Кіріспе

Наполеон соғысы шайқасы
1918 жылғы Бірінші дүниежүзілік соғыс шайқасы

Шато-Тьерри шайқасы 1918 жылдың 18 шілдесінде болды және генерал Джон Дж. Першингтің басшылығымен Америка экспедициялық күштерінің (AEF) алғашқы әрекеттерінің бірі болды. Бұл шайқас Бірінші дүниежүзілік соғыстағы екінші Марна шайқасының бір бөлігі болып табылады, бастапқыда неміс көктемгі шабуылына байланысты туындаған. 1918 жылдың 31 мамырынан 22 шілдесіне дейін Шато-Тьерридегі неміс әскерлерінің және жергілікті күштердің әрекеттері АҚШ армиясы мен теңіз жаяу әскерлерінің бөлімшелерінен құралған американдық экспедициялық күштерге (AEF) қарсы қайта жаңғырды. Бұл бөлімдер Франция майданындағы ең жаңа әскерлер еді және олар әлі толық оқудан өтпеген. AEF-тің Шато-Тьерридегі қарсы шабуылдық әрекеті 1918 жылдың 18 шілдесінде басталды және бір аптадан аспады, бұл Германияның соңғы ілгерілеуін тоқтатуға бағытталған одақтастардың күш-жігерінің бір бөлігі болды. 1918 жылдың 3 маусымында американдық әскерлер француз одақтастарымен Марна өзенінде бірігіп, немістерді өзеннен кері шегіндірді. Осы оқиға Шато-Тьерридегі және Белло-Вуд шайқасындағы оқиғаларға жағдай жасады. Дегенмен, кейінгі шайқас тағы үш аптаға созылды.

Кіріспе

Людендорф британдық әскерлерді Фландриядан қуып шығару үшін одақтастардың француз резервтерін аймақтан алшақтатуға тырысты. «Блюхер» операциясында Людендорф өз күштерінің бір бөлігін «Шемен де Дам» жолына бағыттап, француздың алтыншы армиясын күтпеген жағдайға түсірді. Алға жылжыған неміс әскері көп ұзамай Парижден 50 мильдей жерде орналасқан Марна өзеніне жетті. Маршал Фердинанд Фош британдық көмекке қол жеткізе алмағандықтан, генерал Першингтің операция жетекшісі полковник Фокс Коннер жағдайдың қиындығын сезіп, 3-дивизияға оларды тоқтатуға бұйрық берді. 3-дивизия 1918 жылдың 31 мамырында Шато-Тьерриге алып келетін Марна өзенінің оң жағалауындағы басты көпірді басып алды, ал француздың 10-шы отарлық дивизиясы солтүстік жағалаудан олармен қосылды. Американдықтар француздың шегінуін қамтамасыз ету үшін пулеметтерін орналастырды және екінші көпірдің солтүстігінде лейтенант Джон Бисселл басқарған бөлім орналасты. Француздар түн бойы көпірлерді жару үшін оларға жарылғыш заттарды орналастырды. Келесі күні таңертең, 1 маусымда, немістер солтүстіктен Шато-Тьерриге кірді, француздарды басты көпірге кері шегіндірді, оны американдық пулемет отының қолдауымен қорғады. Француздар көпірді жарып жіберуге жетті, ал американдықтар немістерге қарсы атысын тоқтатпады. Лейтенант Бисселлдің тобы Марнаның солтүстік жағында қалды. Олар американдық пулеметтердің атысы астында екінші көпірге қарай жол ашып, көп ұзамай тұтқындалған неміс тобымен бірге өтті. 2 маусымда Марнаның солтүстігінен немістер одақтастарға қарсы ауыр артиллериялық және снайперлік атыс жүргізді. Олар қалған көпірді басып алуға тырысты, бірақ қаза болғандар саны көбейген соң шабуылды тоқтатуға мәжбүр болды.

Ескерткіштер

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін қаланың батыс жағында, 3 шақырым қашықтықта 204 төбеде ескерткіш салынды. Филадельфиялық Пол П. Крет жобалаған Шато-Тьерри монументін Америка шайқас ескерткіштері комиссиясы «Америка және Франция жауынгерлерінің құрбандықтары мен ерліктерін, сондай-ақ Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі француз және американдық күштердің достығы мен ынтымақтастығын еске алу үшін» салған. Нью-Йорктегі Бронкс округі сотының алдында 1940 жылдың 11 қарашасында Америка легионы табыс еткен ескерткіш те бар. Ескерткіш «Шато-Тьерридегі ескі көпір аркасынан алынған кілттас» құрайды, және ескерткіште «Америкалық әскерлер оны даңқты түрде және сәтті қорғады» деп жазылған. Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан алғашқы филиппин – АҚШ армиясының Еуропаға американдық экспедициялық күштерінің құрамында қызмет еткен жеке Томас Матео Клаудио. Ол 1918 жылдың 29 маусымында Франциядағы Шато-Тьерри шайқасында қаза тапты. Филиппиннің Моронг Ризал қаласында 1950 жылы құрылған Томас Клаудио атындағы Мемориал колледжі оның құрметіне аталған.

Әдебиетте

Уолтер Чарльз Роберттің 1937 жылғы "Қызыл орақ" пьесасы Шато-Тьерри шайқасы кезінде Джой-сюр-Мориндегі 111-ші американдық Қызыл Крест ауруханасында өтеді. Американдық Қызыл Крест медбикесінің күнделігіне негізделген пьесада аурухана қызметкерлері жарақат алған жауынгерлердің өмірін сақтап қалуға тырысып, әуе шабуылы мен артиллериялық оқтарға тап болады, ал көптеген жағдайлар қиын хирургиялық араласуды талап етеді. Кен Фоллетттің 2010 жылғы "Ғұлыштардың құлауы" тарихи романының бір бөлімі Шато-Тьерри шайқасына арналған, ол неміс және американдық кейіпкерлердің көзқарастарынан баяндалады. Фоллетттің баяндамасы америкалықтардың жаңадан келгенін, көпшілігі үшін бұл алғашқы шайқас тәжірибесі болғанын, бірақ олар "отпен сынақтан" сәтті өтіп, тәжірибелі неміс әскерлеріне қарсы тұра алғанын көрсетіп тұрады.