Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эрик Анундсон немесе Эймундсон – 9-шы ғасырда билік еткен, жартылай аңызға айналған швед патшасы. Норд сагалары оның Балтық теңізі арқылы өзінің мемлекетін кеңейтуде табысқа жеткенін, бірақ батысқа қарай кеңею әрекеттерінде сәтсіз болғанын көрсетеді. Оның өмір сүрген кезеңіне жақын замандас куәліктері жоқ, оның билігі туралы мәліметтер 13-ші және 14-ші ғасырларға жатады. Бұл дереккөздер, исланд сагалары, көбінесе олар сипаттайтын дәуірлер мен оқиғалар үшін сенімді ақпарат көзі саналмайды. Қызықтысы, бұрынғы швед тарихшылары Эрикті тағы бір аңыз швед патшасы Эрик Ветерхатпен (Weatherhat) байланыстырған, ол кейбір ортағасырлық патшалар тізімінде Жеңімпаз Эриктердің алдын баулысы ретінде көрсетілген. Дегенмен, Саксо Грамматикус Эрик Ветерхатты басқа бір тұлғамен, аңызға толы викинг Рагнар Лодброктың ұлымен теңестіреді.
Eric Anundsson or Eymundsson was a semi legendary Swedish king who supposedly ruled during the 9th century. The Norse sagas describe him as successful in extending his realm over the Baltic Sea, but unsuccessful in his attempts of westward expansion. There is no near contemporary evidence for his existence, the sources for his reign dating from the 13th and 14th centuries. These sources, Icelandic sagas, are generally not considered reliable sources for the periods and events they describe. Controversially, older Swedish historians have identified Eric with another legendary Swedish king, Erik Weatherhat, who is mentioned in some medieval king lists as the predecessor of Eric the Victorious. However, Saxo Grammaticus identifies Erik Weatherhat with another figure, a son of the legendary Viking Ragnar Lodbrok.
Харольд Фэрхермен қақтығыс
Харальд Фэрхэердің сагасында Снорри Стурлусон Эриктің Швецияны батысқа қарай кеңейтіп, швед патшасы Сигурд Хринг пен оның ұлы Рагнар Лодброк сияқты үлкен патшалық құруды қалағанын айтады (яғни Раумарайке, Вингульмарк және Вестфолд Гренмар аралына дейін). Осылайша ол Вярмландты және Свинсундтан (қазіргі Бохуслен) оңтүстікке қарай орналасқан барлық жерлерді басып алды және Викен жағалауларын өзіне ие деп атап, оны Батыс Гёталанд деп атады. Ол Гран Гауцке (Гран-ге) Свинсунд пен Гёта-эльв арасындағы жердің ері ретінде орналастырды. Бұл аймақтарда халық Эрикті өз патшасы ретінде қабылдады. Патша Харальд Пәліш Тронгеймнен Тонсбергке (Викенде, ол кезде сауда қаласы) келген кезде, ол бұл туралы естіді және қатты ашуланды. Ол халқын Фолдқа жинап, халықты сатқындыққа кінәлады, содан кейін кейбіреулері оның билігін қабылдауға мәжбүр болды, ал басқалары жазаланды. Содан соң ол жаз бойы Викен мен Раумарикеге өз билігін қабылдауға мәжбүр етті. Қыс келген кезде Харальд швед патшасының Вярмландта екенін біліп, Эд орманын кесіп өтіп, халыққа өзі мен оның серіктеріне арнап той-томалақ ұйымдастыруды бұйырды. Облыстың ең қуатты адамы Аке есімді адам еді, ол бұрын Қара Халфданның адамдарының бірі болған, ол Норвегия патшасын да, швед патшасын да өзінің залына шақырған. Аке бұрынғы залының орнына жаңа залды салды, ол дәл сол тамаша түрде безендірілген, бірақ ескі залда тек ескі әшекейлер мен аспалар болды. Патшалар келгенде швед патшасы ескі залда, ал норвегиялық патша жаңа залда отырды. Норвегия патшасы өзінің залында жаңа алтыннан жасалған ыдыстармен, мүсіндермен оюланған және шыныдай жарқыраған, ең жақсы арақпен толған. Келесі күні патшалар жолға шығуға дайындалды. Аке өзінің он екі жасар ұлы Уббені Харальдтың қызметіне тапсырды. Харальд Акеге алғыс айтып, оған достық уәде етті. Содан кейін Аке Швеция патшасымен сөйлеседі, ол қатты ашуланған еді. Аке оған құнды сыйлықтар берді және орманға жеткенше патшаның соңынан ерді. Эрик Акеден өзінің адамы болған оның өзі мен Норвегия патшасының арасында неге мұндай айырмашылық бар екенін сұрады. Аке Эрикті кінәлауға ештеңе жоқ екенін, бірақ ол ескі залды және ескі залды алған, өйткені ол қартайған, ал Норвегия королі жастық шағында еді. Ол Швеция патшасының адамынан кем емес екенін, Швеция патшасының да адамы екенін айтты. Эрик сатқындық сөздерін естіп, семсерін суырып алды да, намысты Акеді өлтірді. Харальд бұл туралы білгенде, өзінің қызметшілерімен бірге аттарына мініп, швед патшасын тапқанша қуып кетті. Эрик пен оның адамдары қуғындалып жатқанын білгенде, олар Вермланд пен Гёталандты бөліп тұрған орманға жеткенше, мүмкіндігінше қатты аттанды. Осы кезде Харальд қайтып оралуды жөн көрді. Содан кейін ол күздің қалған бөлігін Вярмландтағы швед патшасының барлық адамдарын өлтірумен өткізді. Қыста Харальд Ренрикеде тонап, өртеп жіберді. Осы уақыт аралығында Геаттар норвегиялықтарға қарсы тұруға дайындалып, әскер жинады. Мұз қатқанда олар кемелердің кіруін тоқтату үшін Göta älv теңізіне тікенектерді бұрғылады. Алайда норвегиялықтар Гёталандқа басып кіріп, кемелерін ағаш бағаналардың қасына орналастырды. Геттер үлкен әскерімен жағаға келіп, шайқасты. Көп адам қаза тапты, бірақ патша Харальд жеңіске жетті. Содан кейін ол Гёталандта алысқа сапар шегіп, шайқастардың көпшілігін жеңіп шықты. Бір шайқаста Гран Гауцке қаза тапты. Содан кейін Харальд өзін Гота-элвтен солтүстікке және Ванерн көлінің солтүстігіне және батысына қарай барлық жерлердің билеушісі деп жариялады және Гуторм Харальдссонды үлкен күшпен аймақты қорғауға қойды. Харальд пен Гейттер арасында араздықтар болды, патша Эрик билікке келгеннен кейін он жыл өткен соң қайтыс болды. Оның орнын ұлы Бьёрн (III) Эриксон басқарды, ол шведтерді 50 жыл басқарды.
In Harald Fairhair's saga, Snorri Sturluson relates that Eric also wanted to extend Sweden westwards and to make a kingdom for himself as large as that of the Swedish king Sigurd Hring and his son Ragnar Lodbrok (i. e. Raumarike, Vingulmark and Westfold all the way to the island of Grenmar). Thus he conquered Värmland and all the land south of Svinesund (modern Bohuslän) and claimed the shores of Viken as his own, naming it all West Götaland. He placed Hrane Gautske (Hrane the as Jarl of the land between Svinesund and Göta älv. In these territories the people accepted Erik as their king. When King Harald Fairhair arrived at Tønsberg (in Viken, and at the time a trading town) from Trondheim, he learnt of this and became very angry. He assembled the ting at Fold and accused the people of treason, after which some had to accept his rule, while others were punished. He then spent the summer forcing Viken and Raumarike to accept his rule. When the winter arrived, Harald learnt that the Swedish king was in Värmland, after which he crossed the Ed forest and ordered the people to arrange feasts for him and his entourage. The most powerful man in the province was a man named Åke, who had formerly been one of Halfdan the Black's men, and he invited both the Norwegian king and the Swedish king to his halls. Åke had built a new hall instead of his old one, which was ornamented in the same splendid manner, but the old hall only had old ornaments and hangings. When the kings arrived, the Swedish king was placed in the old hall, whereas the Norwegian king was placed in the new one. The Norwegian king found himself in a hall with new gilded vessels carved with figures and shining like glass, full of the best liquor. The next day, the kings prepared to leave. Bidding his farewell Åke gave to Harald's service his own twelve year old son Ubbe. Harald thanked Åke and promised him his friendship. Then Åke talked to the Swedish king, who was in a bad mood. Åke gave him valuable gifts and followed the king on the road until they came to the woods. Eric asked Åke why he, who was his man, had made such a difference between him and the Norwegian king. Åke answered that there was nothing to blame Erik for but that he had got the old things and the old hall because he was old whereas the Norwegian king was in the bloom of his youth. Åke also answered that he was no less the Swedish king's man than the Swedish king was his man. Hearing the words of treason, Eric drew his sword and slew the impudent Åke. When Harald learnt of this, he and his retainers mounted their horses and chased after the Swedish king until they spotted him. When Eric and his men became aware that they were pursued, they rode as hard as they could until they had reached the wood that divided Värmland and Götaland. At this point Harald considered it best to return. He then spent the rest of the autumn killing all the Swedish king's men in Värmland. In the winter, Harald plundered and burnt in Rånrike. In the meantime the Geats gathered an army, preparing to resist the Norwegians. When the ice broke up they drove stakes into the Göta älv to stop ships from entering. Nevertheless, the Norwegians invaded Götaland and laid their ships alongside the stakes. The Geats came down to the shore with a sizeable army and gave battle. A lot of people fell, but King Harald gained the victory. He then travelled far and wide in Götaland, winning most of the battles. In one of the battles, Hrane Gautske fell. Harald then proclaimed himself the ruler of all land north of Göta älv and north and west of lake Vänern and placed Guttorm Haraldsson to defend the region with a large force. There were disturbances between Harald and the Geats until King Eric died, ten years after Harald's ascension to power. He was succeeded by his son Björn (III) Eriksson who ruled the Swedes for 50 years.
Осы кезеңдегі атаулар
Соғыс туралы қазіргі заманғы бірден-бір деректер – король Харальдтың шкалды Торбьёрн Хорнклофи жазған деген үш скальдикалық өлең. Олардың бірінде Харальд геаттардың жауы болған және оларға қарсы жеңіс одісқандығы айтылады. Тағы бірінде Харальд теңіздің оңтүстігіндегі жерлерді және халықты бағындырып, кемесін жағалаудағы қазықтарға байлағандығы, бірақ басқа ешқандай нақты мәлімет берілмегендігі жазылған. Бұл өлеңдерде Эрик есімді адам да, шведтер де есімдері жоқ. Тарихшы Курт Вейбулл Эрикті тарихи тұрғыдан күмәнді тұлға деп сипаттап, 9-ғасырдың соңында шведтердің Вермланд немесе Батыс Гёталандқа қатысы болмағанын айтқан. 9-ғасырдың соңында ағылшын-саксон қолжазбасында сақталған географиялық мәліметтерде, Хологландтық Отер Норвегияның «таулардың ар жағындағы Швеоландпен, елдің оңтүстік бөлігіне дейін және солтүстікке қарай» шектесетінін анық айтпайды. Сол қолжазбадағы Хедебскийлік Вулфстанның басқа бір жазбасында Блекинге, Мёре, Оланд және Готланд шведтерге (hyrað to Sweon) қарасты болғандығы айтылады.
The only possibly contemporary sources for the war are three scaldic verses said to be composed by King Harald's skald Þorbjörn Hornklofi. One of them states that Harald was the enemy of the Geats and apparently won a victory over them. Another says that Harald subdued land and people south of the sea, and tied his ship to the stakes by the shore, without further specification. The verses mention neither Eric nor any Swedes. The historian Curt Weibull has characterised Eric as historically problematic, and doubted that the Swedes had anything to do with Värmland or West Götaland in the late 9th century. A late 9th century geographical account preserved in an Anglo Saxon manuscript, by Ohthere of Hålogaland, vaguely says that Norway borders "to Sweoland at the other side of the mountains, until the southern part of the country, and far up to the north". Another account in the same manuscript, by Wulfstan of Hedeby, says that Blekinge, Möre, Öland and Gotland belonged to the Swedes (hyrað to Sweon).
Басқа шоттар
Flateyjarbók (XIV ғасырдың соңы) Эрик Анундсон туралы өзгеше баяндайды. Онда Хаугидегі Бьёрн, Харольд Пәлілі Норвегия патшасы болған кезде патшалық құрғандығы айтылады. Оның ізбасары Анунд кем дегенде 40 жыл патшалық етті, сосын оның ұлы Эрик 47 жыл биледі. Эрик, Харольд Пәлілінің қызы Ингигердке үйленді. Кейін ол белгісіз себептермен құдайларға құрбандыққа берілуі керек болды. Сондықтан шведтер патшайымды құрбандық жасалатын аралға жеткізді. Бірақ оны ағасы Қара Хафдан (Кіші) құтқарып, қауіпсіз орынға әкелді. Осы оқиға Харольд пен Эрик арасында ұзақ араздық тудырды. Кейін Харольдтың сенімді адамы Хаук Хоброк Киев Русіндегі Холмгардқа сауда жасауға барды, бірақ ол жерде Эриктің екі батырымен қақтығысты. Харольд Пәлілінің жыршылары туралы айтылатын салада Харольдтың жауы болған швед патшасы Эрик есімдері кездеседі; оған «Бьёрнссон» деген әкесінің аты қосылған.
The Flateyjarbók (late 14th century) has a different account about Eric Anundsson. It says that Björn at Haugi was king when Harald Fairhair became king in Norway. His successor Anund then ruled for at least 40 years, being succeeded by his son Eric who ruled for 47 years. Eric married Ingigerd, a daughter of Harald Fairhair. After some time she was to be sacrificed to the gods for unspecified reasons. The Swedes, therefore, brought the queen to an island where the blót would take place. She was however rescued by her brother Halfdan the Black (Junior) and brought to safety. This incident provoked long time hostilities between Harald and Eric. Later on, Harald's trustee Hauk Håbrok went to Holmgard in Kievan Rus' to make purchases but had an adventurous confrontation with two champions of Eric who stayed there. A saga about Harald Fairhair's skalds also mentions a Swedish King Eric who was Harald's enemy; he is however given the patronym "Björnsson".