Ресейлік стратегиялық бомбалаушысы Ту-95

Кіріспе

Ресейдің стратегиялық бомбалаушы ұшағы

Туполев Ту-95 (Туполев Ту-95; НАТО коды: "Айыз") – ірі, төрт қозғалтқышты турбовинттік стратегиялық бомбалаушы және зымыран тасымалдаушы платформасы. 1952 жылы алғаш ұшқан Ту-95, 1956 жылы КСРО Әуе күштерінің Ұзақ қашықтықтағы авиациясының құрамына енді және 2015 жылы алғаш рет жауынгерлік тапсырмада қолданылды. Бұл ұшақтың Ресей Әуе-ғарыш күштерінде кем дегенде 2040 жылға дейін қызмет ететіні күтілуде. Теңіздік патрульдеуге арналған бомбалаушының жетілдірілген нұсқасы Ту-142, ал жолаушылар тасымалдауға бейімделген нұсқасы Ту-114 деп аталады. Ұшақта төрт Кузнецов НК-12 қозғалтқышы және қарсы айналатын пернелер орнатылған. Қазіргі таңда қолданылып жүрген жалғыз турбовинттік стратегиялық бомбалаушы – осы Ту-95. Ту-95 – ең шулы әскери ұшақтардың бірі, әсіресе, пернелердің ұштары дыбыс жылдамдығынан асып кетеді. Оның ерекшелігі – 35° бұрышпен орналасқан қанаттары. Ту-95 – көптеп шығарылған, қанаттары кеңейтілген және пернемен жұмыс істейтін жалғыз ұшақ.

Жобалау және әзірлеу

Андрей Туполев басқарған жобалау бюросы 1949 жылы Ту-85 атты Кеңес Одағының алғашқы құрлықаралық бомбалаушысын, Ту-4 ұшағының үлкейтілген нұсқасын, Boeing B-29 Superfortress көшірмесін жасады. 1950 жылы Туполев және Мясищев жобалау бюроларына жаңа талап қойылды: ұсынылған бомбалаушының жанармай құюсыз-ақ АҚШ-тағы маңызды нысандарға қауіп төндіруге жететін қашықтықта болуы керек еді. Басқа мақсаттардың ішінде нысанаға үлкен жүк тасымалдау қабілеті де болды. Туполевке қолайлы қозғалтқыш түрін таңдау қажет болды: Ту-4 ұшағы поршенді қозғалтқыштардың мұндай үлкен ұшақ үшін жеткілікті қуатты еместігін көрсетті, ал жоспарланған Т-4 құрлықаралық реактивтік бомбалаушының AM-3 реактивтік қозғалтқыштары қажетті қашықтықты қамтамасыз ету үшін тым көп отын жұмсады. Турбовинтті қозғалтқыштар поршенді қозғалтқыштардан қуаттырақ болды, сол кездегі турбожеттерге қарағанда ұшу қашықтығы жақсырақ болды және олардың арасындағы жылдамдық деңгейін ұсынды. Турбовинтті қозғалтқыштар бастапқыда Boeing B-52 Stratofortress ұшағына, сондай-ақ ұзақ қашықтыққа арналған британдық Saunders Roe Princess, Bristol Brabazon Mk 2 және Bristol Britannia ұшақтарына да таңдалды. Туполев турбовинтті қондырғыны ұсынды және осы конфигурациядағы Ту-95 жобасы үкімет тарапынан 1951 жылдың 11 шілдесінде ресми мақұлданды. Онда төрт Кузнецов біріктірілген турбовинтті қозғалтқыштары қолданылды, олардың әрқайсысы екі қарсы айналатын, әрқайсысы төрт пернелі қанаттары бар және белгілі бір қуатқа ие болды. Өз заманы үшін жетілдірілген бұл қозғалтқышты Фердинанд Бранднер басқаратын бұрынғы Junkers тұтқыны болған неміс инженерлері жасады. Фюзеляжі дәстүрлі болды, ортада орналасқан қанаты 35 градус бұрышпен жасалған, бұл қанаттың негізгі бөлігі бомба бөлімінің алдындағы фюзеляж арқылы өтетініне кепілдік берді. Барлық үш тіреуі артқа қарай жиырылатын үш дөңгелекті қону шассисі орнатылды, ал негізгі тіреулер қозғалтқыш ұяларының ішкі бөлігіне артқа қарай жиырылды. Алты айлық сынақ ұшулар кезінде ұшақ винт редукторының бұзылуына байланысты апатқа ұшырады, нәтижесінде Перелет қаза тапты. Екінші ұшақ, Tu-95/II, 12 000 ат күшіне ие төрт Кузнецов НК-12 турбовинтті қозғалтқыштарын пайдаланды, олар 2TV-2F қозғалтқыштарынан сенімдірек болды. Ұшу сынақтарының сәтті аяқталуынан кейін Ту-95 ұшағының сериялық өндірісі 1956 жылдың қаңтарында басталды. Бұл көрсеткіштер көп рет жоғарылатылды. Бірінші партияның жаңғырту жұмыстары 2020 жылдың наурыз айында аяқталды.

The design bureau, led by Andrei Tupolev, designed the Soviet Union's first intercontinental bomber, the 1949 Tu 85, a scaled up version of the Tu 4, a Boeing B 29 Superfortress copy. A new requirement was issued to both Tupolev and Myasishchev design bureaus in 1950: the proposed bomber had to have an un refueled range of , far enough to threaten key targets in the United States. Other goals included the ability to carry an load over the target. Tupolev was faced with selecting a suitable type of powerplant: the Tu 4 showed that piston engines were not powerful enough for such a large aircraft, and the AM 3 jet engines for the proposed T 4 intercontinental jet bomber used too much fuel to give the required range. Turboprop engines were more powerful than piston engines and gave better range than the turbojets available at the time, and gave a top speed between the two. Turboprops were also initially selected for the Boeing B 52 Stratofortress to meet its long range requirement, and for the British long range transport aircraft, the Saunders Roe Princess, the Bristol Brabazon Mk 2 and the Bristol Britannia. Tupolev proposed a turboprop installation and a Tu 95 design with this configuration was officially approved by the government on 11 July 1951. It used four Kuznetsov coupled turboprops, each fitted with two contra rotating propellers with four blades each, with a nominal power rating. The engine, advanced for its time, was designed by a German team of ex Junkers prisoner engineers under Ferdinand Brandner. The fuselage was conventional with a mid mounted wing with 35 degrees of sweep, an angle that ensured that the main wing spar passed through the fuselage in front of the bomb bay. Retractable tricycle landing gear was fitted, with all three gear strut units retracting rearwards, with the main gear units retracting rearwards into extensions of the inner engine nacelles. After six months of test flights this aircraft suffered a propeller gearbox failure and crashed, killing Perelet. The second aircraft, Tu 95/II, used four 12,000 eshp Kuznetsov NK 12 turboprops which proved more reliable than the coupled 2TV 2F. After a successful flight testing phase, series production of the Tu 95 started in January 1956. These numbers had to be revised upward numerous times. Modernization of the first batch was completed in March 2020.

Ту-116

Ту-114А уақтылы аяқталмаған жағдайда, екі Ту-95 бомбалаушы ұшағына жолаушылар салоны орнатылды. Екі ұшақтың да құрылымы бірдей болды: кеңсе кеңістігі, екі бөлімнен тұратын жолаушылар салоны, әр бөлімінде 20 адамға арналған VIP орындары, ал кабинаның қалған бөлігі әдеттегі авиалайнер сияқты жабдықталды. Екі ұшақ та түрлі Ту-95 эскадрильяларының экипажын тасымалдау үшін пайдаланылды. Осы машиналардың бірі Ульяновск орталық әуежайында сақтаулы тұр.

Жаңғырту

2000 жылдардан бастап Ресей Әуе күштері Ту-95МС паркін жаңғыртудың әртүрлі нұсқаларын зерттеуді бастады. 2003 жылы ұшақтар Х-555 зымыранымен үйлесімді болды, тіпті жаңғырту бағдарламасы басталмас бұрын. Содан кейін жаңғырту бағдарламасы іске қосылды. Даму ресми түрде 2009 жылдың 23 желтоқсанында Ресей Қорғаныс министрлігі Tupolev компаниясына ғылыми-зерттеу және әзірлеу жөніндегі келісімшарт тапсырған кезде басталды. Жаңғыртулар тек K-016 Sprut зымыран инициализациялау жүйесін пайдаланатын Tu-95MS16 ұшақтарына ғана қолданылады, ескі K-012 Osina (K-016 ұшағы ұзақ қашықтықтағы Kh-55SM зымырандарын пайдалануға мүмкіндік береді) жүйесін пайдаланатын ұшақтарға емес; яғни, 1986 жылдан бастап шығарылған ұшақтар ғана жаңғыртылады. Бұл шамамен 30-35 ұшақты құрайды. Бағдарлама екі кезеңге бөлінеді: бірінші кезеңде ұшақты Х-101/102 крейсерлік зымырандарымен үйлесімді ету көзделген. Бұл зымырандар ішкі зымыран бөліміне сыймайтындықтан, жаңа сыртқы ілгіштер қосылады. Төрт екі зымырандық пилонға жалпы сегіз Х-101/102 зымыраны, сондай-ақ ішкі айналмалы зымыран ұңғысында алты Х-55/55SM/555 зымыраны орналастырылуы мүмкін. Бұл жаңғыртудың бірінші кезеңінде спутниктік сигналды қабылдау жүйесі, құралдық қондыру жүйесі және басқа да навигациялық жүйелер сияқты бірнеше құралдар да ауыстырылады. Х-101/102 зымырандарын тасымалдауға жаңғыртылған алғашқы Tu-95 – 2015 жылдың басында Таганрогтағы Бериев авиация зауытында құрастырылған Tu-95MS "Саратов" болды. 2015 жылдың наурыз айында ол Ресей Әуе күштеріне тапсырылды. 2015 жылдан бері сериялық жаңғырту Самарадағы Aviakor ұшақ зауытында жылына үш ұшақтан жүргізілуде. Aviakor зауытында жаңғыртқан алғашқы Tu-95 – Tu-95MS "Дубна", ол 2015 жылдың 18 қарашасында Ресей Әуе-ғарыш күштеріне тапсырылды. Болашақта Tu-95MS ұшақтарын ресейлік Gefest & T компаниясының SVP-24 бақылау және есептеу жүйесімен жаңарту жоспарлануда. Жаңғырту бағдарламасының екінші кезеңі ең кең ауқымды болып табылады және Tu-95MSM деп аталады. Оған қазіргі "Обзор МС" радарын жаңа Novella NV1.021 пассивті электронды сканерленген массивтік радарымен, жаңа С021 навигациялық жүйесімен және Meteor NM2 әуедегі қорғаныс кешенімен алмастыру кіреді. Бұған жаңа AV 60T пернелері де қосады, бұл діріл деңгейін 50%-ға төмендетеді. Соңында, арқа мұнарасы алынып тасталды. Tu-95MS стратегиялық зымыран тасымалдайтын бомбалаушыларды Tu-95MSM деңгейіне дейін жаңарту туралы жаңа келісім 2021 жылдың тамызында қол қойылды.

Starting in the 2000s, the Russian Air Force started to study different options for the modernisation of its Tu 95MS fleet. Even before the start of the modernisation program, in 2003 the aircraft were made compatible with the Kh 555 missile. Then, the proper modernisation program was initiated. Development officially started when a research and development contract was issued to Tupolev by the Russian Defence Ministry, on 23 December 2009. The modernisations are only applied to the Tu 95MS16s using the K 016 Sprut missile initialisation system, and not to the aircraft using the older K 012 Osina (the K 016 allows the use of longer ranged Kh 55SM missiles); in other words, only the aircraft manufactured from 1986 onwards are modernised. In total, this represents a fleet of between 30 and 35 aircraft. The program is divided into two steps: the first one consists of making the aircraft compatible with Kh 101/102 cruise missiles. These are too big to fit in the internal missile bay; hence, new external hardpoints are added. A total of eight Kh 101/102s can be carried under four double missile pylons, in addition to six Kh 55/55SM/555s in the internal rotary missile launcher. Several pieces of equipment are also replaced in this first step of the modernisation, including the satellite signal reception system, the instrument landing system, and other navigation systems. The first Tu 95 modernized to carry the Kh 101/102 missiles was the Tu 95MS Saratov, rolled out at the Beriev aircraft plant in Taganrog in early 2015. It was transferred to the Russian Air Force in March 2015. Since 2015, the serial modernisation is carried out also by the Aviakor aircraft plant in Samara at a rate of three aircraft per year. The first Tu 95 modernized by Aviakor was the Tu 95MS Dubna, transferred to the Russian Aerospace Forces on 18 November 2015. In the future, Tu 95MSs are to be upgraded with the SVP 24 sighting and computing system from the Russian company Gefest & T.

The second step of the modernisation program is also the most extensive one, and is known as Tu 95MSM. It includes the installation of the new Novella NV1.021 passive electronically scanned array radar instead of the current Obzor MS, a new S021 navigation system and the Meteor NM2 airborne defense complex. together with new AV 60T propellers, reducing the vibration level by 50%. Lastly, the tail turret has been removed. A new contract on upgrading Tu 95MS strategic missile carrying bombers to the Tu 95MSM level was signed in August 2021.

Кеңес Одағы

Ту-95РТ нұсқасы, әсіресе, Суық соғыстың шын мәніндегі символы болды, өйткені ол теңіздегі бақылау және нысана алу миссиясын басқа ұшақтарға, су үсті кемелеріне және су асты қайықтарына орындады. Оны фюзеляж астындағы үлкен дөңгелекшеден тануға болады, онда су үсті кемелерін іздеу және анықтау үшін қолданылатын радар антеннасы орналасқан. 1960 жылдардың басында Кеңес Одағы бірқатар ядролық сынақтар жүргізді. 1961 жылдың 30 қазанында өзгертілген Ту-95 ұшағы AN602 құрылғысын, «Царь бомбасы» деп аталған, ең қуатты термоядролық құрылғыны тасып, сынады. Оқиға құжаттамалық мақсатта түсірілгендіктен, сол сынақтың бейнежазбасы сақталған. Бейнеде арнайы бейімделген Ту-95В ұшағы – құрылғының төменгі беті анти-жарықпен боялған ақ түспен – бомбаны алып ұшып бара жатқанда, ұшақтың ішкі және сыртқы көріністері мен жарылыс көрсетілген. Бомба ұшақтың астына ілінді, ол стандартты Ту-95 бомба бөліміне сыймағандықтан, қаруды жартылай сырттан тасыды, Avro Lancaster ұшағының B.1 арнайы нұсқасы 10 тонналық Grand Slam «жер сілкінісі» бомбасын тасқан сияқты. «Царь бомбасымен» қатар, Ту-95 әмбебап бомбалаушы болып танылды, ол «РДС-4 Татьяна» (42 килотонналық жарқындығы бар), «РДС-6С» термоядролық бомбасы, «РДС-37» 2,9 мегатонналық термоядролық бомбасы және «РП-30» 32 200 килотонналық бомбасын жеткізді. Ту-95 ұшағымен ұшу ыңғайсыз болғанмен, әсіресе аптасына екі рет 10 сағаттық миссиялық сапарлар кезінде, тұрақты оқу-жаттығулар жоғары жауынгерлік дайындық деңгейін және жылына 1200 сағатқа жуық ұшу уақытын қамтамасыз етті. Миссияларының ерекшелігіне байланысты, Ту-95 бомбалаушы экипаждары Кеңес Әуе күштеріндегі ең жақсы экипаждардың бірі болып саналды. Ядролық соққы миссиясының аясында бомбалаушы экипаждары АҚШ-қа қарсы полюстік соққыларды жаттықтыру үшін Арктикаға жиі миссиялар орындады. Алайда, американдық әріптестерінен айырмашылығы, Ту-95 ұшақтары «жанды» ядролық қаруды тасымалдаған жоқ. Бұл тәжірибе, базалардағы арнайы бункерлерде сақталатын нақты оқ-дәрілер және ұзақ жүктеу процесі (бомба бөлімінің астындағы қызмет көрсету траншеясы арқылы және екі сағатқа дейін созылатын) миссияға жалпы дайындыққа кедергі келтіретін фактор ретінде қарастырылды. Фолкленд соғысы кезінде Ту-95 ұшақтары Ассенсион аралының маңында барлау ұшуларын жүргізді.

The Tu 95RT variant in particular was a veritable icon of the Cold War as it performed a maritime surveillance and targeting mission for other aircraft, surface ships and submarines. It was identifiable by a large bulge under the fuselage, which reportedly housed a radar antenna that was used to search for and detect surface ships. A series of nuclear surface tests were carried out by the Soviet Union in the early to mid 1960s. On October 30, 1961, a modified Tu 95 carried and dropped the AN602 device named Tsar Bomba, the most powerful thermonuclear device ever detonated. Video footage of that particular test exists since the event was filmed for documentation purposes. The footage shows the specially adapted Tu 95V plane – painted with anti flash white on its ventral surfaces – taking off carrying the bomb, in flight scenes of the interior and exterior of the aircraft, and the detonation. The bomb was attached underneath the aircraft, which carried the weapon semi externally since it could not be carried inside a standard Tu 95's bomb bay, similar to the way the B.1 Special version of the Avro Lancaster did with the ten tonne Grand Slam "earthquake bomb". Along with the Tsar Bomba, the Tu 95 proved to be a versatile bomber that would deliver the RDS 4 Tatyana (a fission bomb with a yield of forty two kilotons), RDS 6S thermonuclear bomb, the RDS 37 2.9 megaton thermonuclear bomb, and the RP 30 32 200 kiloton bomb. Though flying the Tu 95 was uncomfortable, especially during the routine 10 hour mission trips twice a week, constant training ensured a high degree of combat readiness and around 1,200 flight hours annually. Due to the nature of their mission, Tu 95 bomber crews were often some of the best available in the Soviet Air Force. As part of their nuclear strike mission, bomber crews would undertake frequent missions into the Arctic to practice transpolar strikes against the United States. Unlike their American counterparts, however, Tu 95 aircraft did not fly missions carrying "live" nuclear weapons. This practice, a result of live ammunition being housed in special bunkers on the bases and a lengthy loading process (done via servicing trench below the bomb bay and taking up to two hours) was seen as a hindrance to overall mission readiness. During the Falklands War Tu 95s carried out intelligence gathering flights around Ascension Island.

Ресей

1992 жылы жаңа тәуелсіз Қазақстан Долон әуе базасындағы 79-ауыр бомбалаушы авиациялық дивизиясының Ту-95 ұшақтарын Ресей Федерациясына қайтара бастады. Бомбалаушылар Қиыр Шығыстағы Украина әуе базасындағыларға қосылды. 2007 жылдың 17 тамызында Ресей президенті Владимир Путин Ресейдің стратегиялық авиациялық ұшуларын қайта бастағанын жариялады, бұл практика 1991 жылы Кеңес Одағының ыдырауымен тоқтатылған еді. НАТО мүше елдерінің истребительдері жиі Tu-95 ұшақтарын тосқауылдап, сүйемелдейді, олар НАТО әуе кеңістігінің шетінде, көбінесе бір-біріне жақын жерде міндеттерін орындайды. 2008 жылдың қаңтар айында ресейлік Ту-95 ұшақтары Франция және Испания жағалауларындағы теңіздік жаттығуларға қатысты, олармен бірге Туполев Ту-22М3 "Бекфайр" стратегиялық бомбалаушылары мен Бериев А-50 "Майнстей" ерте ескерту ұшақтары болды. 2008 жылдың қазан айында "Ресейдің Тұрақтылығы-2008" әскери жаттығуы барысында Ту-95МС ұшағы 1984 жылдан бері алғаш рет әуеден ұшырылатын кемелдік зымырандарды сынақтан өткізді. Х-55 кемелдік зымыранының ұзақ қашықтығы Ту-95МС-ті стратегиялық қару жүйесі ретінде қайта пайдалануға мүмкіндік береді. 2010 жылдың шілдесінде екі ресейлік Ту-95МС ұшағы осы кластағы ұшақтар үшін тоқтамай ұшу бойынша әлемдік рекорд орнатып, 43 сағаттан астам уақытты әуеде өткізді. Олар Атлант, Арктика, Тынық мұхиттары мен Жапон теңізі арқылы ұшты, төрт рет отынмен толықтырып, барлығы 4000 шақырымнан астам қашықтықты басып өтті. Ұзақ сапардың басты мақсаты – ұшақтың ұзақ уақыт бойы қалай жұмыс істейтінін бағалау, әсіресе қозғалтқыштар мен басқа да жүйелерді қадағалау болды. 2015 жылдың 17 қарашасында Ту-95 ұшақтары Сириядағы азаматтық соғысқа Ресейдің әскери араласуы аясында алғаш рет алысқа соққы беруге қолданылды. 2016 жылдың 17 қарашасында Ту-95МС ұшақтары өздерінің алғашқы жауынгерлік тапсырмасын орындап, Сириядағы бірнеше нысандарға Х-101 зымырандарын ұшырды. 2017 жылдың 5 желтоқсанында екі Ту-95МС және екі Ил-76МД көліктік ұшағы алғаш рет Индонезиядағы Биак әуе базасына қонды. Бомбалаушылар әуе базасына қону алдында әуеде отынмен толықтырып, үлкен қашықтықты басып өтті. Сапар барысында Ту-95 экипаждары Тынық мұхитының оңтүстігінде алғашқы патрульдік ұшуларын жасады, олар сегіз сағаттан астам уақыт бойы әуеде болды. 2022 жылдың 24 ақпанында Украинаға қарсы басталған Ресейдің әскери операциясының бастапқы кезеңінде Tu-95MS/MSM бомбалаушыларының қатысқандығы туралы хабарлар тарады. 2022 жылдың 6 наурызында украиндық дереккөздерге сәйкес, Ту-95МС және Ту-160 стратегиялық бомбалаушылары Қара теңіз аймағынан Хавришевка Винница халықаралық әуежайына сегіз кемелдік зымыранды, болжам бойынша Х-101 зымырандарын ұшырды. 2022 жылдың 26 маусымында Украина Әуе күштерінің өкілі Юрий Игнат Каспий теңізі аймағынан Киевке Ту-95МС және Ту-160 ұшақтарымен төрт-алты Х-101 зымыраны ұшырылғандығын хабарлады. Бомбалаушылар Астраханнан ұшып келген. 2022 жылдың 5 желтоқсанында екі ресейлік әуе базасында жарылыс болды: Энгельс-2 әуе базасындағы жарылыс екі Ту-95 ұшағына зақым келтірді. 6 желтоқсанда спутниктік суреттерде Tu-95MS BEAR H өртеніп, көбікпен жабылғандығы анықталды. Ту-22М ұшағы да зақымдалған. Шабуылды жаңартылған Tu-141 дрондылары жүзеге асырды.

In 1992, newly independent Kazakhstan began returning the Tu 95 aircraft of the 79th Heavy Bomber Aviation Division at Dolon air base to the Russian Federation. The bombers joined those already at the Far Eastern Ukrainka air base. On 17 August 2007, Russian President Vladimir Putin announced that Russia was resuming strategic aviation flights by sending its bombers on long range patrols, a practice that had ended with the breakup of the Soviet Union in 1991. Fighters from NATO members are often sent to intercept and escort Tu 95s as they perform their missions along the periphery of NATO airspace, often close to each other. Russian Tu 95s reportedly took part in a naval exercise off the coasts of France and Spain in January 2008, alongside Tupolev Tu 22M3 "Backfire" strategic bombers and Beriev A 50 "Mainstay" airborne early warning aircraft. During the Russian Stability 2008 military exercise in October 2008, Tu 95MS aircraft fired live air launched cruise missiles for the first time since 1984. The long range of the Kh 55 cruise missile means the Tu 95MS can once again serve as a strategic weapons system. In July 2010, two Russian Tu 95MS set a world record for a non stop flight for an aircraft in the class, spending more than 43 hours in the air. They flew through the Atlantic, Arctic, and Pacific oceans as well as the Sea of Japan, covering in total more than with four mid air refuelings. The primary goal of the endurance flight was to evaluate the performance of the aircraft during such a long flight, in particular monitoring the engines and other systems. On 17 November 2015, Tu 95s had their combat debut, being employed for the first time in long range airstrikes as part of the Russian military intervention in the Syrian Civil War. On 17 November 2016, Tu 95MSs performed their first combat deployment, launching the Kh 101 cruise missiles on several militant positions in Syria. On 5 December 2017, two Tu 95MSs and two Il 76MD transport aircraft landed for the first time at the Biak Air Base in Indonesia. The bombers covered more than with mid air refueling before landing at the air base. During the course of their visit, the Tu 95 crews conducted their first patrol flights over the southern Pacific, staying airborne for more than eight hours. Tu 95MS/MSM bombers reportedly took part in the opening assault on Ukraine during the initial phase of the 2022 Russian invasion of Ukraine on 24 February 2022. On 6 March 2022, according to Ukrainian sources, Tu 95MS and Tu 160 strategic bombers launched eight cruise missiles, presumably the Kh 101, at the Havryshivka Vinnytsia International Airport from the Black Sea area. On 26 June 2022, spokesman of the Ukrainian Air Force Yurii Ihnat reported four to six Kh 101 cruise missiles were launched by Tu 95MS and Tu 160s at Kyiv from the Caspian Sea area. The bombers reportedly flew from Astrakhan. On 5 December 2022, explosions were reported at two Russian airbases: the one at Engels 2 reportedly damaged two Tu 95s. Subsequently on 6 December satellite photos show that one Tu 95MS BEAR H had caught fire and had to be covered in foam. A Tu 22M was also damaged. The attack was carried out by modernised Tu 141 drones.

Оқиғалар

2015 жылдың 8 маусымында Ту-95 ұшағы алыс шығыстағы Амур облысындағы Украинка бомбалау базасында ұшу жолағынан сырғып шығып, ұшып тұрғанда өртке түсті. Осы салдарынан бір экипаж мүшесі қаза болды.

Нұсқалар

Ту 95/1 Кузнецов 2TV 2F қос турбовинтті қозғалтқыштарымен жабдықталған алғашқы прототип. Ту-95/2 Кузнецов НК-12 турбовинтті қозғалтқыштары бар екінші прототип. Ту-95 Ұзақ қашықтықты стратегиялық бомбалаушының негізгі нұсқасы және ұшақтың жалғыз моделі, мұрындыққа жанармай құю зондымен жабдықталмаған. НАТО-да Bear A деп белгілі. Ту 95K МиГ-19СМ-20 реактивтік ұшағын ауадан тастауға арналған экспериментальді нұсқа. Ту 95К22 – ескі Bear бомбалаушыларының модернизацияланған нұсқасы, Raduga Kh-22 зымыранын тасымалдауға қайта конфигурацияланған және заманауи авионикамен жабдықталған. НАТО-да Bear G деп танылған. Ту 95K/Ту 95KD Х-20 жер-әуе зымыранын тасымалдауға арналған. Ту-95KD ұшақтары алғаш рет мұрындық зондтарымен жабдықталды. НАТО-да Bear B деп аталады. Ту 95K-ның модернизацияланған және жаңартылған нұсқалары, ең бастысы – күшейтілген барлау жүйелері. Бұл өз кезегінде Bear G конфигурациясына айналдырылды. НАТО-да Bear C деп танылған. Ту 95LAL Ядролық қуатпен жұмыс істейтін экспериментальді ұшақ жобасы. Ту 95M NK-12M қозғалтқыштары бар сериялық Ту-95 модификациясы. 19 данасы салынды. Ту 95М-55 зымыран тасымалдаушы. Ту 95МР Bear A, фотобарлау үшін модернизацияланған және Кеңес Теңіз Әскері үшін шығарылған. НАТО-да Bear E деп танылған. Ту 95MS/Ту 95MS6/Ту 95MS16 Ту-142 ұшағының негізіндегі жаңа зымыран тасымалдау платформасы. Бұл нұсқа Raduga Kh-55 зымыраны ұшыру платформасы болды және 1981 жылы сериялық өндіріске енгізілді. НАТО-да Bear H деп танылған, ал 1980 жылдары АҚШ әскері оны бір кезде Ту-142 деп атаған. Қазіргі уақытта Х-101/102 құпия зымырандарын тасымалдауға жаңартылуда. 2019 жылдың сәуір айына дейін 21 ұшақ жаңартылды. 2019-2020 жылдары 10 жаңартылған Ту-95МС ұшағы флотка қосылды. 2021 жылы 4 ұшақ жеткізілді. Ту 95MS6 Ұшақтың қару-жарақ бөліміндегі роторлық ұшырғышта алты Kh-55, Kh-55SM немесе Kh-555 зымыранын тасымалдай алады. 32 данасы салынды. Ту 95MS16 Фюзеляждағы роторлық ұшырғышқа қоса, қанат астындағы төрт пилонмен жабдықталған, ең көп 16 Kh-55 немесе 14 Kh-55SM жүктемесін береді. 56 данасы салынды. Ту 95Н RS зымыралық ұшағын ауадан тастауға арналған экспериментальді нұсқа. Ту 95РТ Негізгі Bear A конфигурациясының нұсқасы, теңізде барлау және нысана табу, сондай-ақ Кеңес Теңіз Әскері үшін электрондық барлау мақсатында қайта жобаланған. НАТО-да Bear D деп танылған. Ту 95U Оқу нұсқасы, Bear A-дан өзгертілген, бірақ қазір барлығы қызметтен шығарылған. НАТО-да Bear T деп танылған. Ту-95V Әлемдегі ең ірі термоядролық қаруды сынақтан өткізу үшін жасалған арнайы тасымалдаушы ұшақ, «Царь-бомба». Ту-96 Ұзақ қашықтықты, континенттер аралық, жоғары биіктіктегі стратегиялық бомбалаушы прототипі, жоғары биіктікке көтерілуге арналған. Бұл Ту-95 ұшағының жоғары биіктіктегі нұсқасы, жоғары биіктіктегі турбовинтті TV-16 қозғалтқыштарымен және жаңа, үлкен ауданы бар қанаттарымен жабдықталған. 1955-1956 жылдары ұшақтың зауыттық сынақтары биіктік емес TV-12 қозғалтқыштарымен жүргізілді.

Tu 95/1 The first prototype powered by Kuznetsov 2TV 2F coupled turboprop engines. Tu 95/2 The second prototype powered by Kuznetsov NK 12 turboprops. Tu 95 Basic variant of the long range strategic bomber and the only model of the aircraft never fitted with a nose refuelling probe. Known to NATO as the Bear A.
Tu 95K Experimental version for air dropping a MiG 19 SM 20 jet aircraft. Tu 95K22 Conversions of the older Bear bombers, reconfigured to carry the Raduga Kh 22 missile and incorporating modern avionics. Known to NATO as the Bear G.
Tu 95K/Tu 95KD Designed to carry the Kh 20 air to surface missile. The Tu 95KD aircraft were the first to be outfitted with nose probes. Known to NATO as the Bear B. Modified and upgraded versions of the Tu 95K, most notable for their enhanced reconnaissance systems. These were in turn converted into the Bear G configuration. Known to NATO as the Bear C.
Tu 95LAL Experimental nuclear powered aircraft project. Tu 95M Modification of the serial Tu 95 with the NK 12M engines. 19 were built. Tu 95M 55 Missile carrier. Tu 95MRBear A modified for photo reconnaissance and produced for Soviet Naval Aviation. Known to NATO as the Bear E.
Tu 95MS/Tu 95MS6/Tu 95MS16 Completely new cruise missile carrier platform based on the Tu 142 airframe. This variant became the launch platform of the Raduga Kh 55 cruise missile and put into serial production in 1981. Known to NATO as the Bear H and was referred to by the U. S. military as a Tu 142 for some time in the 1980s before its true designation became known. Currently being modernized to carry the Kh 101/102 stealth cruise missiles. 21 aircraft have been modernized as of April 2019. In 2019–2020, 10 modernized Tu 95MS aircraft have joined the fleet. 4 aircraft were delivered in 2021. Tu 95MS6 Capable of carrying six Kh 55, Kh 55SM or Kh 555 cruise missiles on a rotary launcher in the aircraft's weapons bay. 32 were built. Tu 95MS16 Fitted with four underwing pylons in addition to the rotary launcher in the fuselage, giving a maximum load of 16 Kh 55s or 14 Kh 55SMs. 56 were built. Tu 95N Experimental version for air dropping an RS ramjet powered aircraft. Tu 95RTs Variant of the basic Bear A configuration, redesigned for maritime reconnaissance and targeting as well as electronic intelligence for service in the Soviet Naval Aviation. Known to NATO as the Bear D.
Tu 95U Training variant, modified from surviving Bear As but now all have been retired. Known to NATO as the Bear T.
Tu 95V Special carrier aircraft to test drop the largest thermonuclear weapon ever designed, the Tsar Bomba. Tu 96 Long range intercontinental high altitude strategic bomber prototype, designed to climb up to It was a high altitude version of the Tupolev Tu 95 aircraft with high altitude augmented turboprop TV 16 engines and with a new, enlarged area wing. Plant tests of the aircraft were performed with non high altitude TV 12 engines in 1955–1956.

Ту-95 туындылары

Ту-95 ұшағының Ту-114 авиалайнерінен жасалған нұсқасы. Ту-116 – Ту-114 әзірленгенге дейін уақытша шешім ретінде жолаушылар кабиналарымен жабдықталған Ту-95. 2 ұшақ қайта жабдықталды. Ту-126 – Ту-114 негізінде жасалған, ал ол өз кезегінде Ту-95-тен туындаған әуе шараларын басқару және ерте ескерту жүйесі (AEW&C). Ту-142 – теңіздік барлау/суастына қарсы күрес үшін Ту-95 негізінде жасалған нұсқасы. НАТО-да Bear F деп белгілі.

Бастапқы Ту-95/Ту-142 ұшақтарының бірнеше басқа да модификациялары болды, бірақ олар батыстық барлау қызметтерімен толыққандай танылмады немесе Кеңес әскерінде операциялық деңгейге жетпеді.