Кіріспе

Бразилиялық ит тұқымы Фила Бразилейру (ˈfilɐ bɾaziˈlejɾu) – мастиф типіндегі ірі жұмыс итінің бразилиялық тұқымы. Ол күзетші ит ретінде, мал бағу және үлкен аң аулау үшін қолданылады; сонымен қатар серік немесе үй жануары ретінде де ұстауға болады. XVIII ғасырда Бразилияда құлдық әлі де заңды болған кезде, Фила Бразилейру қашып кеткен құлдарды иелеріне қайтаруға пайдаланылған.

Этимология

"Филар" деген етістік португал тілінде сөзбе-сөз "ұстау, тоқтату, жабысу" дегенді білдіреді. Сондықтан "cão de fila" (фила иті) немесе "cão de filar" деген сөздер оның "шағып, жабысып тұратын" ит екенін көрсетеді. Осыған ұқсас атау екі португал ит тұқымында кездеседі: Сан-Мигельдің Фила де Као және жойылып кеткен Терсейраның Фила де Као.

Тарих

Фила Бразилиеро колониялық кезеңде Бразилияға әкелінген еуропалық иттерден тараған деп саналады, Кабралға дейінгі дәуірдегі жергілікті Оңтүстік Америка иттерінің ықпалы аз немесе жоқ деуге болады. Фила Бразилиеро негізінен ірі плантацияларда және мал шаруашылықтарында өсірілді. Бұл иттер ірі қара, яғуарлар және басқа да жануарлармен қатар, қашып кеткен құлдарды қууға үйретілген. Тұқымның алғашқы жазба стандарты 1946 жылы жасалды. Паулисталар жоспарлы селекциялық бағдарламаны ұйымдастыруға және иттерді тіркеу үшін әруақ кітап ашуға жауапты болды. Доктор Пауло Сантос Круз Фила Бразилиероны жүйелі түрде көбейтуді бастады және CAFIB стандартын әзірлеуге үлкен үлес қосты.

Сыртқы келбеті

Бразилияда тұқымның екі негізгі стандарты бар, оларды екі түрлі клуб, FCI-ге мүше Confederação Brasileira de Cinofilia және Clube de Aprimoramento do Fila Brasileiro бекітеді. CAFIB стандарты тұқымның ежелгі фенотипіне негізделген. Бірақ қазіргі CBKC/FCI стандарты халықаралық деңгейде ең танымал болып табылады. Фила бразилейру – ірі сүйектері мен бос терісі бар мастиф тұқымы. Халықаралық стандартқа сәйкес, иттің құйрық сүйегінен биіктігі 65-75 см аралығында болуы керек және салмағы кем дегенде 50 кг болуы тиіс. Ұрғашылары сәл кішідірек, биіктігі шамамен 60-70 см және салмағы кем дегенде 40 кг. Олардың дене құрылысы тіктөртбұрышты, ал денесі ауыр болғанымен, табиғи ептілігі байқалады. Басы үлкен және салмақты, тұмсығы терең. Құлақтары үлкен, қалың, үшкірленіп, иттің көңіл-күйіне қарай ішке қарай иіліп немесе бүгіліп тұрады. Мойын және арқасы жақсы дамыған, ал кеудесі кең және терең. Көптеген қанағаттардан айырмашылығы, крупы құйрық сүйегінен жоғары орналасқан. Аяқтары мықты сүйектелген. Терісі тұқымға тән ерекшелік, өйткені ол бүкіл денеде, әсіресе мойын аймағында қалың және бос. Қалың терісі айқын жақсырларды құрайды. Көптеген жеке тұлғаларда жақсырлар көкірек және қарынға дейін жетеді. Кейбір иттердің басының қабырғасында және иыққа дейін төмен түсетін бүктемелері бар. Жүні қысқа және тығыз, құрылымы әдетте тегіс және жұмсақ. Түстері біртекті, жолақты, тышқан сұр, дақты, ұсақ дақты немесе қара-қоңыр болуы мүмкін. Олар көбінесе ақ болмайды. Типик түстер – күміс, қара және жолақты. Жолақты түстердің жолақтары негізгі түске қарай азайып немесе өте айқын болуы мүмкін. Кейде қара маска байқалады. Фила бразилейрудың жүні тегіс және қысқа. Қара, күміс (қызыл, абрикос немесе қою), және жолақты (күміс, қара немесе қоңыр жолақты) түстерге рұқсат етіледі, тышқан сұр, қара-қоңыр, көк, ұсақ дақты және толық ақ түстерден басқа. FCI стандартында аяқтарда, кеудеде және құйрықтың ұшында жүн бетінің 1/4 бөлігінен аспайтын ақ дақтарға рұқсат етіледі. CAFIB стандарты қара, тышқан сұр, қара-қоңыр, көк немесе ұсақ дақты жүндерді қабылдамайды, өйткені оларды будандастыру белгісі деп санайды; керісінше, дененің кез келген бөлігінде үлкен ақ дақтары бар иттерді қабылдайды.

Стандарттар

Бразилияда Fila Brasileiro үш түрлі стандарт бойынша өсірілуі мүмкін, олар үш жеке клуб ұсынған. CBKC (FCI-ге қатысты клуб) енгізген стандарт әлемдегі ең танымал, бірақ ол төрт он жыл бұрынғы ескі иттердің сыртқы түрінен ең қашық. Қалған екі стандарт CAFIB (Fila Brasileiro тұқымын жақсарту клубы) және AMFIBRA (Fila Brasileiro иттәрінің бүкіләлемдік өсірушілер қауымдастығы) ұсынған стандарттар. Екеуі де тұқымның алғашқы стандартын жасаған Пауло Сантос Круздың еңбектеріне негізделген, ол "тұқымның әкесі" деп есептеледі.

Құқықтық мәртебе

Фиджи, Ұлыбритания, Норвегия, Австралия, Гонконг және Кипрде соттан арнайы босатылмайынша осы тұқымдас иттерді ұстау заңсыз. Түркияда бразилиялық фила иелену мен көбейту заңсыз. Тринидад және Тобагода олар автоматты түрде қауіпті иттер ретінде қарастырылады, яғни оларды әкелуге болмайды және аталықтарын стерильдеу қажет.