Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Африка саясаткері (1932–2018)
South African politician (1932–2018)
Роэлоф Фредерик "Пик" Бота (27 сәуір 1932 – 12 қазан 2018) – Оңтүстік Африканың апартеид дәуірінің соңғы жылдарындағы сыртқы істер министрі және Оңтүстік Африка тарихындағы осы лауазықта ең ұзақ қызмет еткен саясаткер. Партия ішінде либералдық көзқарастарымен белгілі болған Бота, режимге достық және келісімдік бейне жасады, бірақ іштен сынға ұшырады. 1978 жылы Джон Ворстер отставкаға кеткеннен кейін Ұлттық партия төрағалығына басты үміткерлердің бірі болды, алайда таңдалмады. 1994 жылы өткен алғашқы нәсілдік дискриминациясыз жалпы сайлаудан кейін үкіметте қалды және 1994-1996 жылдары Мандела басқаруымен минералдық және энергетика министрі қызметін атқарды. Ботаға "Пик" (африкаанс тілінде "пикквин" сөзінің қысқартылған түрі, мағынасы – "пингвин") деген лақап ат қойылды, себебі оның тұрған қалыпы пингвинге ұқсас болған, әсіресе костюм кигенде. Ол премьер-министр (кейін мемлекет президенті) П. В. Ботамен туыс емес, оның басшылығымен 17 жыл бойы сыртқы істер министрі болып жұмыс істеді.
Roelof Frederik "Pik" Botha, (27 April 1932 – 12 October 2018) was a South African politician who served as the country's foreign minister in the last years of the apartheid era, the longest serving in South African history. Known as a liberal within the party, Botha served to present a friendly, conciliatory face on the regime, while criticised internally. He was a leading contender for the leadership of the National Party upon John Vorster's resignation in 1978, but was ultimately not chosen. Staying in the government after the first non racial general election in 1994, he served under Mandela as Minister of Mineral and Energy Affairs from 1994 to 1996. Botha was nicknamed 'Pik' (short for pikkewyn, Afrikaans for 'penguin') because of a perceived likeness to a penguin in his stance, accentuated when he wore a suit. He was not related to Prime Minister (later State President) P. W. Botha, under whom he served as foreign minister for 17 years.
Ерте өмір
Бота Трансвальдағы Рустенбургте Роэлоф Фредерик Бота мен Мария Элизабет Дрейердің ұлы болып дүниеге келді. Төрт жасында ол Лоуренсо-Маркесте (қазіргі Мапуто, Мозамбик) менингитке шалдықты; Трансваалдағы Барбертон қаласындағы шағын ауруханада емделді, ал анасы егер ол сақалдаса, шіркеу пасторы болады деп уәде берді. Бота әкесі директор болған Пол Крюгер бастауыш мектебінде білім алды. Ол жоғары сыныптарда өте жақсы оқыды, дебат клубының төрағасы және мектеп кадеттерінің офицері болды.
Botha was born at Rustenburg in the Transvaal, to Roelof Frederik Botha and Maria Elizabeth Dreyer. At the age of four, he was struck by meningitis in Lourenço Marques (modern day Maputo, Mozambique); he received treatment at a small hospital in Barberton, Transvaal, and his mother vowed that if he survived, he would become a church minister. Botha attended Paul Kruger Primary School, where his father was principal. He excelled in high school, becoming chairman of the debating society and officer in the school cadets.
Дипломат және заңгер
Бота 1953 жылы Оңтүстік Африканың сыртқы істер қызметінде қызметін бастады, Швецияда және Батыс Германияда жұмыс істеді. Алайда, сол жылдың қараша айында Оңтүстік Африка Бас Ассамблея мүшелігінен шеттетілді, және содан кейінгі жылдарда ел БҰҰ-ның дерлік барлық органы мен мекемесінің ресми жұмысына қатысудан мүлдем алынды.
Botha began his career in the South African foreign service in 1953, serving in Sweden and West Germany. in November of that year, however, South Africa was suspended from membership of the General Assembly and, over the ensuing years, the country was excluded from official participation in virtually all of the UN's organs and agencies.
Саясатшы
1970 және 1974 жылдарғы сайлауларда Бота Трансвальдтағы Уондербум округінен парламент депутаты ретінде сайланды. 1975 жылы ол БҰҰ лауазымымен қатар Оңтүстік Африканың АҚШ-тағы елшісі болып тағайындалды. 1977 жылы ол Вестден округінен қайтадан парламентке сайланды және премьер-министр Б. Дж. Ворстер оны сыртқы істер министрі етіп тағайындады. Ол саяси мансабының соңына дейін Вестден округін өкілдік етті. Бота 1978 жылы Ұлттық партия төрағасы лауазымына үміткер болды. Ол Ворстердің ізбасары саналды және ақ халық арасында зор қолдауға ие болды («Біз Пикке дауыс береміз!» деген ұран тарады), бірақ жасының кішкентайлығы, тәжірибесінің жетіспеуі (сыртқы істер министрі ретінде 16 ай жұмыс істеген) және өте консервативті партия басшылығына қарсы либералдық көзқарастарына байланысты сынға ұшырағаннан кейін үміткерліктен бас тартты (оны партия басшылығында маңызды лауазымда көре алмады). Оның орнына ол П. В. Ботаға қолдау көрсетті, ол сайлауда жеңіске жетті. 1985 жылы Бота барлық деңгейдегі бірлескен шешім қабылдау және Нельсон Манделаны босату жолын қарастыратын мәлімдеме дайындауға көмектесті, бірақ бұл жоба П. В. Бота тарапынан қабылданбады. Келесі жылы ол парламентте өткен баспасөз мәслихатында (неміс журналисі Томас Кнемейердің сұрағына жауап берген кезде) Оңтүстік Африканы афроамерикандық президент басқаруы мүмкін екенін, егер аз ұлт өкілдерінің құқықтары қамтамасыз етілсе, айтты. Бірақ ол бұл пікірі үкімет саясатын көрсетпейтінін мойындауға мәжбүр болды. 2011 жылы Бота бұл сөздері үшін «қатаң сөгіс алғанын және жұмыстан босатылуға жақын болғанын» еске алды. 1986 жылдың басында ол Оңтүстік Африка үкіметі мен Ұлттар Достастығының Ерекше Тұлғалар Тобы (ЭТТ) арасындағы келіссөздерде де маңызды рөл атқарды. Топтың миссиясы 19 мамырда Оңтүстік Африка армиясының АНК базаларына шекарадан тыс шабуыл жасауынан кейін тоқтатылды, бірақ алдыңғы айларда Пик Бота Топпен келіссөздерге жол ашу, зорлық-зомбылықты тоқтату және АНК-ны тыйым салуды жою туралы кең ауқымды әңгімелер жүргізді. 1988 жыл бойы Бота Оңтүстік Африка, Куба және Ангола Халық Республикасы арасындағы Оңтүстік Африка шекаралық соғысын аяқтау мақсатындағы ұзақ бейбіт келіссөздерде белсенді қатысты. 1988 жылдың 13 желтоқсанында Бота және қорғаныс министрі Магнус Малан Браззавиль протоколын бекітті, ол осы қақтығыстағы жауынгерлік әрекеттерді тоқтатуға әкелді.
In the elections of 1970 and 1974, Botha was elected to the House of Assembly as MP for Wonderboom in the Transvaal. In 1975, he was appointed South Africa's Ambassador to the United States, in addition to his UN post. In 1977, he re entered Parliament as MP for Westdene, and was appointed minister for foreign affairs by Prime Minister B. J. Vorster. He continued to represent Westdene for the remainder of his political career. Botha entered the contest to be the leader of the National Party in 1978. He was allegedly considered Vorster's favourite and received superior public support among whites (We want Pik!) but withdrew after criticism concerning his young age, lack of experience (having spent 16 months as foreign minister) and alleged liberal beliefs as opposed to the ultra conservative NP machinery (in which he lacked a significant position), instead throwing his support behind P. W. Botha, who was ultimately elected. In 1985, Botha helped to draft a speech that would have announced common decision making on all levels in a single constitutional unit and a formula for bringing about the release of Nelson Mandela, but this draft was rejected by P. W. Botha. The next year, he stated publicly (during a press conference in Parliament, asked by German journalist Thomas Knemeyer) that it would be possible for South Africa to be ruled by a black president provided that there were guarantees for minority rights, but was quickly forced to acknowledge that this position did not reflect government policy. Botha recalled in 2011 that he had been "severely reprimanded and almost fired" over his remarks. In early 1986 he was also an instrumental figure in the South African government's negotiations with the Commonwealth Eminent Persons' Group (EPG). Although the Group's mission was aborted after the South African Military launched cross border raids on ANC bases on 19 May, in the preceding months Pik Botha had engaged in extensive talks with the Group about a possible path to negotiations, including calls for a suspension of violence and the unbanning of the ANC. Throughout 1988 Botha was instrumental in lengthy peace talks between South Africa, Cuba, and the People's Republic of Angola aimed at ending the South African Border War. On 13 December 1988, Botha and Defence Minister Magnus Malan ratified the Brazzaville Protocol, which led to the effective cessation of hostilities in that conflict.
Намибияның тәуелсіздігі
1988 жылғы 22 желтоқсанда Ботха Нью-Йорктегі Біріккен Ұлттар Ұйымының штаб-пәтерінде Ангола, Куба және Оңтүстік Африка қатысқан үшжақты келісімге қол қойды, осының нәтижесінде Қауіпсіздік Кеңесінің 435 қаулысы іске асырылып, Оңтүстік Африка Намибияға тәуелсіздік берді.
On 22 December 1988, Botha signed the Tripartite Accord involving Angola, Cuba and South Africa at United Nations headquarters in New York City which led to the implementation of Security Council Resolution 435, and to South Africa's granting of independence to Namibia.
Ұлттық бірлік
Кейін Бота 1994 жылдан 1996 жылға дейін Оңтүстік Африканың апартеідтен кейінгі бірінші үкіметінде, президент Нельсон Мандела басқаруы кезінде, минералдық және энергетикалық істер министрі қызметін атқарды. Бота Манделамен 1990 жылдың мамыр айында тарихи «Гроте Схур» келісімінде кездесіп, Манделаның африканер тарихына қатысты біліміне жоғары баға берді. 2000 жылы Бота президент Табо Мбекиді қолдауын білдірді. 2013 жылы Бота үкіметтің белеңді әрекеттер саясатын сынап, 1994 жылғы Оңтүстік Африка үкіметі қазіргі белеңді әрекеттер бағдарламасын талап еткенде, АНК-мен конституциялық келісімге ешқашан қол жеткізбейтінін айтты. Белеңді әрекеттерге қатысты сұхбатта Бота ешқашан АНК мүшесі болмағанын және қазіргі саясаты бойынша оған қосылмайтынын жария түрде мәлімдеді. 2013 жылдың 12 желтоқсанында Бота Жоханнесбургте өткен BBC-нің «Сұрақ сағаты» бағдарламасына қатысып, Нельсон Манделаның өмірі мен мұрасын талқылады.
Botha subsequently served as Minister of Mineral and Energy Affairs in South Africa's first post apartheid government from 1994 to 1996 under President Nelson Mandela. Botha had first met Mandela in May 1990 at the historic Groote Schuur Minute, and was highly impressed by Mandela's knowledge of Afrikaner history. In 2000, Botha declared his support for President Thabo Mbeki. In 2013, Botha expressed criticism for the government's affirmative action policies saying that the South African government of 1994 would never have reached a constitutional settlement with the ANC had it insisted on its current affirmative action programme. In an interview on affirmative action, Botha publicly declared that he had never been a member of the ANC, and would not join under its current policies. On 12 December 2013, Botha appeared on the BBC's Question Time, hosted in Johannesburg, discussing the life and legacy of Nelson Mandela.
Жеке өмір
Бота 1953 жылы Хелена Босманға үйленді, олардың екі қызы болды: Анна Герцог және суретші Лиен Бота, сондай-ақ екі ұлы: рок-музыканты Пит Бота (1955-2019) және экономист Роэльф Бота. Ботаның сегіз немересінің арасында немересі Аренд Бота – теолог және музыкант, сонымен қатар Роэльф Бота – PayPal компаниясының бұрынғы қаржы директоры бар. Хелена 1991 жылы үйінде құлап, денсаулығы нашарлап, ішінара паралич болғаннан кейін 1996 жылы қайтыс болды. Екі жыл өткен соң Бота SABC-нің бұрынғы журналисі Ина Жубертке үйленді. Бота 2018 жылдың 12 қазанында 86 жасында Преториядағы үйінде табиғи себептерден қайтыс болды.
Botha married Helena Bosman in 1953, with whom he had two daughters, Anna Hertzog and the artist Lien Botha as well as two sons, the rock musician Piet Botha (1955 2019) and the economist Roelof Botha. Among Botha's eight grandchildren is grandson Arend Botha theologian and musician, and Roelof Botha, former CFO of PayPal. Helena died in 1996, after having been ill, including being partially paralysed, following a fall in her home in 1991. Two years later, Botha married Ina Joubert, a former journalist with the SABC. Botha died of natural causes at his home in Pretoria on 12 October 2018 at the age of 86.