Кіріспе

Эрик Анундсон немесе Эймундсон – 9-шы ғасырда билік еткен, жартылай аңызға айналған швед патшасы. Норд сагалары оның Балтық теңізі арқылы өзінің мемлекетін кеңейтуде табысқа жеткенін, бірақ батысқа қарай кеңею әрекеттерінде сәтсіз болғанын көрсетеді. Оның өмір сүрген кезеңіне жақын замандас куәліктері жоқ, оның билігі туралы мәліметтер 13-ші және 14-ші ғасырларға жатады. Бұл дереккөздер, исланд сагалары, көбінесе олар сипаттайтын дәуірлер мен оқиғалар үшін сенімді ақпарат көзі саналмайды. Қызықтысы, бұрынғы швед тарихшылары Эрикті тағы бір аңыз швед патшасы Эрик Ветерхатпен (Weatherhat) байланыстырған, ол кейбір ортағасырлық патшалар тізімінде Жеңімпаз Эриктердің алдын баулысы ретінде көрсетілген. Дегенмен, Саксо Грамматикус Эрик Ветерхатты басқа бір тұлғамен, аңызға толы викинг Рагнар Лодброктың ұлымен теңестіреді.

Харольд Фэрхермен қақтығыс

Харальд Фэрхэердің сагасында Снорри Стурлусон Эриктің Швецияны батысқа қарай кеңейтіп, швед патшасы Сигурд Хринг пен оның ұлы Рагнар Лодброк сияқты үлкен патшалық құруды қалағанын айтады (яғни Раумарайке, Вингульмарк және Вестфолд Гренмар аралына дейін). Осылайша ол Вярмландты және Свинсундтан (қазіргі Бохуслен) оңтүстікке қарай орналасқан барлық жерлерді басып алды және Викен жағалауларын өзіне ие деп атап, оны Батыс Гёталанд деп атады. Ол Гран Гауцке (Гран-ге) Свинсунд пен Гёта-эльв арасындағы жердің ері ретінде орналастырды. Бұл аймақтарда халық Эрикті өз патшасы ретінде қабылдады. Патша Харальд Пәліш Тронгеймнен Тонсбергке (Викенде, ол кезде сауда қаласы) келген кезде, ол бұл туралы естіді және қатты ашуланды. Ол халқын Фолдқа жинап, халықты сатқындыққа кінәлады, содан кейін кейбіреулері оның билігін қабылдауға мәжбүр болды, ал басқалары жазаланды. Содан соң ол жаз бойы Викен мен Раумарикеге өз билігін қабылдауға мәжбүр етті. Қыс келген кезде Харальд швед патшасының Вярмландта екенін біліп, Эд орманын кесіп өтіп, халыққа өзі мен оның серіктеріне арнап той-томалақ ұйымдастыруды бұйырды. Облыстың ең қуатты адамы Аке есімді адам еді, ол бұрын Қара Халфданның адамдарының бірі болған, ол Норвегия патшасын да, швед патшасын да өзінің залына шақырған. Аке бұрынғы залының орнына жаңа залды салды, ол дәл сол тамаша түрде безендірілген, бірақ ескі залда тек ескі әшекейлер мен аспалар болды. Патшалар келгенде швед патшасы ескі залда, ал норвегиялық патша жаңа залда отырды. Норвегия патшасы өзінің залында жаңа алтыннан жасалған ыдыстармен, мүсіндермен оюланған және шыныдай жарқыраған, ең жақсы арақпен толған. Келесі күні патшалар жолға шығуға дайындалды. Аке өзінің он екі жасар ұлы Уббені Харальдтың қызметіне тапсырды. Харальд Акеге алғыс айтып, оған достық уәде етті. Содан кейін Аке Швеция патшасымен сөйлеседі, ол қатты ашуланған еді. Аке оған құнды сыйлықтар берді және орманға жеткенше патшаның соңынан ерді. Эрик Акеден өзінің адамы болған оның өзі мен Норвегия патшасының арасында неге мұндай айырмашылық бар екенін сұрады. Аке Эрикті кінәлауға ештеңе жоқ екенін, бірақ ол ескі залды және ескі залды алған, өйткені ол қартайған, ал Норвегия королі жастық шағында еді. Ол Швеция патшасының адамынан кем емес екенін, Швеция патшасының да адамы екенін айтты. Эрик сатқындық сөздерін естіп, семсерін суырып алды да, намысты Акеді өлтірді. Харальд бұл туралы білгенде, өзінің қызметшілерімен бірге аттарына мініп, швед патшасын тапқанша қуып кетті. Эрик пен оның адамдары қуғындалып жатқанын білгенде, олар Вермланд пен Гёталандты бөліп тұрған орманға жеткенше, мүмкіндігінше қатты аттанды. Осы кезде Харальд қайтып оралуды жөн көрді. Содан кейін ол күздің қалған бөлігін Вярмландтағы швед патшасының барлық адамдарын өлтірумен өткізді. Қыста Харальд Ренрикеде тонап, өртеп жіберді. Осы уақыт аралығында Геаттар норвегиялықтарға қарсы тұруға дайындалып, әскер жинады. Мұз қатқанда олар кемелердің кіруін тоқтату үшін Göta älv теңізіне тікенектерді бұрғылады. Алайда норвегиялықтар Гёталандқа басып кіріп, кемелерін ағаш бағаналардың қасына орналастырды. Геттер үлкен әскерімен жағаға келіп, шайқасты. Көп адам қаза тапты, бірақ патша Харальд жеңіске жетті. Содан кейін ол Гёталандта алысқа сапар шегіп, шайқастардың көпшілігін жеңіп шықты. Бір шайқаста Гран Гауцке қаза тапты. Содан кейін Харальд өзін Гота-элвтен солтүстікке және Ванерн көлінің солтүстігіне және батысына қарай барлық жерлердің билеушісі деп жариялады және Гуторм Харальдссонды үлкен күшпен аймақты қорғауға қойды. Харальд пен Гейттер арасында араздықтар болды, патша Эрик билікке келгеннен кейін он жыл өткен соң қайтыс болды. Оның орнын ұлы Бьёрн (III) Эриксон басқарды, ол шведтерді 50 жыл басқарды.

Осы кезеңдегі атаулар

Соғыс туралы қазіргі заманғы бірден-бір деректер – король Харальдтың шкалды Торбьёрн Хорнклофи жазған деген үш скальдикалық өлең. Олардың бірінде Харальд геаттардың жауы болған және оларға қарсы жеңіс одісқандығы айтылады. Тағы бірінде Харальд теңіздің оңтүстігіндегі жерлерді және халықты бағындырып, кемесін жағалаудағы қазықтарға байлағандығы, бірақ басқа ешқандай нақты мәлімет берілмегендігі жазылған. Бұл өлеңдерде Эрик есімді адам да, шведтер де есімдері жоқ. Тарихшы Курт Вейбулл Эрикті тарихи тұрғыдан күмәнді тұлға деп сипаттап, 9-ғасырдың соңында шведтердің Вермланд немесе Батыс Гёталандқа қатысы болмағанын айтқан. 9-ғасырдың соңында ағылшын-саксон қолжазбасында сақталған географиялық мәліметтерде, Хологландтық Отер Норвегияның «таулардың ар жағындағы Швеоландпен, елдің оңтүстік бөлігіне дейін және солтүстікке қарай» шектесетінін анық айтпайды. Сол қолжазбадағы Хедебскийлік Вулфстанның басқа бір жазбасында Блекинге, Мёре, Оланд және Готланд шведтерге (hyrað to Sweon) қарасты болғандығы айтылады.

Басқа шоттар

Flateyjarbók (XIV ғасырдың соңы) Эрик Анундсон туралы өзгеше баяндайды. Онда Хаугидегі Бьёрн, Харольд Пәлілі Норвегия патшасы болған кезде патшалық құрғандығы айтылады. Оның ізбасары Анунд кем дегенде 40 жыл патшалық етті, сосын оның ұлы Эрик 47 жыл биледі. Эрик, Харольд Пәлілінің қызы Ингигердке үйленді. Кейін ол белгісіз себептермен құдайларға құрбандыққа берілуі керек болды. Сондықтан шведтер патшайымды құрбандық жасалатын аралға жеткізді. Бірақ оны ағасы Қара Хафдан (Кіші) құтқарып, қауіпсіз орынға әкелді. Осы оқиға Харольд пен Эрик арасында ұзақ араздық тудырды. Кейін Харольдтың сенімді адамы Хаук Хоброк Киев Русіндегі Холмгардқа сауда жасауға барды, бірақ ол жерде Эриктің екі батырымен қақтығысты. Харольд Пәлілінің жыршылары туралы айтылатын салада Харольдтың жауы болған швед патшасы Эрик есімдері кездеседі; оған «Бьёрнссон» деген әкесінің аты қосылған.