықтардың өмірін бейнелеу үшін әлеуметтік реализм стилін пайдаланды және аборттан бастап тұрғын үйсіздікке дейінгі күрделі әлеуметтік және саяси мәселелерді зерттеді. "It Always Rains on Sunday" (1947) фильмі – осы жанрдың көрінісі болса, Джон Осборнның "Look Back in Anger" (1956) пьесасы – осы жанрдағы алғашқы пьесаның мысалы. Ирак соғысы кейбір қазіргі британдық саяси драмалардың негізгі тақырыбы болып табылады, мысалы, Дэвид Хейрдің "Stuff Happens" пьесасы. Дэвид Эдгар мен Марк Равенхилл де өздерінің соңғы драмалық туындыларында қазіргі әлеуметтік-саяси шындықты сатиралық тұрғыдан көрсетеді. Бірмингемдегі (Англия, Ұлыбритания) Баннер театры – деректі театр деп аталатын саяси театрдың бір түрі.

Шотландияның саяси театры

Джон Макграт, шотландиялық халық театры 7:84 компаниясының негізін қалаушы, "театр ешқашан әлеуметтік өзгерістерге "себеп бола алмайды". Ол мұндай өзгерістерге ықпал етуге, адамдарға өздерінің күшті жақтарын тойлауға және, мүмкін, өзіне сенімділікті арттыруға көмектесе алады. Ең бастысы, театр – адамдардың өз даусын табуы, бірігуі және ұжымдық құлшынысын сезінуіне мүмкіндік беретін жол."

Теледидар

Аарон Соркин жасаған "Батыс қанаты" телесериалы, президент Джозиа Бартлеттің ойдан шығарылған Демократиялық әкімшілігіне бағышталған, барлық уақыттағы ең үздік телешоулардың бірі саналады. Ол үш "Алтын глобус" және 26 "Праймтайм Эмми" сыйлығын жеңіп алды, соның ішінде 2000 жылдан 2003 жылға дейін қатарынан төрт рет "Үздік драмалық сериал" номинациясында жеңіске жетті. "Иә, министр" және оның жалғасы "Иә, премьер-министр" британдық саяси сатиралық комедиялық сериалдар еді. Саяси драма ретінде жіктелетін басқа телесериалдарға "Борген", "Босс", "Джек және Бобби", "Қайраттылар: Сенатор", "Бас қолбасшы", "Карточкалар үйі" (Ұлыбритания және АҚШ нұсқалары), "Мэдам Секретарь", "Белгіленген аман қалған", "Спин", "Байқалып қалмау", "Скандал", "Миллиардтар", "Күреген мұнара" және "Механизм" кіреді. "Жақсы әйел" телесериалын да саяси драма деп санауға болады, әсіресе оның сыншылар тарапынан жоғары баға алған екінші және бесінші маусымдарында. Саяси лауазымдарға үміткерлік жарыстары, оның ішінде мемлекеттік прокурор, губернатор және тіпті президенттікке үміткерлік, шоудың сюжетіне және басты кейіпкер Алисия Флориктің тарихына еніп-шығады. Дегенмен, Алисияның негізгі кәсібі – сот судьясы ретіндегі қызметі көбінесе сюжетте басымдыққа ие, сондықтан шоу көбінесе оның істеріне және оған байланысты кеңсе саясатына назар аударады, осылайша оны негізінен құқықтық драмаға айналдырады.

Фильм

Саяси драма деп аталатын көрнекті фильмдер бар, мысалы, "Он үш күн" және "Наурыз айларының ішкі жағы". Роберт Пенн Уорреннің "Барлық патшаның адамдары" атты белгілі әдеби саяси драмасы кейіннен киноға көшірілді.