Кіріспе

Асқазан қуысының ішіндегілердің іңірлік канал арқылы шығып кетуі. Іңірлік немесе жамбас қысымы – асқазан қуысының ішіндегілердің іңірлік канал арқылы шығып кетуі. Симптомдары, оның ішінде жөтелгенде, дене шынықтырылғанда немесе ішек қызметі кезінде немесе одан кейін болатын ауырсыну немесе дискомфорт, науқастардың шамамен үштен бірінде байқалмайды. Симптомдар көбінесе күні бойы нашарлап, жатқанда жақсарады. Салмақ түсіргенде үлкейетін дөңгелек пайда болуы мүмкін. Іңірлік қысым көбінесе оң жақта, сол жақтан жиірек кездеседі. Басты қауіп – ішектің бір бөлігіне қан ағынының тоқтауы. Бұл әдетте ауырсыну мен сезімталдыққа себеп болады. Қысымға бейімділік генетикалық және олар кейбір отбасыларда жиі кездеседі. 2015 жылы іңірлік, жамбас және іш қуысы қысымдары шамамен 18,5 миллион адамға әсер етті. Еркектердің шамамен 27%-ы және әйелдердің 3%-ы өмірінде бір рет жамбас қысымын бастан өткізеді. Жамбас қысымдары көбінесе бір жасқа дейін және елу жастан кейін пайда болады.

Белгілері мен симптомдары

Көбінесе жамбас аймағында ісік түрінде пайда болады, ол жөтелгенде, күш салғанда немесе тұрғанда анық байқалады. Жатқанда әдетте ісік жоғалады. Уақыт өте келе жеңіл дискомфорт пайда болуы мүмкін. Ісікті қайта ішке кіргізе алмау, яғни "қайтару" мүмкін болмаса, әдетте ішек бұрышы "қамалып" қалған дегенді білдіреді, бұл шұғыл хирургиялық араласуды талап етеді. Ішек бұрышының прогрессиясымен іш қуысының мүшелері, мысалы, ішек, ішек бұрышына түсіп, ішінде қысылып қалу қаупі туындайды, бұл ішек түйілуіне әкелуі мүмкін. Ішек бұрышы орнындағы күшті ауырсыну жағдайдың нашарлауын көрсетеді, мысалы, қамалу (ішек бұрышын ішке қайтару мүмкін емес) және одан кейінгі ишемия мен қан ағынының тоқтауы (ішек бұрышы қанмен қамтамасыз етілмейтін кезде). Егер ішек бұрышына түскен ішек бөлігіне қан ағыны бұзылса, ішек бұрышы "қан тоқтаған" деп есептеледі, соның салдарынан ішек ишемиясы мен гангренасы дамуы мүмкін, бұл өлімге алып келуі мүмкін. Асқынулардың пайда болу уақытын болжау қиын.

Патофизиология

Ер адамдардағы жанама кілегейлер төмен түсетін ұрықтардың жолымен қалыптасады, олар несеп және көбелек мүшелерінің даму кезінде құрсақтан ұрыққа жылжып келеді. Иіншектік арнаның үлкенірек болуы, оның ұрықты өткізуі және спермалық бағана құрылымдарын сыйдыруы, еркектердің әйелдерге қарағанда 25 есе көп иіншектік кілегейге шалдығуының себебі болуы мүмкін. Иіншектік арнаның артқы қабырғасының күші және ішкі қысымның артуын теңестіретін жабын механизмдері сияқты бірнеше механизмдер қалыпты жағдайда кілегейдің пайда болуын болдырмаса да, әр фактордың нақты маңыздылығы әлі де талқыланып жатыр. Физиологиялық бағыттың ойынша, кілегейге шалдығу қаупі кілегей дамытатын және дамытпайтын науқастар арасындағы физиологиялық айырмашылыққа байланысты, атап айтқанда, transversus abdominis апоневротикалық доғасынан апоневротикалық кеңейтімдердің болуына. Иіншектік кілегейлер көбінесе оментумды немесе жіңішке ішектің бір бөлігін қамтиды, бірақ кейбір ерекше жағдайларда апендицит, дивертикулит, ішек қатерлі ісігі, несеп көпіршігі, жұмыртқалық бездер және сирек кездесетін қатерлі ісіктер де кездесуі мүмкін.

Консервативті

Қазіргі уақытта ересектердегі иық қуысының кілегейін басқару туралы медициналық ұсыным жоқ, себебі бұған дейін жай-күйелі хирургиялық араласу ұсынылып келді. Кілегейге арналған белдік (немесе кілегейлік белдік) ішке қайтарылатын иық қуысының кілегейін ұстап тұруға арналған. Ол емдеуші құрал емес, егер жастықшалары қатты болып, кілегей тесігіне кірсе, жарақатарлыққа және тесіктің кеңеюіне әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, көне конструкциядағы көптеген белдіктер кілегейді әрқашан сенімді ұстап тұра алмайды, өйткені олардың жастықшалары кілегеймен үнемі жанаспайды. Ал қазіргі заманғы белдіктердің конструкциясы бөгетсіз, жалпақ жастықшалардан тұрады және барлық қимылдар кезінде кілегейді сенімді ұстап тұратынына кепілдік беріледі. Пайдаланушылар оларды физикалық еңбекке талап ететін жұмыстарды орындағанда үлкен сенімділік пен жайлылық сыйлайтынын айтады. Дегенмен, олардың қолданылуы күмәнді, себебі кілегейдің асқынуларын болдырмауға көмектеседі ме, жоқ па, анықтау үшін жеткілікті мәліметтер жоқ. Бірақ кішкентай, ауыртпайтын кілегейі бар көптеген адамдар бұрылыстан кейінгі ауырсыну синдромының қаупіне байланысты кілегей хирургиясын кейінге жылдырып жатқандықтан, олардың танымалдылығы артуы мүмкін. Спортшылар қолданатын серпімді шалбарлар кішкентай кілегейге де қолдау көрсетуі мүмкін.

Хирургиялық

Ішектік жарық хирургиялық жолмен түзетуді жарық жөндеу деп атайды. Симптомдары аз жарықтарда мұндай түзету ұсынылмайды, себебі жарық жөндеуден кейінгі ауырсыну синдромының пайда болу қаупі бар, сондықтан күтіп бағу ұсынылады. Операция көбінесе стационарсыз ем ретінде жасалады. Ішектік жарықты жөндеуді жоспарлау кезінде қарастырылатын әртүрлі хирургиялық стратегиялар бар. Оларға торды қолдану (мысалы, синтетикалық немесе биологиялық), ашық жөндеу, лапароскопияны пайдалану, анестезия түрі (жалпы немесе жергілікті), екі жақты жөндеудің қажеттілігі және т.б. жатады. Торлы немесе торсыз жөндеудің әрқайсысының өз пайдасы бар, бірақ торлы жөндеу жарықтың қайта пайда болу ықтималдығын, ішкі мүшелердің немесе қан тамырларының зақымдануын, ауруханада жату ұзақтығын және күнделікті іс-әрекеттерге оралу уақытын азайтуы мүмкін. Лапароскопия көбінесе шұғыл емес жағдайларда қолданылады; алайда, минималды инвазивті ашық жөндеу операциядан кейінгі жүрек айну мен тормен байланысты ауырсынудың аз болуына себеп болуы мүмкін. Жергілікті анестезиямен жүргізілетін операция кезінде пациенттен жөтел мен күш салу сұралады, бұл жөндеудің шиеленіссіз және сау екенін көрсетуге көмектеседі. Жарық жөндеуден кейін іш қату ішек қызметін жақсарту үшін күш салуға және тігістердің жарылуынан қорқуға әкеледі. Опиоидты анальгетиктер іш қатуды нашарлатады. Операциядан кейін ішек қызметін жеңілдету маңызды. Балаларда ішектік жарықты хирургиялық жолмен түзету әрқашан ұсынылады. Ішек қабынуы мен қысылуы үшін жасалатын шұғыл операция жоспарланған, «сайланбалы» процедураларға қарағанда әлдеқайда жоғары тәуекелге ие. Алайда, ішек қабынуының қаупі төмен, жылына 0,2% деп бағаланады. Екінші жағынан, операция ингивинодиния (10-12%) қаупін тудырады, сондықтан симптомдары аз еркектерге күтіп бағу ұсынылады. Бірақ, егер олар дене белсенділігі кезінде дискомфорт сезінсе немесе ауырсынудан қорқып, одан аулақ болса, хирургиялық сараптамадан өтуі керек. Әйелдерде операция тіпті симптомдары жоқ науқастарға да ұсынылады.

Эпидемиология

Тікелей жамбас қуысының ісігі сирек кездеседі (жамбас қуысының ісігінің ~25–30%) және көбінесе 40 жастан асқан еркектерде пайда болады. Ер адамдарда жамбас қуысының ісігі әйелдерге қарағанда 8 есе көп кездеседі.