Кіріспе

Александр Скрябиннің пианино сонатасы №5, Op. 53 – 1907 жылы Александр Скрябин жазған туынды. Бұл оның бір бөлімнен тұратын алғашқы сонатасы, және ол осы форматты кейін де сақтап қалды. Көрсетілім әдетте 11-12 минутқа созылады. Бұл шығарма Скрябиннің техникалық және музыкалық тұрғыдан ең күрделі композицияларының бірі деп есептеледі.

Гармоникалық тіл

Самсонның айтуынша, оның кейінгі сонаталарынан өзгеше, бұл шығарманың сонаталық формасы әлі де шығарманың тоналдық құрылымына маңызды үлес қосады. Яғни, соната F-диез мажорда (алты диездің бастапқы кілтіне сәйкес) болуы мүмкін, бірақ тоналдық орталықтың анық болмауына байланысты оны атоналды деп санауға да болады. Шығармада төртіншіліктермен құралған мистикалық хордтың ерекше мысалы кездеседі (264-ші және 268-ші такттар). Джим Самсон оның Скриабиннің үстемдік сапалы дыбыстарымен және гармониясымен үйлесімді екенін, себебі ол С немесе F-те үстемдік сапасын қабылдауы мүмкін екенін көрсетеді. Мүмкін болатын шешімдер арасындағы бұл тритондық қатынас Скриабиннің гармониялық тілі үшін маңызды, және ол француздық альтерациялық аккордымен (оның шығармаларында да жиі кездесетін) ортақ қасиет. Бұл шығармада мистикалық хордтың бастапқы нұсқасы да бар, ол оның тоналдық тілдегі шығу тегін түсінуге көмектеседі. Алғаш рет 122-ші тактта пайда болатын [0 2 4 6 T] жиынтығы, бас партиясындағы кеміндегі бесінші сатысы бар үстемдік аккорды ретінде ұсынылады, кейіннен тоникке (134-ші такт) қатысты кеңейтілген аппогиатура екені анықталады, оның үстінде сол ноталар тамырлық позицияда мажорлық 13-ші аккордты құрайды. Бұл орындалуын "жетілген" мистикалық хордпен [0 1 3 5 7 9] салыстырыңыз.

Жазбалар

Бұл Скриабиннің ең көп жазылған сонатасы. Пианист Свиатослав Рихтер оны барлық фортепиано репертуарындағы ең қиын туынды деп сипаттады. Ерекше жазбалардың ішінде Алексей Султанов, Владимир Ашкенази, Владимир Хоровиц, Свиатослав Рихтер, Владимир Софроницкий, Майкл Понти, Самуил Файнберг, Гленн Гулд, Гаррик Ольссон, Марк Андре Хамелин, Бернд Глемсер, Мария Леттберг, Игорь Жуков және Пьетро Скарпини жазбалары бар.