Кіріспе

Келісім-шарт құқығында, жалған уәде – соттар орындайтын шарт емес. Бұл, соттар орындайтын шарттан өзгеше, нағыз келісімшарт болып табылады. Уәде бірнеше себептерге байланысты жалған болуы мүмкін. Ортақ құқық елдерінде мұндай жағдай көбінесе қарастырылған сыйақының жетіспеуінен немесе болмауынан туындайды (сонымен қатар, ағылшын құқығы бойынша сыйақыны қараңыз). Жалған уәделер олар тек келісімшарттың сыртқы көрінісін ұсынатындықтан осылай аталады. Мысалы, "Егер мен қаласам, сенізге он доллар беремін" деген уәде толығымен жалған болып саналады және келісімшарт ретінде орындалмайды. Келісім-шарт құқығының жалпы принципі бойынша, соттар келісімшарттарды орындауға бейімділік танытуы керек. Келісімге түскен тараптар міндетті түрде орындалатын келісімшарт жасау ниетінде болғандықтан, соттар әдетте осы ниетті іске асыруға тырысады. Егер уәде беруші сондай-ақ "оқиғаны орынды ету үшін барлық қажетті күш-жігерді жұмсауға немесе оның орын алғанын немесе алмағанын анықтау үшін адалдық пен жауапкершілікпен әрекет етуге уәде берсе", уәде берушінің бақылауындағы оқиғаға байланысты уәде жалған болып табылмайды. Потенциалды жалған келісімшарттарды күшінде етуге болатын әдістер:
Заңмен белгіленген "жақсы ниет" талаптары
Факты бойынша айтылған талаптар
Мүмкіндік үшін сауда жасау.

"Жақсы ниетті" деген заңға сәйкес келетін терминдер

Көптеген келісімшарттарда "қанағаттандыру шарттары" болады, онда міндеттенуші, міндеттінің орындалуына субъективті түрде қанағаттанбаса, төлеуден бас тартуға құқылы. Қатаң айтқанда, бұл – иллюзорлық міндеттеме, себебі міндеттенуші, егер ол төлемеуді таңдаса, ешқандай нақты заңдық міндеттемеге ие емес. Дегенмен, соттар көбінесе заң бойынша міндеттенушінің адал ниетпен әрекет етуі және келісімнен тек шын ниетпен қанағаттанбаған жағдайда ғана бас тартуы керек деп есептейді. Мысалы, егер келісімшарт міндеттіге міндеттенушінің қызметінен түскен табыстың белгілі бір пайызын уәделесе, бұл иллюзорлық болып табылады, өйткені міндеттенуші ештеңе жасауға міндетті емес: нөлдің кез келген пайызы – нөл. Алайда, соттар міндеттенушінің ақша табуға қолайлы күш-жігер жұмсауға уәде бергенін анықтап, ол ештеңе жасамаса, келісімшартты бұзғаны үшін жауапкершілікке тартуы мүмкін. Екі тарапқа да арналған келісімшарттардағы Ұ.К.К. мұндай келісімшарттарда "барынша күш салуды" талап етеді. Бұл адал ниетпен жасалған әрекеттермен теңестірілуі мүмкін, бірақ кейбір соттар оны жоғары міндет деп санайды.

Фактикалық мәнде қолданылатын терминдер

Соттар жиі тараптар нақты айтпаған шарттарды келісімшартқа енгізеді. Мысалы, "қанағаттандыру шарты" бойынша судьялар тараптардың "ақылға қонымдылық тестін" көздегенін болжауы мүмкін, яғни егер ақылға қонымды адам уәде алған тұлғаның орындалуына қанағаттанса, уәде берушінің өзі қанағаттанғанын мәлімдесе де, мәлімдемесе де шарт орындалған болып есептеледі. (Бұл түсіндіру көбінесе орындалу объективті түрде бағалана алатын жағдайларда қолданылады, мысалы, қойма салуда; ал жоғарыда аталған заңмен белгіленген түсіндіру қанағаттандыру көбірек субъективті болған жағдайларда қолданылады, мысалы, портрет салуда.)

Мүмкіндік үшін сауда-саттық

Көптеген судьялар жоғарыдағы "кірістің белгілі бір пайызы үшін келісу" мысалын, тіпті нақты немесе заң бойынша туындаған адалдық талабы болмаса да, күшіндегі келісімшарт деп қарастырады. Олар бизнес қатынасқа түсу мүмкіндігінің өзін лайықты сыйақы деп есептейді. Басқаша айтқанда, міндеттенуші ештеңе істемесе де, оның бизнеспен айналысу ықтималдығының өзі келісімнің құнды нәтижесі болып табылады. Әрине, егер міндеттенуші тек қана уәде берушіге алаяқтықпен зиян келтіру ниетімен қатынасқа түссе, онда ол барлық келісімшарттарға қолданылатын алаяқтық немесе жаман ниет принциптері бойынша жауапкершілікке тартылуы мүмкін.

"Келісімшартқа" хабарламасыз өзгерістер енгізу

Кейбір веб-сайттар мен бағдарламалық қосымшалардың "шарттары мен талаптары" алдауға негіделген шарт деп танылып, күшін жоғалтуы мүмкін, егер компания пайдаланушыларды хабардар етпей және жаңа өзгерістерге келісуге мүмкіндік бермей, кез келген уақытта тілді өзгерте алса. Douglas v. U. S. District Court ex rel Talk America ісінде, сот телефон қызметін ұсынушы веб-сайтында жаңартылған шартты жариялау арқылы қызмет көрсету шартының шарттарын өзгерте алмайтынын анықтады, себебі "ұсыныс алған адам оның бар екенін білмейінше, оған келісе алмайды".