Бруно Дёблин: Немец жазушысы, эссеші және дәрігер өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Неміс романы, очеркші және дәрігер (1878–1957)

Бруно Альфред Дёблин (10 тамыз 1878 – 26 маусым 1957) – неміс романы, очеркші және дәрігер, ең танымал романы – «Берлин Александрплац» (1929). Жарты ғасырдан астам уақыт бойы жазылған, әртүрлі әдеби ағымдар мен стильдерді қамтитын өнімді жазушы, Дёблин неміс әдеби модернизмінің маңызды тұлғаларының бірі. Оның толық шығармалары оннан астам романды қамтиды, олар тарихи романнан ғылыми фантастикаға дейін, қазіргі заманғы мегаполис туралы романдарға дейін; бірнеше драма, радиоспектакльдер мен сценарийлер; нағыз қылмыстық оқиға; саяхат есебі; екі кітаптан тұратын философиялық трактаттар; саясат, дін, өнер және қоғам туралы көптеген очерктер; және көптеген хаттар. «Deutscher Taschenbuch Verlag» және «Fischer Verlag» баспаларында қайта жарияланған оның толық шығармалары отыздан астам томды құрайды. Оның алғашқы жарияланған романы «Ди три Шпрюнгэ дес Ван Лун» («Ван Лунның үш секірісі») 1915 жылы жарық көрді, ал соңғы романы «Гамлет одер Ди ланге Нахт ниммт эйн Энде» («Ұзақ түннің соңы») 1956 жылы, қайтыс болғанға бір жыл бұрын жарық көрді. Германияның Штеттин қаласында (қазіргі Польшаның Шчецин қаласында) ассимиляцияланған еврейлер отбасында дүниеге келген Дёблин он жасқа толғанда анасы мен бауырларымен бірге Берлинге көшіп келді, әкесі оларды тастап кеткен соң. Дёблин келесі қырық бес жылдың басым бөлігін Берлинде өткізіп, соғысқа дейінгі және Веймар дәуірінде Герварт Вальден және экспрессионистер тобы, Бертольт Брехт және Томас Манн сияқты маңызды тұлғалармен байланыста болды. «Берлин Александрплац» романының 1929 жылы жарық көргеннен кейін бірнеше жыл өткен соң, Дёблин нацистік диктатураның күшеюіне байланысты эмиграцияға мәжбүр болды. Дёблиннің туындылары «Асфальт әдебиеті» деп есептелді. Ол 1933–1940 жылдары Францияда болды, содан кейін Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда тағы да қашуға мәжбүр болды. Көптеген басқа неміс эмигранттары сияқты ол соғыс жылдарын Лос-Анджелесте өткізіп, католицизмге көшті. Соғыстан кейін ол Батыс Германияға көшіп барды, бірақ соғыстан кейінгі Германияның консервативті мәдени ахуалында өзін жайлы сезінбеді және Францияға оралды. Оның соңғы жылдары денсаулығының нашарлауымен және қаржылық қиындықтармен сипатталды, ал әдеби туындыларына көңіл аз болды. «Берлин Александрплац» романының канондық мәртебесіне қарамастан, Дёблин көбінесе танылмаған немесе тіпті ұмытылған автор ретінде сипатталады; оның туындылары соңғы онжылдықтарда (көбінесе неміс тілінде) сыншылардың назарын арттырғанмен, ол Томас Манн, Гюнтер Грасс немесе Франц Кафка сияқты басқа неміс романистеріне қарағанда оқырмандарға әлдеқайда аз танымал.

Bruno Alfred Döblin (; 10 August 1878 – 26 June 1957) was a German novelist, essayist, and doctor, best known for his novel Berlin Alexanderplatz (1929). A prolific writer whose œuvre spans more than half a century and a wide variety of literary movements and styles, Döblin is one of the most important figures of German literary modernism. His complete works comprise over a dozen novels ranging in genre from historical novels to science fiction to novels about the modern metropolis; several dramas, radio plays, and screenplays; a true crime story; a travel account; two book length philosophical treatises; scores of essays on politics, religion, art, and society; and numerous letters—his complete works, republished by Deutscher Taschenbuch Verlag and Fischer Verlag, span more than thirty volumes. His first published novel, Die drei Sprünge des Wang lung (The Three Leaps of Wang Lun), appeared in 1915 and his final novel, Hamlet oder Die lange Nacht nimmt ein Ende (Tales of a Long Night) was published in 1956, one year before his death. Born in Stettin, Germany (now Szczecin, Poland), to assimilated Jews, Döblin moved with his mother and siblings to Berlin when he was ten years old after his father had abandoned them. Döblin would live in Berlin for almost all of the next forty five years, engaging with such key figures of the prewar and Weimar era German cultural scene as Herwarth Walden and the circle of Expressionists, Bertolt Brecht, and Thomas Mann. Only a few years after his rise to literary celebrity with the 1929 publication of Berlin Alexanderplatz, Döblin was forced into exile by the rise of the Nazi dictatorship. Works by Döblin were also considered "Asphalt literature". He spent 1933–1940 in France and then was forced to flee again at the start of the Second World War. Like many other German émigrés he spent the war years in Los Angeles, where he converted to Catholicism. He moved to West Germany after the war but did not feel at home in postwar Germany's conservative cultural climate and returned to France. His final years were marked by poor health and financial difficulties, and his literary work was met with relative neglect. Despite the canonic status of Berlin Alexanderplatz, Döblin is often characterized as an under recognized or even as a forgotten author; while his work has received increasing critical attention (mostly in German) over the last few decades, he is much less well known by the reading public than other German novelists such as Thomas Mann, Günter Grass or Franz Kafka.

Ерте өмір

Бруно Альфред Доблин 1878 жылғы 10 тамызда Штеттинде (Шцецин) Bollwerk 37 үйінде дүниеге келді. Ол Позеннен (Познань) келген шебер тігінші Макс Доблиннің (1846–1921) және саудагердің қызы Софи Доблиннің (1844–1920) төртінші баласы еді. Оның ағасы актер Хьюго Доблин болды. Әке-шешесінің некесі Макстың көп қырлы өнерге деген қызығушылығы – кейіннен Доблин өзінің және бауырларының өнерлік қабілеттерін осыған байланыстырды – және Софидің салқын есепшілдігі арасындағы керіспенің куәсі болды. Доблиндер ассимиляцияланған еврейлер еді, және Альфред ерте кезден-ақ кең ауқымды, қоғамдық антисемитизмнің бар екенін сезінді. 1888 жылғы шілдеде Макс Доблин өзінен жиырма жас кіші тігінші Генриетте Зандермен бірге Америкаға жаңа өмір бастау үшін қашып кеткен кезде, оның әке-шешесінің некесі ажырасты. Әкесінен айырылу Доблиннің балалық шағындағы оқиғалардың ең ауыртпалығы болды және оның болашақ өміріне үлкен әсер етті. Содан кейін, 1888 жылғы қазан айында Софи бес баласымен Берлинге көшіп, Берлиннің жұмысшылар ауданындағы Блюменштрасседегі шағын, тозығы жеткен пәтерде тұра бастады. Доблиннің әке-шешесі 1889 жылы Макс Америкадан ақшасыз оралғанда қысқа уақытқа қайта табысты, бірақ Макс өзімен бірге сүйіктісін алып келгені және екі өмір сүргені белгілі болған соң, Софи балаларымен 1889 жылғы қыркүйекте Берлинге оралды. Мектептегі қиындықтармен қатар, бұл Доблин үшін ауыр кезең болды. Ол бастапқыда жақсы оқушы болғанмен, гимназияның төртінші сыныбынан бастап үлгерімі орташа деңгейге түсті. Сонымен қатар, оның өнерге деген бейімділігі мен еркін ойлауына қайшы келетін патриархалды, милитаристік Вильгельминдік білім беру жүйесінің қатаң консервативтілігіне қарсылығы оған ұстаздарының арасында көтерілісшіл репутациясын әкелді. Мектепті жек көргеніне қарамастан, Доблин ерте жасынан-ақ құштар жазушы және оқырман болды, оның алғашқы маңызды ықпал етушілерінің қатарында Спиноза, Шопенгауэр және Ницше, сондай-ақ Генрих фон Клейст, Фридрих Хёльдерлин және Федор Достоевский болды. Ол мектепті бітірмей тұрып, өзінің алғашқы романы «Jagende Rosse» (Асығыс аттар) жазып, оны «Хёльдерлиннің рухына» арнады. Ол бір данасын белгілі сыншы және философ Фриц Маутнерге жіберді, ол оны бірнеше күннен кейін қайтарды. Бірақ анасынан өнерлік қабілетін жасыруды қалаған Доблин қолжазбаны жалған атпен жіберді және оны поштадан ала алмады, сондықтан оны толығымен қайта жазуға мәжбүр болды.

Bruno Alfred Döblin was born on 10 August 1878 at the house at Bollwerk 37 in Stettin (Szczecin), a port city in what was then the Province of Pomerania. He was the fourth of five children born to Max Döblin (1846–1921), a master tailor from Posen (Poznań), and Sophie Döblin (1844–1920), née Freudenheim, the daughter of a merchant. His older brother was actor Hugo Döblin. His parents' marriage was characterized by a tension between Max's multifaceted artistic interests—to which Döblin would later attribute his and his siblings' artistic inclinations—and Sophie's cool pragmatism. The Döblins were assimilated Jews, and Alfred became aware of a broad, societal anti Semitism early on. His parents' marriage dissolved in July 1888, when Max Döblin eloped with Henriette Zander, a seamstress twenty years his junior, and moved to America to start a new life. The catastrophic loss of his father was a central event in Döblin's childhood and would be formative for his later life. Shortly thereafter, in October 1888, Sophie and the five children moved to Berlin and took up residence in a small shabby apartment on the Blumenstraße in Berlin's working class east. Döblin's parents briefly reconciled in 1889, when Max returned penniless from America; the family moved to Hamburg in April 1889, but when it came to light that Max had brought his lover back with him and was leading a double life, Sophie and the children returned to Berlin in September 1889. The sense of being déclassé, along with rocky experiences at school, made this a difficult time for Döblin. Although he had early been a good student, starting in his fourth year of Gymnasium his performance tended toward the mediocre. Furthermore, his oppositional tendencies against the stern conventionality of the patriarchal, militaristic Wilhelminian educational system, which stood in contrast to his artistic inclinations and his free thought, earned him the status of a rebel among his teachers. Despite his hatred for school, Döblin early became a passionate writer and reader, counting Spinoza, Schopenhauer, and Nietzsche, as well as Heinrich von Kleist, Friedrich Hölderlin, and Fyodor Dostoyevsky among his most important early influences. He wrote his first novel, Jagende Rosse (Rushing Steeds), before completing school and dedicated it to the "Manes of Hölderlin". He sent a copy to the prominent critic and philosopher Fritz Mauthner who returned it a few days later. However, wishing to hide his artistic inclinations from his mother, Döblin had sent the manuscript under a false name, and was not able to retrieve it at the post office; he thus had to rewrite it entirely.

1900-1914: Университет жылдары және мансабының алғашқы жылдары

1900 жылы Абитурды алғаннан кейін Дёблин Фридрих Вильгельм университетінде (қазіргі Берлиннің Гумбольдт университеті) жалпы медицинаны оқып, медицинаны зерттей бастады. 1904 жылғы мамыр айында ол Фрайбург им Брейсгау қаласына көшіп барып, неврология және психиатрияға баса назар аудара оқуын жалғастырды. 1904–1905 жылдардың қысқы семестрінде Фрайбург психиатриялық клиникасында «Корсаков психозындағы есте сақтау бұзылыстары» тақырыбында диссертациясын бастады. 1905 жылғы сәуірде аяқтаған диссертациясы сол жылы Берлиндегі Klett Verlag басылымында жарық көрді. Берлинде және Штеттинде ассистенттікке үміттенді, бірақ еврей тегіне байланысты қабылданбады. Содан кейін Регенсбургтегі аймақтық психиатриялық ауруханада қысқа мерзімге дәрігердің көмекшісі болып жұмыс істеді. 1906 жылғы 15 қазанда Бухтағы Берлин психиатриялық клиникасында екі жылға жуық дәрігердің көмекшісі болып жұмыс істеді. Кейін «Ам Урбан» қалалық ауруханасына ауысып, жаңа қызығушылықпен ішкі медицинаны зерттеді. 1911 жылғы қазан айында Берлиннің Кройцберг ауданындағы Блюхерштрассе, 18 мекенжайында алғашқы жеке практикасын ашып, кейін Берлиннің жұмысшы табының шығысындағы Франкфуртер Алле, 184 мекенжайына көшті. Бухта жұмыс істеген кезінде протестанттық ортадан шыққан 16 жасар медбике Фриде Кункемен танысты. 1909 жылдың көктемінде 21 жасар Эрна Рейсспен кездесе бастады, ол медицина студенті және бай еврей фабрика иесінің қызы еді. Кункемен қарым-қатынасын жалғастырғанмен, отбасының ықпалымен 1911 жылғы 13 ақпанда Рейсске кездесуге келісіп, 1912 жылғы 23 қаңтарда үйленді. Оның үлкен ағасы Гуго және Герварт Вальден куәгерлер болды. Рейсске кездесу кезеңінде Кунке жүкті екенін білмеді: олардың ұлы Бодо 1911 жылғы 14 қазанда дүниеге келді және 1918 жылы Фриде туберкулезден қайтыс болғаннан кейін Шлезвиг-Гольштейнде әжесі Элис Кунке тәрбиеледі. Дёблин өмірінің соңына дейін Бодомен байланыста болды, ал Фридеге жасаған қателігі оның өмірінде үнемі өкініш сезімін тудырды. Эрна Рейсстен туған Дёблиннің тұңғыш ұлы Питер Дёблин 1912 жылғы 27 қазанда дүниеге келді және протестанттық дінде шомылдырылды. Кейін Питер Schule am Meer мектебіне оқуға түсті. Берлинде оқып жүрген кезінде Дёблин өзінің екінші романын «Қара перде» (Der Schwarze Vorhang) деп атады. Роман өзінің басты кейіпкері Йоханнестің жыныстық қатынастағы жетілуін бейнелейді және махаббат, жеккөрушілік және садизм тақырыптарын зерттейді. Әдеби монтаж қолдану арқылы «Қара перде» Дёблиннің кейін Берлиннің Александр-Плац романында жаңаша қолданатын радикалды әдістерін алдын ала көрсетеді. Бір танысы арқылы Дёблин 1910 жылы экспрессионисттік «Der Sturm» журналын құрған музыкант Георг Левинмен, Герварт Вальден есімімен танысты. Карл Краустың «Die Fackel» (Шамшырақ) газеті үлгісінде құрылған «Der Sturm» журналында Дёблин белсенді қатысушылардың бірі болды және оған көптеген әдеби және эсселік еңбектерін жариялауға мүмкіндік берді. Вальден арқылы Дёблин ақын Эльзе Ласкер-Шюлермен танысты. Курфюрстендаммдегі Кафе де Вестенде немесе Дальбелли шарапханасындағы тұрақты кездесулерде Дёблин Берлиндегі экспрессионисттік қозғалыстың орталық тұлғаларына айналған суретшілер мен зиялылардың шеңберін таныстырды, олардың ішінде Питер Хилл, Рихард Демель, Эрих Мюссам, Пол Шеербарт және Франк Ведекинд болды. 1911 жылғы қазанда Дёблиннің 1912 және 1914 жылдар аралығында бірнеше портреттерін салған және оның кейбір әдеби шығармаларын суреттеген суретші Эрнст Людвиг Кирхнермен кездесті. Дёблиннің «Қара перде» романы «Штурм» журналында жарық көрді, ал 1912 жылғы қарашада Мюнхен баспасы Георг Мюллер «Көшіргіш гүл және басқа да әңгімелер» атты әңгімелер жинағын шығарды. 1913 жылғы мамыр айында ол үшінші романын «Ван Лунның үш секірісі» (Die drei Sprünge des Wang lun) аяқтады. 1916 жылы жарық көрген 18 ғасырдағы Қытайдағы саяси көтеріліс туралы бұл тарихи роман Дёблин үшін әдеби жетістік болды, оған әдеби мақтау, қоғамдық мойындау және беделді Фонтан сыйлығы берілді. Ол келесі жылы «Wadzeks Kampf mit der Dampfturbine» (Wadzek’s Бу машинасымен күресі) романын жазуға кірісіп, 1914 жылғы желтоқсанға дейін аяқтады, бірақ ол 1918 жылға дейін жарияланбады.

After receiving his Abitur in 1900, Döblin enrolled at Friedrich Wilhelm University (now Humboldt University of Berlin) and began studying general medicine. In May 1904 he moved to Freiburg im Breisgau to continue his studies, concentrating on neurology and psychiatry. He began his dissertation ("Disturbances of memory in Korsakoff's Psychosis") in the winter semester of 1904–1905 at the Freiburg psychiatric clinic. His dissertation, completed in April 1905, was published that year by Berlin's Klett Verlag. He applied for assistantships in Berlin and in Stettin, where he was apparently turned down on account of his Jewish origins, before taking a short lived position as assistant doctor at a regional asylum in Regensburg. On 15 October 1906 he took up a position at the Berlin psychiatric clinic in Buch where he worked as an assistant doctor for nearly two years. He then transferred to the city hospital "Am Urban," where he dedicated himself to internal medicine with a renewed interest. He opened his first private practice in October 1911 at Blücherstrasse 18 in Berlin's Kreuzberg neighborhood, before moving the practice to Frankfurter Allee 184 in Berlin's working class east. While working in Buch he met Friede Kunke, a 16 year old nurse from a Protestant background with whom he became romantically involved. In the spring of 1909 he began seeing the 21 year old Erna Reiss, a medical student and daughter of a wealthy Jewish factory owner. Despite his continued involvement with Kunke, at the urging of his family he was reluctantly engaged to Reiss on 13 February 1911 and married her on 23 January 1912; his older brother Hugo and Herwarth Walden served as best men. During the early part of his engagement to Reiss, he had been unaware that Kunke was pregnant: their son Bodo was born on 14 October 1911 and was raised by his grandmother, Elise Kunke, in Schleswig Holstein following Friede's death from tuberculosis in 1918. Until the end of his life, Döblin maintained loose contact with Bodo, and his treatment of Friede became a lasting source of guilt. Döblin's first son with Erna Reiss, Peter Döblin, was born on 27 October 1912, and was baptized a Protestant. Peter later attended Schule am Meer, where he was registered as such. During his studies in Berlin, Döblin had written his second novel, Der Schwarze Vorhang (The Black Curtain). The novel portrays the developing sexuality of its protagonist, Johannes, and explores the themes of love, hate, and sadism; in its use of literary montage, The Black Curtain already presages the radical techniques that Döblin would later pioneer in Berlin Alexanderplatz. Introduced by a mutual acquaintance, Döblin met Georg Lewin, a music student better known as Herwarth Walden, who founded the Expressionist journal Der Sturm in 1910. Der Sturm, modeled after Karl Kraus's newspaper Die Fackel (The Torch), would soon count Döblin among its most involved contributors, and provided him with a venue for the publication of numerous literary and essayistic contributions. Through Walden Döblin made the acquaintance of poet Else Lasker Schüler. At regular meetings at the Café des Westens on Kurfürstendamm or at the wine bar Dalbelli, Döblin got to know the circle of artists and intellectuals that would become central to the Expressionist movement in Berlin, including Peter Hille, Richard Dehmel, Erich Mühsam, Paul Scheerbart, and Frank Wedekind, among others. In October 1911 he met the painter Ernst Ludwig Kirchner, who painted several portraits of Döblin between 1912 and 1914 and illustrated some of Döblin's literary works. Döblin's early novel Der Schwarze Vorhang was published in Der Sturm, and in November 1912 the Munich publishing house Georg Müller published his collection of novellas under the title Die Ermordung einer Butterblume und andere Erzählungen. In May 1913, he completed his third novel The Three Leaps of Wang Lun (Die drei Sprünge des Wang lun). Published in 1916, this historical novel about political uprising in 18th century China was a literary breakthrough for Döblin, earning him literary acclaim, public recognition, and the prestigious Fontane Prize. He began writing Wadzeks Kampf mit der Dampfturbine (Wadzek's Struggle with the Steam Turbine) the following year, completing it by December 1914 although it was not published until 1918.

19151933: Бірінші дүниежүзілік соғыс және Веймар жылдары

Әскерге шақырудан қашу үшін Дёблин 1914 жылдың желтоқсан айында ерікті түрде Сааргемундке (Sarreguemines) дәрігер болып жіберілді. Неміс зиялыларының арасында кең тараған соғысқа деген құлшынысқа қатысқанмен, ол көп ұзамай бейбітшілдік көзқарасына ие болды. Оның ұлы Вольфганг 1915 жылдың 17 наурызында, содан кейін Клаус 1917 жылдың 20 мамырында және Стефан 1926 жылдың 7 желтоқсанында дүниеге келді. Сааргемундте отбасы Неюнкирхерштрассе 19 мекенжайындағы шағын пәтерде тұрды. Қаржылық жағдайына байланысты олар 1915 жылдың ақпан айының соңында Берлиндегі пәтерінен бас тартуға мәжбүр болды. 1916 жылдың тамызының соңында Дёблинге «Ван Лунның үш секіруі» (Die drei Sprünge des Wang lun) үшін Фонтан сыйлығы (оның ішінде 600 марка ақшалай сыйлық) табысталды. Осыдан кейін Дёблин отыз жылдық соғыс кезінде орын алған тарихи роман «Валленштейн» бойынша жұмыс істеді. Дёблин 1917 жылдың наурыз айында романның жұмысын тоқтатуға мәжбүр болды, себебі ол тифпен ауырады, бірақ сәуір мен мамыр айларында сауыққан кезде Гейдельбергтегі университет кітапханасын пайдаланып, Отыз жылдық соғысты зерттеуді жалғастыра алды. Сааргемундке оралғанда, науқастарға дұрыс қарау жағынан басшыларымен қақтығысқа түсті; 1917 жылдың 2 тамызында ол Эльзастағы Хагенауға (Haguenau) ауыстырылды, онда жақын маңдағы Страсбург кітапханасы 1919 жылдың басында «Валленштейн» романын аяқтауға көмектесті. 1919 жылдың басында Дёблин өзінің жаңа пәтеріне және медициналық практикасына көшті. Соғыстан кейінгі кезең оның үшін қиын болды – қаржылық жағдайы нашар еді, ал 1919 жылдың 12 наурызында Берлиндегі спартакшылар мен ұлтшылдар арасындағы қақтығыста алған жарақатынан кейін оның әпкесі Метаның қайтыс болуы, қараша революциясынан кейін Германиядағы жағдайдың қаншалықты тұрақсыз екенін көрсетті. Соғыс кезінде және одан кейінгі жылдары Дёблиннің саяси белсенділігі арта түсті; ол ешқашан партияға қосылмаса да, саяси солшылдармен өзін байланыстырды. Осы уақыт ішінде Дёблин «Линке Пфоте» (Сол табан) сөзінің диалектикалық вариациясы болған «Линке Поут» (Сол табан) псевдониммен бірқатар сатирикалық және poleмикалық саяси очерктер жазды, олардың он бірі 1921 жылы «Der deutsche Maskenball» (Неміс маскалы би) деген атпен жарық көрді. 1921 жылдың ақпанында ол 21 жасар фотограф Шарлотта («Йолла») Никласпен танысты; екеуінің арасындағы жақын романтикалық қарым-қатынас жас айырмашылығына қарамастан, көп жылдар бойы сақталды. Сол жылы ол Балтық жағалауына отбасылық демалысқа барғаннан кейін, 1924 жылы жарық көретін «Berge Meere und Giganten» (Таулар, теңіздер және алыптар) ғылыми-фантастикалық романына дайындық жұмыстарын бастады. 1920 жылы Дёблин неміс жазушыларының қауымдастығына (Schutzverband Deutscher Schriftsteller) қосылды, ал 1924 жылы оның президенті болды. 1921 жылдың қарашасында ол «Prager Tagblatt» газеті үшін пьесаларды қарастыра бастады, ал 1925 жылы Бертольд Брехт, Йоханнес Р. Бехер, Эрнст Блох, Герман Касак, Рудольф Леонхард, Уолтер Меринг, Роберт Мусил, Джозеф Рот, Эрнст Толлер, Курт Тухольский және Эрнст Вейс сияқты прогрессивті және коммунистік зиялылардың талқылау шеңберіндегі «Gruppe 1925» тобына қосылды. Брехт Дёблинді өзінің маңызды ықпал етушілерінің бірі деп санағандықтан, 1928 жылы оны Эрвин Пискатормен таныстырды. 1924 жылдың қыркүйек айының соңында ол Польша арқылы екі айлық сапарға шықты, оны «Fischer Verlag» баспасы қаржылады және 1923 жылы Берлиндегі Шюненвиртте болған антисемит погромы оның иудаизмге деген қызығушылығын оятты. Ол Варшава, Вильнюс, Львов және Краков қалаларына жасаған сапарларын сипаттап, 1925 жылдың қарашасында «Reise in Polen» (Польшаға саяхат) деген атпен жариялады. 1926-1927 жылдары Дёблин үнді мифологиясындағы кейіпкер туралы еркін өлеңмен жазылған «Manas» эпосы бойынша жұмыс істеді, ол 1927 жылдың мамыр айында жарық көрді. «Manas», сол жылы жарық көрген «Das Ich über der Natur» (Табиғаттан жоғары Мен) атты философиялық трактаты сияқты, көпшілікке ұнамай қалды. Осылайша, Веймар республикасының зияткерлік әлемінде танымал болғанына қарамастан, 1928 жылы, мысалы, ол Томас Маннның үнемі қолдауымен беделді Пруссия өнер академиясына сайланды. Әдеби және экономикалық табысы Дёблиннен қашып жүрді. Бұл 1929 жылдың қазан айында оның «Berlin Alexanderplatz» романы жарық көргеннен кейін өзгерді, бұл оған ұлттық және әлемдік атақ әкелді. Романның ең танымал бағаларының бірі – Уолтер Бенджаминнің «Die Krisis des Romans» («Романның дағдарысы») атты очеркі, ол «Berlin Alexanderplatz» романында монтаждың радикалды қолданылуын дәстүрлі романның тұйық тұсығына шешім ретінде қарастырады. Көп ұзамай Дёблин «Berlin Alexanderplatz» романын радио-спекльге айналдыруға кірісті және фильм нұсқасының сценарийін жазуға келісті, ол 1931 жылдың 8 қазанында көрсетілді. 1930 жылдардың басында Дёблиннің атағының шыңы болды. Осы уақыт ішінде ол лекциялар оқыды, оқулар өткізді және ұлттық-социалистердің күшейіп келе жатқан билігіне қарсы зияткерлік жауап беруге тырысты. Гитлер билікке келгеннен бір айдан астам уақыт өткен соң, Дёблин Германиядан кетіп, 1933 жылдың 2 наурызында Швейцарияға өтті.

To avoid conscription, Döblin volunteered in December 1914 and was posted to Saargemünd (Sarreguemines) as a doctor. Despite sharing in the widespread early enthusiasm for the war among German intellectuals, he soon developed a pacifist disposition. His son Wolfgang was born on 17 March 1915, followed by the births of Klaus on 20 May 1917 and Stefan on 7 December 1926. In Saargemünd the family lived in a small apartment at Neunkircherstraße 19; due to their financial situation they had to give up their Berlin apartment at the end of February 1915. At the end of August, 1916, Döblin was awarded the Fontane Prize (including a monetary award of 600 Marks) for The Three Leaps of Wang Lun (Die drei Sprünge des Wang lun). Following this recognition, Döblin set himself to work on his historical novel Wallenstein, set during the Thirty Years' War. Döblin had to interrupt work on the novel in March 1917 because he had caught typhus, but was able to use the university library at Heidelberg during his convalescence in April and May to continue researching the Thirty Years' War. Back in Saargemünd he came into conflict with his superiors due to the poor treatment of the patients; on 2 August 1917 he was transferred to Hagenau (Haguenau) in Alsace, where the library of nearby Strassbourg helped complete Wallenstein by the beginning of 1919. At the beginning of 1919, Döblin moved into his new apartment and medical practice at Frankfurter Allee 340 in Berlin. The immediate postwar period was a turbulent time for him—his financial situation was dire, and the death of his sister Meta on 12 March 1919 as the result of an injury sustained during skirmishes between the Spartacists and nationalist troops in Berlin showed how volatile the situation in Germany was in the aftermath of the November Revolution. The years during and immediately after the war also marked Döblin's growing politicization; although he never joined a party he identified with the political left. During this time Döblin wrote a number of satirical and polemical political essays under the pseudonym "Linke Poot," a dialectical variation of "Linke Pfote" (Left Paw), eleven of which were published in 1921 in a volume called Der deutsche Maskenball (The German Masked Ball). In February 1921, he met the 21 year old photographer Charlotte ("Yolla") Niclas; the close romantic relationship between the two was to last many years, despite their age difference. The same year, following a family vacation to the Baltic coast, he began preparatory work on his science fiction novel Berge Meere und Giganten (Mountains Seas and Giants), which would be published in 1924. In 1920 Döblin joined the Association of German Writers (Schutzverband Deutscher Schriftsteller), and in 1924 he became its president. In November 1921 he began reviewing plays for the Prager Tagblatt, and in 1925 joined the Gruppe 1925, a discussion circle of progressive and communist intellectuals including Bertolt Brecht, Johannes R. Becher, Ernst Bloch, Hermann Kasack, Rudolf Leonhard, Walter Mehring, Robert Musil, Joseph Roth, Ernst Toller, Kurt Tucholsky, and Ernst Weiß, among others. It was likely Brecht, who counted Döblin among his significant influences, who introduced him to Erwin Piscator in 1928. At the end of September 1924, he set out on a two month trip through Poland, subsidized by the Fischer Verlag and prompted in part by the anti Semitic pogroms in Berlin's Scheunenviertel of 1923, an event that awakened Döblin's interest in Judaism. His description of his travels to Warsaw, Vilnius, Lviv, and Kraków, among other cities, was published in November 1925 under the title Reise in Polen (Journey to Poland). From 1926 to 1927 Döblin worked on his free verse epic Manas, about a figure from Indian mythology, which was published in May 1927. Manas, like his philosophical tract Das Ich über der Natur published the same year, proved to be a failure with the public. Thus despite his continued rise to prominence within the intellectual world of the Weimar Republic—in 1928, for example, he was elected to the prestigious Prussian Academy of Arts with the persistent support of Thomas Mann—literary and economic success continued to elude Döblin. This changed with the October 1929 publication of his novel Berlin Alexanderplatz which earned him national and global fame. One of the best known appraisals of the novel is Walter Benjamin's essay, "Die Krisis des Romans" ("The Crisis of the Novel") which sees in Berlin Alexanderplatz radical use of montage a solution to the impasses of the traditional novel. Döblin soon began transforming Berlin Alexanderplatz into a radio play and agreed to cowrite the screenplay for the film version that premiered on 8 October 1931. The early 1930s marked the high point of Döblin's fame. During this time he busied himself with lectures, readings, and the effort to contribute to a collective intellectual response to the growing power of the National Socialists. Just over a month after Hitler's ascension to power, Döblin left Germany, crossing into Switzerland on 2 March 1933.

1933-1957 жж.

Цюрихте қысқа уақыт тұрғаннан кейін отбасы Парижге көшіп келді. Осы кезеңде Доблиннің ең жақын достары Клэр және Иван Голл, Герман Кестен, Артур Кестлер, Джозеф Рот, Ханс Саль және Манес Спербер болды. Ол бұл жерде он жылдан астам уақыт бойы үзіліс-үзіліспен қарым-қатынас жасаған Роберт Музилды соңғы рет көрді. Доблин 1933 жылдың соңында «Вавилондық саяхат» романын аяқтады. 1935 жылы ол Оңтүстік Американың отарлануы мен христиандануы туралы повестеуші «Амазонка трилогиясын» жазуға кірісті, ол 1937–1938 жылдары жарық көрді. Осы уақытта ол Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында Германиядағы төңкеріс туралы «1918 жылғы қараша» төрт бөлімді роман жобасымен де айналыса бастады. 1936 жылдың қазанында ол француз азаматтығын алды. 1939 жылдың мамырында ол Нью-Йоркте өткен ПЕН конгресіне қатысу үшін АҚШ-қа қысқа сапар жасады. Басқа жазушылармен бірге ол Ақ үйde президент Франклин Д. Рузвельтпен кездесті және Берлиндегі ескі танысы Эрнст Толлермен қайтадан кездесті, ол ауыр депрессиядан зардап шегіп, көп ұзамай өзін-өзі өлтірді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін отбасы Парижден қашып кетті, ал Доблиннің қолжазбалары Сорбоннаның жертөлесінде сақталды. 1939 жылғы соғыстың басталуынан 1940 жылы Францияның немістер тарапынан басылып алынуына дейін Доблин француз ақпарат министрлігінде жұмыс істеді, француз немісшілдері мен журналистер тобымен, сондай-ақ Франс Мазерел сияқты суретшілермен нацистік Германияға қарсы насихат мәтіндерін жазды. 1940 жылы 62 жасында Доблин Францияға неміс әскерлерінің басып кіруінен тағы да орын ауыстырып, бірнеше апта Мендедегі босқындар лагерінде болды. Осы уақытта ол Менде соборындағы миссаға қатыса бастады, келесі жылы христиан дінін қабылдауына әкелетін христиандыққа бет бұрды. 1940 жылдың 3 қыркүйегінде Альфред, Эрна және Стефан Лиссабонда «Неа-Геллас» кемесіне отырып, алты күннен кейін Нью-Йоркке жетті; қазан айында олар Лос-Анджелеске көшіп барды. Доблин «Metro Goldwyn Mayer» студиясында аптасына 100 доллар жалақымен сценарийлер жазып, қысқа уақыт жұмыс істеді, бірақ оның келісім-шарты 1941 жылдың қазан айында аяқталды және Томас Маннның және басқалардың араласуына қарамастан жаңартылмады. Альфред, Эрна және Стефан 30 қараша 1941 жылы Голливудтағы «Blessed Sacrament» шіркеуінде католик ретінде крещение рәсімінен өтті. Доблин 1943 жылдың көктемінде «1918 жылғы қараша» романын аяқтады, бірақ баспагер таба алмады. Америкалық жер аударылуы кезінде неміс тілінде жарық көрген жалғыз еңбегі – «1918 жылғы қараша» романынан «Ноктюрно» эпизодының 250 данасынан жеке басылым болды. Доблин өзінің оқшаулануы мен жер аударылудағы сәтсіздіктерінен ашуланды, өзінің жағдайы мен Лайон Фёйхтвангер және Томас Манн сияқты материалдық мәселелерге аз қамтылған сәтті жазушылар арасындағы айқын айырмашылықты көрсетті. 65 жасқа толған күніне орай Хелен Вейгель 1943 жылдың 14 тамызында Санта-Моникада той ұйымдастырды. Бұл кездесуге Томас Манн, Франц Верфель, Лайон Фёйхтвангер және Бертольт Брехт сияқты көптеген адамдар қатысты. Генрих Манн баяндама жасады, Фриц Кортнер, Питер Лорре және Александр Гранах Доблиннің шығармаларын дауыстап оқыды, оған Брехт, Макс Хоркхаймер және Альфред Полгар сияқты басқа да жазушылар құттықтау хаттарын және мақтауларын ұсынды. Ханс Айслердің композициялары орындалды, ал Бландин Эбингер Берлин шансондарын орындады. Алайда Доблин өзінің католиктік дінге айналуы туралы баяндама жасағанда, мерекелер сәл әлсіреп қалды; діни, моральдық реңкінен алшақтай бастады және жанашырлықсыз құлаққа түсті. 1945 жылы Доблиннің 18 жасар ұлы Стефан француз армиясына әскери қызметке шақырылды. Сол көктемде Клаустың тірі екендігі туралы жақсы хабар келді және ол француз қарсыласы үшін жұмыс істегеннен кейін Швейцарияда екендігі, ал Вольфгангтың қаза болғаны туралы қасіретті хабар, ол бес жыл бұрын өзін-өзі өлтірді, оны Вермахт әскерлері ұстап алмады. 1945 жылдың қазан айында Альфред пен Эрна Нью-Йоркке келіп, «Аргентина» кемесімен Еуропаға қайтып оралды. Олар алғаш рет Баден-Баденде қоныстанды, онда Доблин француз әскери үкіметінде мемлекеттік білім беру кеңсесінің ресми өкілі ретінде жұмыс істеді; оған баспаға қолжазбаларды бекіту міндеті жүктелді және Эрнст Юнгер немесе Готфрид Бенн сияқты ұлттық социализмге жанашырлық танытқан авторлардың кез-келген мәтіндерін бекітуге қатаң қарсылық білдірді. Соғыстан кейінгі Германияның консервативті мәдени климатында Доблин автор ретінде бұрынғы табысына сүйене алмады, бірақ Германияның зияткерлік және мәдени өмірін қайта жаңғыртуға бағытталған бірқатар жарияланымдар мен журналдармен әдеби айналысын жалғастырды, нацистер тарапынан тыйым салынған әдебиетті қайтадан енгізіп, жас жазушылардың өсуіне көмектесті. Осы күш-жігеріне қарамастан, Доблин нацистік жылдар мен соғыстан кейінгі климат арасындағы айқын жалғасушылықтан көңілі тоңды. Оның өсетін пессимизмі соғыстан кейінгі неміс әдебиеті саласындағы оқшаулану мен маңыздылығының сезімінен туды. 1953 жылы Альфред пен Эрна Берлиндегі Шығыс Берлинде қоныстануға шақырған Брехт пен Иоханнес Р. Бехерге қарамастан Парижге қайтып келді. Оның соңғы романы «Гамлет немесе ұзақ түн аяқталады» (Tales of a Long Night) 1956 жылы жарық көрді және жақсы қабылданды. Доблиннің қалған жылдары денсаулығының нашарлауымен (оның Паркинсон ауруы болған) және Фрайбург университеті сияқты бірнеше клиникалар мен ауруханаларда ұзақ уақыт жатқанмен сипатталды. Теодор Хейсс пен Иоахим Тибурциус араласуы арқылы ол нацистік қысымның құрбандарына өтемақы төлейтін Берлин кеңсесінен көбірек ақша алуға мүмкіндік алды; бұл, сондай-ақ Майнц академиясынан 10 000 DM көлемінде алған әдеби сыйлығы оның өсетін медициналық шығындарын қаржыландыруға көмектесті. Альфред Доблин 1957 жылдың 26 маусымында Эммедингендегі ауруханада қайтыс болды және үш күннен кейін Хауссерадағы ауылдық зиратта ұлы Вольфгангтың қасына жерленді. Эрна көп ұзамай сол зиратта оларға қосылды, өйткені Париждегі отбасылық пәтерде газ кранын ашқаннан кейін жалынды жағуды ұмытып қалды.

After a brief stay in Zürich, the family moved to Paris. Döblin's closest acquaintances during this time were Claire and Yvan Goll, Hermann Kesten, Arthur Koestler, Joseph Roth, Hans Sahl, and Manès Sperber. Here he also saw Robert Musil, with whom he had kept up a sporadic relationship for over a decade, for the last time. Döblin finished his novel Babylonische Wandrung at the end of 1933. In 1935, he began work on his Amazon Trilogy, which narrates the colonization and Christianization of South America and was published in 1937–1938. During this time he also began work on his four part novel project November 1918 about the revolution in Germany at the end of the First World War. He acquired French nationality in October 1936. In May 1939, he briefly visited the United States to take part in a PEN congress in New York. With other writers, he met with President Franklin D. Roosevelt at the White House, and saw his old Berlin acquaintance Ernst Toller again, who was suffering from severe depression and killed himself shortly thereafter. After the start of the Second World War the family fled Paris, while Döblin's manuscripts were stored in the basement of the Sorbonne. Between the start of the war in 1939 and the German occupation of France in 1940, Döblin worked for the French ministry of information, writing counter propaganda texts against Nazi Germany with a group of French Germanists and journalists, as well as artists like Frans Masereel. In 1940, aged 62, Döblin was again uprooted by the German invasion of France, and spent weeks in a refugee camp in Mende. During this time, he began attending mass at the cathedral in Mende, taking a turn towards Christianity that would culminate in his religious conversion the following year. On 3 September 1940, Alfred, Erna, and Stefan boarded the Nea Hellas in Lisbon, reaching New York six days later; in October they moved to Los Angeles. Döblin worked briefly for Metro Goldwyn Mayer writing screenplays for $100 a week, but his contract expired in October 1941 and was not renewed, despite the interventions of Thomas Mann and others. Alfred, Erna, and Stefan were baptized as Roman Catholics in Hollywood's Blessed Sacrament Church on 30 November 1941. Döblin completed work on November 1918 in the spring of 1943, but was unable to find a publisher. The only work of his that was published in German during his American exile was a private printing of 250 copies of the Nocturno episode from November 1918. Döblin was embittered by his isolation and setbacks in exile, drawing a strong distinction between his own situation and that of more successful writers less oppressed by material concerns, such as Lion Feuchtwanger and Thomas Mann. In honor of his 65th birthday, Helene Weigel organized a party on 14 August 1943 in Santa Monica. In attendance were Thomas Mann, Franz Werfel, Lion Feuchtwanger, and Bertolt Brecht, among others. Heinrich Mann gave a speech, Fritz Kortner, Peter Lorre, and Alexander Granach read aloud from Döblin's works, and he was presented with notes of congratulation and praise from Brecht, Max Horkheimer, and Alfred Polgar, among others. Compositions by Hanns Eisler were performed, and Blandine Ebinger sang Berlin chansons. Yet the festivities were dampened when Döblin gave a speech in which he mentioned his conversion to Catholicism; the religious, moral tone proved alienating, and fell on unsympathetic ears. In 1945, Döblin's 18 year old son Stefan was called up for military service in the French army. That spring had brought the good news that Klaus was alive and in Switzerland after a period working for the French resistance, and the grim tidings that Wolfgang was dead, having committed suicide five years to avoid being captured by troops of the Wehrmacht. In October 1945, Alfred and Erna arrived in New York, sailing aboard the Argentine back to Europe. They first settled in Baden Baden, where Döblin worked for the French military government as official representative for the office of public education; he was tasked with approving manuscripts for publication, and vehemently opposed the approval of any texts by authors who had sympathized with National Socialism, such as Ernst Jünger or Gottfried Benn. In postwar Germany's conservative cultural climate, Döblin was unable to draw on his earlier success as an author, yet continued his literary engagement with a series of publications and journals that aimed to rebuild Germany's intellectual and cultural life, reintroducing the literature banned by the Nazis and fostering the growth of younger writers. Despite these efforts, Döblin was disappointed by the apparent continuity between the Nazi years and the postwar climate. His growing pessimism was fueled by his sense of isolation and marginalization within the postwar German literary scene. In 1953, Alfred and Erna returned to Paris despite the invitation by Brecht and Johannes R. Becher to settle in East Berlin. His last novel, Hamlet oder Die lange Nacht nimmt ein Ende (Tales of a Long Night), was published in 1956, and was favorably received. Döblin's remaining years were marked by poor health (he had Parkinson's disease) and lengthy stays in multiple clinics and hospitals, including his alma mater, Freiburg University. Through the intervention of Theodor Heuss and Joachim Tiburtius, he was able to receive more money from the Berlin office in charge of compensating victims of Nazi persecution; this, and a literary prize from the Mainz Academy in the sum of 10,000 DM helped finance his growing medical expenses. Alfred Döblin died in the hospital in Emmendingen on 26 June 1957 and was buried two days later in the village cemetery at Housseras next to his son Wolfgang. Erna soon joined them in the same cemetery when after turning on the gas tap in the family apartment in Paris on 15 September, she forgot to light the flame.

Ван Лунның үш секіруі

Ван Лунның үш секіруі – Доблиннің үшінші романы (бірақ кітап ретінде жарық көрген алғашқысы) және оған Фонтан сыйлығын әкелді. 1916 жылы жарық көрген (дегенмен 1915 жылғы деп көрсетілген) бұл эпикалық тарихи роман 18 ғасырдағы Қытайдағы қырқылыс пен төңкеріс туралы айтады және сыншылар тарапынан жылы қабылданып, Қытайдың егжей-тегжейлі және ерекше бейнелемелеріне жоғары баға берілді. Ван Лун Лайон Фойхтвангер, Анна Зегерс және Бертольт Брехт сияқты жас неміс жазушыларына да ықпал етті; соңғысы үшін Ван Лун эпикалық театр теориясын дамытуға түрткі болды. Сату көрсеткіштері бойынша, бұл Доблиннің «Берлин Александрплацтан» кейінгі ең табысты романы болып табылады.

Wadzeks Kampf mit der Dampfturbine (Қозғалтқыштың қысымы)

Дёблиннің 1918 жылғы комикалық романы, тәжірибелік повестеу техникасы, кейіпкерлерін психологиялық тұрғыдан талдаудан бас тартуы және Берлин қаласын заманауи мегаполис ретінде бейнелеуі арқасында Дёблиннің одан әйгілі "Берлин Александрплац" романының алға күресі ретінде қарастырылды. "Wadzeks Kampf mit der Dampfturbine" ("Вадзектың Бу турбинасымен күресі") – Вадзек, одан да күшті бәсекелеспен болған жеңілісті шайқастағы фабрика иесінің тарихы. Оның нәтижесіз және күшейе түсетін қате шаралары Рейникендорф маңындағы отбасылық бақша үйін нығайтумен және оны абдырап қорғаумен аяқталады. Бұл әрекет сәтсіздікке ұшырағаннан кейін, ол психикалық күйзеліске ұшырап, соңында елден қашып кетеді, жеңіске жеткен бәсекелесінің бу турбиналарымен жұмыс істейтін Америкаға бағытталған пароходқа мініп кетеді. Дёблин романды 1914 жылдың күзінде жазып, Батыс майданында дәрігер болып қызмет еткен кезде оны кең ауқымды стильдік түзетулерге ұсынды; ол 1918 жылдың мамырында "Fischer Verlag" баспасынан жарық көрді. Романның трагикалық әуеннен қатаң бас тартуы жас Бертольд Брехттің мақтауына ие болды.

Валенштейн

1920 жылы Дёблиннің Отыз жылдық соғыс туралы эпосы сыншылар тарапынан көбінесе жақсы қабылданып, бірақ ол қабылданудан көңілі қалды, себебі ол Валленштейнде теңдесі жоқ туынды жасағанын сезінді; соның салдарынан ол 1921 жылы «Эпикалық ақын, оның тақырыбы және сын» (Der Epiker, sein Stoff und die Kritik) деген атпен сыншыларға қатысты өткір сынды жариялады. Романның орталық тақырыбы – Киелі Рим императоры Фердинанд II мен оның генералы Альбрехт фон Валленштейн арасындағы шиеленіс; Валленштейн аяусыз саясат пен капиталистік кеңеюмен сипатталатын соғыстың жаңа түрін көрсетеді, ал Фердинанд болса оқиғалардың барысына барынша шатасып, біртіндеп саясаттан толығымен қол үзді. Дёблиннің соғысты суреттеу тәсілі бұрынғы тарихнамадан өзгеше болды, себебі ол Отыз жылдық соғысты діни қақтығыс ретінде қарастырудың орнына, ұлттық саяси, қаржылық және жеке психологиялық факторлардың үйлесімінің абсурдты салдары ретінде сынды көзбен бейнеледі. Дёблин Отыз жылдық соғыс пен Бірінші дүниежүзілік соғыс арасында үлкен ұқсастық байқады, ол Валленштейнді осы соғыс кезінде жазды. Бұл роман неміс әдебиетінің ең инновациялық және маңызды тарихи романдарының бірі саналады.

Берге Мере және Гигантен

Дёблиннің 1924 жылғы ғылыми-фантастикалық романы 20-дан 27 ғасырға дейінгі адамзат тарихының барысын баяндайды, оны технологиялық құмарлық, табиғи күштер және бәсекелес саяси көзқарастар арасындағы апатты жаһандық күрес ретінде бейнелейді. "Берге Мере унд Гигантен" (Таулар, теңіздер және алыптар) романы урбанизация, табиғаттан шеттеу, экологиялық апат, механикаландыру, қазіргі әлемнің адамгершіліктен алыстауы, сондай-ақ жаппай көші-қон, жаһандану, тоталитаризм, фанатизм, терроризм, мемлекеттік бақылау, гендік инженерия, синтетикалық тағам, адамдарды өсіру, биохимиялық соғыс сияқты мәселелерді болжамдайды. Стильдік және құрылымдық тұрғыдан тәжірибелік, ол алғаш жарық көрген кезде қиын туынды ретінде қарастырылды және сыншылардың пікірін жиі екіге бөледі. Гюнтер Грасс бұл романның қазіргі уақытта да маңыздылығын жоғары бағалады. 2021 жылдың 15 маусымында Galileo Publishing Крис Годвиннің жасаған "Mountains Oceans Giants: An Epic of the 27th Century" атты романның алғашқы ағылшын тіліндегі аудармасын жариялады.

Манас

Бұл таңғажайып, бірақ мүлдем назардан тыс қалған эпостық шығарма Доблиннің ең танымал туындысы – «Берлин Александрплац» алдында жазылған. Екі шығарманың да Доблиннің ой-санасында тығыз байланысты екендігін оның үлкен қала шедеврінің 1955 жылғы Шығыс Германиядағы басылымының соңындағы ескертусінде айтылады: бұл Берлин акцентімен айтылған «Манас». Оның жариялануына қатысты Роберт Мусил және басқалар мақтады («Мен бұл жұмыстың ең зор ықпалға ие болуы керек деп сенімділікпен айтамын!»). Бірақ, бұл шығарма Доблин зерттеушілерінің назарын өте аз тартқан. «Манас» 1-бөлімінде соғыс батыры күтпеген жерден өлімнің мәнін түсінеді. Ол Гималайдың биік тауларындағы Шиваның өлілер даласына алып кетуді талап етеді, өмірінен өткен жандармен сөйлесіп, олардың тағдырына куә болғысы келеді. Бірнеше қорқынышты өмірлік оқиғаны тыңдағаннан кейін ол есінен танып, оның денесіне үш жын кіріп, адамдар әлеміне түсуді жоспарлайды. Манастың қамқоршысы Путо, жынды қууға тырысып, денесін жояды, ал Манастың жаны далаға қайта оралады. Путо мәйітті Удаипурге жеткізіп, жынмен күресу үшін тауларға қайта оралады. 2-бөлімде Савитри, Манастың әйелі, күйеуінің өлгеніне сенбей, оны табу үшін тауларға қатыгездікпен жол тартады. Шива оның өрісте болуын сезіп, олардың әр түрлі әлемінен байланыс жасайды. Савитри Манастың жанымен бірігіп, оның денесінде қайта туылады. Савитри, енді Әлемдік Ана ретінде танылған, Шивамен Кайлаш тауында қосылады. 3-бөлімде қайта туған Манас денесіне қуанышпен толады, бірақ ол әлемде өзінің орнын таба алмайды. Ол Путоның үш жынмен күресіп, оларды тұтқындап, әлемге қайтаруға көмектеседі. Ауылдың діни қызметкері Манас пен жын-шайтандардың бірігіп, жаңа, қорқынышты жаратылыс құрағанын жариялайды: бұл енді таза емес, бірақ Ид, Эго және Суперэгомен жабдықталған адам. Манас ғибадатхананы қиратқанда, Шива оны бағындыру үшін төмен түседі, бірақ Манастың Эгосы табиғатқа үн қойып, Шива оны босатуға мәжбүр болады, жынды жылдам қанатты пантераларға айналдырады, сонда Манас өмірден шаршаған адамдармен қайта қосылғысы келген жандарды жеткізеді. Бұл күшті және кейде түсініксіз оқиға, үнемі өзгеріп отыратын көңіл-күйлер мен дауыстармен, тікелей және драмалық тілмен айтылады. Рецензенттердің пікірлері болмағандықтан, ағылшын тіліндегі оқырмандарға оңайырақ болу үшін аудармашы C D Godwin оны «Александраплацтан тыс: Альфред Доблиннің басқа жазбалары» веб-сайтында жүктеуге болатын «Дауыстарға арналған пьеса» ретінде бейімдеді.

This remarkable but almost totally neglected epic in free verse immediately preceded Döblin's best known work Berlin Alexanderplatz. That both works were closely associated in Döblin's mind is shown by a remark in his Afterword to the 1955 East German edition of his big city masterpiece: it was Manas with a Berlin accent, Praised on its publication by Robert Musil among others (I assert with confidence that this work should have the greatest influence!) it has attracted strangely little attention from Döblin scholars. Manas Part 1 tells the story of a war hero suddenly struck with an existential realisation of Death. He demands to be taken to Shiva's Field of the Dead in the high Himalaya to commune with Souls on their way to dissolution. Having imbibed several dreadful life stories he falls unconscious, and his body is invaded by three demons who plan to use it to go down to the human world. Manas' guardian, Puto, attempting to drive out the demons, inadvertently kills the body, and Manas's soul wafts back onto the Field. Puto conveys the body back to Udaipur, then returns to the mountains to fight the demons. In Part 2, Savitri, Manas' wife, refuses to believe her husband is dead, and makes her arduous way up into the mountains to find him. Shiva becomes aware of her presence on his Field, and makes contact across their different dimensions. Savitri is able to couple with Manas' soul, and he is reborn into his body. Savitri, revealed now as the Universal Female, rejoins Shiva on Mount Kailash. In Part 3, the reborn Manas rejoices in his physicality, but does not understand where he fits into the world. He comes upon Puto fighting the three demons, captures them, and is carried by them back down into the world. A village priest declares that Manas and the demons make up a single new terrible being: likely meaning a human no longer innocent but equipped with Id, Ego and Superego. When Manas destroys a temple, Shiva comes down to subdue him, but Manas' Ego calls out to the natural world, and Shiva has to release him, transforming the demons into sleek winged panthers on which Manas rides to connect Souls longing to return with humans tired of life. This powerful and sometimes puzzling story is told in a vigorous, direct and dramatic language, with constantly shifting moods and voices. In order to make it more accessible to English readers in the absence of any guidance from reviewers, the translator C D Godwin has adapted it as a Play for Voices, available for download at the website Beyond Alexanderplatz: Alfred Döblin's OTHER writings, in English.

Берлин Александрплац

Жалпы алғанда, Дёблиннің шедеврі саналатын «Берлин Александрплац» Веймар Республикасының есімді мәтініне айналды. 1929 жылы жарық көрген бұл роман әдеби монтаждың жаңашыл қолданылуымен, сондай-ақ қазіргі заманғы мегаполистің жан-жақты суретімен әдеби модернизмнің маңызды туындыларының қатарына енді. «Берлин Александрплац» Франц Биберкопфтың тарихын айтады, романның басында ол сүйіктісін өлтіргені үшін түрмеден шығады. Өзін жақсы азамат ретінде көрсетуге тырысса да, ол «сырттан келетін, болжамсыз және тағдыр сияқты нәрсемен» күреске тартылады. Биберкопф бірқатар қайғылы оқиғалар мен апаттарға ұшырайды, оның ішінде сүйіктісінің өлімі және қолын жоғалту да бар. Бұл роман Дёблинге әлемдік деңгейде танымалдық пен әдеби даңқ әкелді, ал 1931 жылы Джеймс Джойстың досы Юджин Джолас оны ағылшыл тіліне аударды. Роман екі рет бейнеленді: алғашқысы 1931 жылы Фил Юцидің режиссерлігімен «Берлин Александрплац» фильмінде, онда Генрих Джордж Биберкопф рөлінде ойнады, екіншісі 1980 жылы Рейнер Вернер Фассбиндердің 14 бөлімді телефильмінде. 2002 жылы әлемнің 100 белгілі жазушысының қатысуымен өткен сауалнамада «Берлин Александрплац» барлық уақыттардағы ең үздік 100 кітаптың тізіміне енді.

1918 жылдың қарашасы: Германиядағы төңкеріс

1918 жылдың қарашасы: Неміс революциясы (ноябрь, 1918, eine deutsche Revolution) – 1918–1919 жылдардағы неміс революциясы туралы роман-тетралогия. Төрт томдық – I: Bürger und Soldaten (Азаматтар мен сарбаздар), II: Verratenes Volk (Адалдығынан айырылған халық), III: Heimkehr der Fronttruppen (Фронт әскерлерінің оралуы) және IV: Karl und Rosa (Карл мен Роза) – Доблиннің эмиграция кезеңінде (1933–1945) жазған ең маңызды туындысы болып табылады. Бұл туындыны Бертольд Брехт сияқты тұлғалар жоғары бағалады, ал сыншы Габриэль Сандер 1918 жылдың қарашасын Доблиннің тарихи роман жанрындағы еңбегінің қарыштасы деп сипаттады.

Ұзақ түн туралы әңгімелер

"Гамлет немесе Ұзақ түннің аяқталуы" (1956) – Доблиннің соңғы романы. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Англияда өтетін бұл роман, соғыста ауыр жарақат алған ағылшын әскері Эдвард Эллисонның тарихын айтады. Отбасына қайтқан Эдвард соғыс кесірінен туған жараларды, ұзақ жылдар бойы жасырылған отбасылық жанжалдарды және өз өзіне деген сезімінің тұрақсыздығымен күресуге мәжбүр. Роман өзіндік ізденіс, кінә мен жауапкершілік, әр түрлі жыныстар арасындағы тартыс, соғыс және зорлық-зомбылық, дін және тағы басқа көптеген тақырыптарды қамтиды. Доблин бұл романды 1945 жылдың тамызынан 1946 жылдың қазанына дейін жазған, бірақ ол он жыл өткен соң ғана жарияланды. 1956 жылы Шығыс Берлиндегі Rütten & Loening баспасынан шыққаннан кейін роман жақсы қарсы алынды. Роман аталымындағы Гамлетке жасалған сілтеме, Доблиннің Зигмунд Фрейдтің Шекспирдің "Гамлетіне" жасаған түсіндірмесін оқығаннан кейін туған болуы мүмкін.

Мұра

Доблин, әдетте, ХХ ғасырдың ең маңызды неміс жазушыларының бірі саналады; алайда, оның туындылары жөніндегі халықтың пікірі көбінесе «қазіргі мегаполистің канондық неміс романы» («Großstadtroman») деп танылған «Берлиннің Александрплацына» тоқталады. Оның жазу стилі инновациялық монтаж қолданылуымен, перспективалық ойынмен және 1913 жылы ол «фактының фантазиясы» («Tatsachenphantasie») деп атаған пәнаралық поэтикамен ерекшеленеді. Бұл – психиатриялықтан, антропологиялықтан және теологиялыққа дейінгі заманауи дискурстарға сүйенетін, «сезімдік тәжірибені тіркеу және түсіндіру, сондай-ақ, прозасын білімнің жаңа салаларына ашу» мақсатын көздейтін поэтика. Оның футуризм, экспрессионизм, дадаизм және «Жаңа обьективтілік» («Neue Sachlichkeit») сияқты еуропалық авангардтың маңызды қозғалыстарымен байланысы сыншы Сабина Беккерді оны «Берлиндегі әдеби модернизмнің, бәлкім, ең маңызды өкілі» деп атауға алып келді. 1967 жылғы эссесінде Гюнтер Грасс: «Ван Луннан Берлиннің Александрплацына дейінгі Доблиннің футуристік элементтері болмағанда, менің прозамды көзге елестету мүмкін емес» деді. Доблин В.Г. Себальд және Бертольт Брехт сияқты жазушыларға да ықпал етті; Брехт 1943 жылы былай деп жазды: «Эпостың мәні туралы мен Доблиннен барлық адамдардан көбірек білдім. Оның эпостық жазуы және тіпті эпос жөніндегі теориясы менің драмалық өнерімді күшті ықпал етті». 1980 жылдан бері неміс тілінде жақсы өңделген, сындық жинақтар жарық көрді, оларды Deutscher Taschenbuch Verlag баспасы, ал 2008 жылдан бастап Fischer Verlag баспасы шығарды. Халықаралық Альфред Доблин коллоквиумдары 1980 жылдардың басынан бері екі жылда бір рет өткізіліп келеді. Бірақ оның өзге көркем туындыларының тек бірнешеуі ғана ағылшын тіліне аударылды: Ван Лунның үш секірісі (ағылш. The Three Leaps of Wang Lun (C. D. Godwin аудармасы, Chinese University Press, Hong Kong, 1991)), 1918 жылғы қараша айы трилогиясы: «Адалдығы сатқан халық» («A People Betrayed»), оның ішінде «Әскерлердің оралуы» («The Troops Return») және «Карл мен Роза» («Karl and Rosa») (Джон Э. Вудс аудармасы, Fromm International, 1983 және 1987); «Ұзақ түннің әңгімелері» («Tales of a Long Night») (Джон Э. Вудс аудармасы, From International, 1987) және одан да аз танымал үлкен қала романы «Мейірімсіз адамдар» («Men without Mercy») (Тревор және Филис Блевитт аудармасы, Howard Fertig, 1976). Екі автобиографиялық туынды да аударылды: «Тағдырдың саяхаты» («Destiny's Journey») (Эдна Маккоун аудармасы, Paragon House, 1992), Доблиннің 1940 жылдардағы қашқындауы мен жер аударылуы туралы қайғылы есеп; және оның 1920 жылдардың ортасындағы Польшаға сапары туралы есебі (Ж. Неугрошель аудармасы, I. B. Tauris, 1991). Доблиннің қағаздары мен қолжазбалары Марбах-ам-Неккардағы неміс әдебиеті мұражайында сақталады.

Döblin is generally considered one of the most important German writers of the twentieth century; yet popular perception of his work rests almost exclusively on Berlin Alexanderplatz, considered the canonical German novel of the modern metropolis ("Großstadtroman"). His writing is characterized by an innovative use of montage and perspectival play, as well as what he dubbed in 1913 a "fantasy of fact" ("Tatsachenphantasie")—an interdisciplinary poetics that draws on modern discourses ranging from the psychiatric to the anthropological to the theological, in order to "register and articulate sensory experience and to open up his prose to new areas of knowledge." His engagement with such key movements of the European avant garde as futurism, expressionism, dadaism, and Neue Sachlichkeit has led critic Sabina Becker to call him "perhaps the most significant representative of literary modernism in Berlin." In a 1967 essay, Günter Grass declared: "Without the Futurist elements of Döblin's work from Wang Lun to Berlin Alexanderplatz, my prose is inconceivable." Döblin was also an influence on writers such as W. G. Sebald and Bertolt Brecht; as Brecht wrote in 1943, "I learned more about the essence of the epic from Döblin than from anyone else. His epic writing and even his theory about the epic strongly influenced my own dramatic art." Modern, well edited, critical volumes of almost the complete œuvre have been appearing in German since the 1980s, published by Deutscher Taschenbuch Verlag and, since 2008, by the Fischer Verlag; and the Internationale Alfred Döblin Kolloquien have been held every two years since the early 1980s. But only a handful of other works of fiction have ever appeared in English translations: The Three Leaps of Wang Lun (trans. C. D. Godwin, Chinese University Press, Hong Kong, 1991), and the November 1918 trilogy: A People Betrayed (which also includes The Troops Return) and Karl and Rosa (trans. John E. Woods, Fromm International, 1983 and 1987); Tales of a Long Night (trans John E Woods, From International, 1987; and the lesser known big city novel Men without Mercy (trans. Trevor and Phyllis Blewitt, Howard Fertig, 1976). Two works of autobiography have also been translated: Destiny's Journey (trans. Edna McCown, Paragon House, 1992), the harrowing account of Döblin's flight and exile in the 1940s; and the account of his mid 1920s Journey to Poland (trans J. Neugroschel, I. B. Tauris, 1991). Döblin's papers and manuscripts are housed at the German Literature Archive in Marbach am Neckar.