Кіріспе
Ресейлік ғарыш зымыран көлігі Космос 3М (Космос 3М "Космос" дегенді білдіреді, GRAU индексі 11K65M) – Ресейдің ғарыш зымыран көлігі, Космос зымыран отбасының мүшесі. Бұл сұйық отынмен жұмыс істейтін екі сатылы ұшыру аппараты, алғаш рет 1967 жылы ұшырылды және 420-дан астам сәтті ұшыруды жүзеге асырды. Космос 3М UDMH отыны мен AK27I тотықтырғышын (қызыл түтінді азот қышқылы) пайдаланып, орбитаға шамамен жүк көтеруге мүмкіндік берді. Бұл аппарат бұрынғы Космос 3-тен екінші сатыдағы қозғалтқышты дәл басқару мүмкіндігімен ерекшеленді, операторларға итермелеуді реттеуге және тіпті бірнеше спутникті бір уақытта ұшыру үшін зымыранды бағыттауға көмектесетін сопло арқылы бағыттауға мүмкіндік берді. PO Polyot компаниясы бұл ұшыру аппаратын Ресейдің Омбы қаласында ондаған жылдар бойы өндірді. Ол бастапқыда 2011 жылы қызметтен шығарылуы жоспарланған еді; алайда, 2010 жылдың сәуірінде Ресей ғарыш күштерінің бас қолбасшысы оның 2010 жылдың соңына дейін қызметтен шығарылатынын растады. Kanopus ST спутнигімен бір ұшыру жоспарланған, бірақ 2012 жылдың соңында ұшыру аппараты сақтау кезінде жобаланған қызмет мерзімін асып кеткендіктен ол тоқтатылды.
The Kosmos 3M (Космос 3М meaning "Cosmos", GRAU index 11K65M) was a Russian space launch vehicle, member of the Kosmos rocket family. It was a liquid fueled two stage launch vehicle, first launched in 1967 and with over 420 successful launches to its name. The Kosmos 3M used UDMH fuel and AK27I oxidizer (red fuming nitric acid) to lift roughly of payload into orbit. It differed from the earlier Kosmos 3 in its finer control of the second stage burn, allowing operators to tune the thrust and even channel it through nozzles that helped orient the rocket for the launching of multiple satellites at one time. PO Polyot manufactured these launch vehicles in the Russian city of Omsk for decades. It was originally scheduled to be retired from service in 2011; however, in April 2010 the Commander of the Russian Space Forces confirmed that it would be retired by the end of 2010. One further launch, with Kanopus ST, was planned; however, this was cancelled in late 2012 as the launch vehicle had exceeded its design life while in storage ahead of the launch.
Апаттар
1967 жылдан 2010 жылға дейін барлығы 446 Космос-3М зымыраны ұшырылды, олардың 22-сі сәтсіз аяқталды. Олардың ішінде ерекше көзге түскендері:
1970 жылдың 22 желтоқсанында ASAT сынақтары үшін ұшырылған нысаналық аппарат ұшып көтерілген сәтте қозғалтқышының итерілісін жоғалтып, Плесецк ғарыш айлағындағы ұшыру платформасына құлап, жарылып, ауыр зақым келтірді. 1973 жылдың 26 маусымында Плесецкте отын құю кезінде апатқа ұшыраған "Космос-3М" зымырасы жарылып, тоғыз адам қаза тапты. 1975 жылдың 3 маусымында Intercosmos ғылыми спутнигін ұшыруға жасалған әрекет, бірінші сатыдағы қозғалтқыш тоқтағаннан кейін 84 секундтан соң сәтсіз аяқталды. 1983 жылдың 25 қаңтарында әскери радиолокациялық калибрлеу спутнигін ұшыруға жасалған әрекетте RD-219 қозғалтқышы итерілісін жоғалта бастаған кезде, ұшырылғанның 40-шы секундында бірінші сатыдағы тағы бір ақаулық орын алды. Борттағы компьютер автоматты түрде қозғалтқышты өшіріп, зымыралық аппарат Солтүстік Двина өзеніне құлады. АҚШ пен Кеңес Одағы арасындағы қарым-қатынастың шиеленіскен кезеңінде АҚШ әскері зымыраны атып түсірген деген күдік туды және Бас хатшы Юрий Андропов бұл мүмкіндік туралы жеке хабардар болды. Алайда, Двина өзенінде мұз балық аулап жүрген жергілікті тұрғындар зымыраның өзенге құлағанын көріп, көргендерін билік органдарына хабарлады. Осыдан кейін телеметриялық мәліметтерді жедел тексеру нәтижесінде саботаж болмағандығы анықталды. Ақаулық RD-219 қозғалтқышының жоғары жиілікті жану тұрақсыздығымен байланысты болды, бұл мәселе 1970 және 1975 жылдарғы "Космос-3М" зымыраларының сәтсіздігіне де себеп болған. Қозғалтқыш қайта конструкцияланды және бірінші сатыдағы қозғалтқыш ақаулығына байланысты енді ешқандай ұшырылым сәтсіз аяқталған жоқ. Соңғы кезде, 2000 жылдың 21 қарашасында "Космос-3М" зымырасы екінші сатысының ақаулығына байланысты QuickBird-1 спутнигін орбитаға шығара алмады. Зымыралық аппарат пен спутник Уругвай үстінен атмосфераға қайта кірді, ал апатты тергеу нәтижесіз аяқталды.