Кіріспе

Британдық дворян (1736–1803)

Фрэнсис Эгертон, 3-ші Бриджвотер герцогы (21 мамыр 1736 – 8 наурыз 1803), 1748 жылға дейін Лорд Фрэнсис Эгертон деп танылған, Эгертон әулетінен шыққан британдық дворян. Ол 1-ші герцогтың кіші ұлы болды. Ол үйленбеді, герцогтік онымен бірге тоқтатылды, бірақ графтық оның туысы, генерал-лейтенант Джон Эгертонға мұра болып өтті. Канал құрылысының пионері, ол "Британның ішкі су жолдарының әкесі" деп танымал, және Бриджвотер каналын салдырған – бұл Ұлыбританиядағы және бүкіл әлемдегі алғашқы нағыз канал деп есептеледі. Каналды оның өкілі Джон Гилберт, Джеймс Бриндлидің кеңесімен, Ланкаширдегі Ворслидегі көмір кендерін қамтамасыз ету үшін салған.

Өмір

Бриджвотер, Скруп Эгертонның, Бриджвотердің 1-ші герцогының кіші ұлы, 1736 жылдың 21 мамырында дүниеге келді. 1745 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, оның ағасы Джон Эгертон Бриджвотердің 2-ші герцогы атағын мұраға алды. Ол үш жыл өткен соң қайтыс болды, ал Фрэнсис он екі жасында герцогтыққа ие болды, Бриджвотердің 3-ші герцогы және Бриджвотердің 6-шы графы атанды. Толыққаннан кейін көп ұзамай ол қоғамда әйгілі Гамильтонның жесір герцогинясына ұсыныс жасады, бірақ оның әпкесі, Леди Ковентримен қарым-қатынасын тоқтатудан бас тартуы олардың никесін бұзды. Содан кейін герцог Лондондағы үйін жапты және Ворслидегі иелігіне көшіп, каналдар салуға өзін толықтай берді.

Құбырлар

Ол өз иеліктерінен алынған көмірді тасымалдау үшін салған Ворслиден Манчестерге дейінгі Бриджвотер каналы, өзен арқылы жүзуге қарағанда, әдетте алғашқы қазіргі заманғы британдық канал деп есептеледі, бірақ Санки каналы да осы мәлімдемеге талас айтады, ол бастапқыда "су жолы" ретінде жобаланған, бірақ нағыз канал ретінде салынған. Бриджвотер каналын, оның Ируэлл өзені арқылы өтетін су құбырымен бірге, белгілі инженер Джеймс Бриндли салды. Оның алғашқы каналын аяқтағаннан кейін герцог одан да маңызды жұмысты бастауға бейімделді. 1762 жылы ол Ливерпуль мен Манчестер арасындағы су жолын жақсарту үшін парламенттік өкілеттік алды. Оның іске асыруындағы қиындықтар Ворсли каналындағыдан гөрі әлдеқайда күрделі болды, себебі оны Сале Мур батпағы арқылы өткізу қажет болды. Бірақ оның агенті Джон Гилберт пен инженер Бриндлидің шеберлігі барлық кедергілерді жеңіп шықты. Герцогтың қаржылық ресурстары бір кезде таусылып бара жатқан болса да, жұмыс сәтті аяқталды. Екі канал да Бриджвотер отыз алты жасқа толғанда аяқталды, ал ол өмірінің қалған бөлігін оларды кеңейтуге және өз иеліктерін жақсартуға жұмсады. Өмірінің соңғы жылдарында ол кәсібінің табысынан жомарт кіріс алды. Питтің үкіметін қолдағанмен, ол саясатта белсенді рөл атқармады.

Байлық

Герцог өзінің каналдары мен көмір кендері арқылы зор байлық жинады. Оның жылдық кірісі 80 000 фунт стерлингтен асып кеткені айтылды. Отбасы басқа да иеліктерге ие болды: Белтон Хаус, кішкентай Сассекс иелігі және Олд Хаус, сондай-ақ Ашридждегі 6000 акр (24 км²). Бракли мен Ворсли иеліктерін тастап кеткен кезде герцогтың салықтар мен алымдардан түскен жылдық кірісі 75 000 фунт стерлинг болды (1997 жылы шамамен 2 360 000 фунт стерлинг деп бағаланды). Бірінші герцогтың әкесі Лондонның Сент-Джеймс ауданында Кливленд Хаусын сатып алған, ол 1840 жылы сэр Чарльз Барридің жобалары бойынша қайта салынды және 1854 жылы 3-ші герцогтың мұрагері лорд Элсмир үшін Бриджуотер Хаусы деп аталды. Бриджуотердің байлығы 2 миллион фунттан асып түскендіктен, Англияның ең бай ақсүйекі Ашриджді қайта құруға кірісті. Ол ескі ғимараттарды бұзуға кірісті, бірақ жоспарларын аяқтамай қайтыс болды, мұрагеріне тек қираған үйінділерді қалдырды. Ол 1789 жылы банкир Еремия Харманнан әйгілі Орлеан коллекциясын сатып алып, жартылай қайта сатқан консорциумның жетекші мүшесі болды. Ол 150 000 фунт стерлингке бағаланған (1997 жылы шамамен 4,75 миллион фунт стерлинг) өнер коллекциясын сатып алды. 1798 жылы ол Рафаэль, Тициан, Аннибале Каррачи және Николя Пуссеннің суреттері бар алпыс төрт итальяндық және француз суретін бірден сатып алды. Оның ішінде Диана мен Актеон және Диана мен Каллисто сияқты бірнеше ескі шеберлердің картиналары бар еді. Ол оның мұрагері, Сазерлендтің 1-ші герцогына мұра болып өтті. Оның сатып алған көптеген туындылары әлі күнге дейін Эгертон отбасының қолында сақтаулы.

Мұра және ескерткіштер

Герцог 1803 жылдың 8 наурызында отбасылық өмір құрмаған күйеусіз қайтыс болды, герцогтық атағы жойылды, бірақ Бриджвотер графының атағы оның туысы, генерал-лейтенант Джон Эгертонға, 7-ші графқа өтті. Бриджвотердің 3-ші герцогы Ашриджге жақын Литтл-Гадсдендегі Әулие Петр және Әулие Павел шіркеуіндегі Эгертон отбасының мазарында жерленді. Өсиетімен герцог өз каналдарын және меншіктерін сенімділікпен басқаруға тапсырды, оған сәйкес оның жүрек туысы Стаффордтың 2-ші маркизі (кейін Сазерлендтің 1-ші герцогы) алғашқы иегер болды, содан кейін оның ұлы лорд Фрэнсис Левесон Гоуэр (кейін Эльсмирдің 1-ші графы) және оның ұрпақтары. Сенімділік мүмкіндігінше ұзаққа созылсын үшін, мүліктің тірі адамдардың өміріне және одан кейін жиырма бір жылға бекітілуіне мүмкіндік беретін заңдық ереже ерекше қолданылды. Мүліс иегерлері герцогпен және олардың тірі ұрпақтарымен байланысты көптеген адамдар, сондай-ақ герцог қайтыс болғанға дейін немесе одан бұрын Лордтар палатасына орын алған барлық пэрлер болды. Соңғы пэр 1857 жылы қайтыс болды, бірақ қарапайым азаматтардың бірі 1883 жылдың 19 қазанына дейін өмір сүрді, сондықтан сенімділік 1903 жылдың 19 қазанына дейін тоқтамады, осы кезде барлық мүлік Фрэнсис Эгертонның, Эльсмирдің 3-ші графының толық бақылауына өтті. Ол кезде каналдар 1872 жылы Бриджвотер навигациялық компаниясына берілді, олар оны 1887 жылы Манчестер кеме каналы компаниясына сатты. Герцог Ұлыбританияның көптеген жерлерінде еске алынады. Литтл-Гадсден шіркеуіндегі мәрмәр қабырғалық ескерткіш оның есіміне арналған, ал жақын маңдағы Ашридж иелігінде Бриджвотер ескерткіші 1832 жылы «Ішкі су жолының әкесі» Бриджвотердің үшінші герцогы Францис құрметіне орнатылды. Англияның солтүстік-батысындағы Бриджвотер каналы бүгінгі күнге дейін герцогтың атымен аталады. 1830 жылдары Манчестерде Канал герцогына ескерткіш орнату мүмкіндігі талқыланды, бірақ сол кезде қоғамдық мүсіндер Лондоннан тыс жерлерде кеңінен танымал емес еді. 1836 жылғы Уильям Фейрберннің Манчестердегі Пикадиллидің шығыс жағында Бриджвотер Айшығын салу туралы жобасы іске аспады, ол герцогтың есімімен безендірілуі тиіс еді. Бүгінгі күнге дейін Манчестерде Канал герцогының есімімен мүсін орнатылмаған. Уильям Маршалл Крейгтің 1788 жылғы Бриджвотер герцогының портреттік суреті 1835 жылы Эдвард Скривенмен ойылып жазылды; түпнұсқасы Лондонның Ұлттық портрет галереясында және Эдинбургтегі Шотландия Ұлттық галереясында сақтаулы. Герцогтың 1803 жылғы Питер Роудың екі балауыз медальон портреті Ұлттық портрет галереясында және Чеширдегі Тэттон Холлда сақталады. Франсис Эгертон 1879 және 1893 жылдар аралығында Форд Мэдокс Браун салған Манчестер қабырғалық суреттерінің бірінде бейнеленген. Бриджвотер каналының ашылуы 1761 жылы герцогтың өз гербінің туларымен безендірілген баржада тұрғанын, инженер Джеймс Бриндлидің жанында жаңа каналдағы алғашқы көмір баржаларының іске қосылуын бақылап отырғанын көрсетеді. 1905 жылы Эльсмирдің 3-ші графы Фрэнсис Эгертон Бриджвотер герцогының есімімен Солфордтың Ворсли Грин қаласында фонтан орнатты, бұл герцог салған бұрынғы фабриканың қиратылуынан кейін жасалды. 1996 жылы Манчестерде герцогтың атымен аталған жаңа концерт залы ашылды, Бриджвотер залы, бірақ зал шын мәнінде іргелес Рочдейл каналының жанында орналасқан.

Шығу тегі

Скруп, 1-ші Бриджвотер герцогы (1681–1745), Бриджвотердің 2-ші графының ұлы, 1720 жылы герцог атағын алды. Ол Бриджвотердің 1-ші графы Джон Эгертонның (1617 жылы құрылған; 1649 жылы қайтыс болған) шөбересі болды, оның есімі Милтонның "Комус" атты туындысымен байланысты. Ал ол сэр Томас Эгертонның (1540–1617) ұлы, Елизавета I патшайымның Лорд-қараушысы және Джеймс I патшаның Лорд-канцлері, ол 1603 жылы Элсмир бароны және 1616 жылы Брэкли виконты атанды.