Кіріспе

Арсеутобиум туысы, көбінесе ергежейлі жиделер деп аталады, Солтүстік Америка, Орталық Америка, Азия, Еуропа және Африкада Pinaceae және Cupressaceae отбасыларына жататын паразиттік өсімдіктердің 26 түрінен тұратын туыс. Бұрын анықталған 42 түрдің 39-ы Солтүстік Америкаға, ал 21-і АҚШ-қа ендік. Олардың барлығында өте қысқарған бұтақтары мен жапырақтары (көбінесе қабықшаларға дейін тоғытылған) бар, өсімдіктің көп бөлігі иесінің қабығының астында тіршілік етеді. Жалқы генетикалық талдаулар нәтижесінде туыстағы түрлердің саны 26-ға дейін азайтылды. Ергежейлі жиделердің тұқымдары гигроскопиялық, желім тәрізді висцин деп аталатын затқа оралған. Көптеген тұқымдар қолайлы иесінің бұтағына түсе алмайды, бірақ кейбіреулері сәтті түсіп, осылайша орман ішінде зиянкес ретінде таралады. Ергежейлі жиделердің орман алқаптарында таралуы гравитация салдарынан жоғарыдан төменге қарай күштірек болады. Паразиттің таралуына қолайлы жағдайларға доминантты және кодоминантты жапырақ қабаттарындағы ауыр зақымдалған иелердің болуы, негізгі иелер басымдығымен құрамы және 175-500 ағаш/га аралығындағы ағаштардың тығыздығы жатады. Еуропа мен Азиядан да бірнеше түрлер бар, соның ішінде ең кішкентай түрлерінің бірі – А. minutissimum, Гималайдағы Pinus wallichiana иесінде тіршілік етеді.

Паразиттік әсерлер

Солтүстік Американың батыс ормандық экожүйелерінде көптеген нағыз жеміс жеушілер (дварф мистлетое) түрлері орман ауруларын тудыратын маңызды факторлар саналады. Нағыз жеміс жеушілердің (дварф мистлетое) күшті зарарлануы ағаштардың өсу қарқынының төмендеуіне, олардың мерзімінен бұрын қурауына, тұқым мен конус дамуының нашарлауына, ағаш ағашының сапасының төмендеуіне және қожайын ағаштың патогендерге және/немесе жәндіктерге шабуылға ұшырауының жоғарылауына әкелуі мүмкін. Солтүстік Американың батысындағы коммерциялық маңызы бар көптеген қонысжайындардың (кониферлердің) бірі немесе бірнеше нағыз жеміс жеушілермен (дварф мистлетое) паразиттік байланыста екені белгілі. Нағыз жеміс жеушілер (дварф мистлетое) мен олардың қожайындары арасындағы өзара әрекеттесуді "көзден-шұңқырға" қатынас ретінде қарастыруға болады. Нағыз жеміс жеушілер (дварф мистлетое) өздеріне қажетті қоректік заттардың көп бөлігін қожайынның өткізу тіндерінен алады. Нағыз жеміс жеушілердің (дварф мистлетое) тамыр жүйесі эндофиттік болып келеді, ол біріншілік және екіншілік гаусториялардан тұрады, олар қожайынның ксилемасы мен флоэмасына еніп, бірақ оларды зақымдамайды. Бұл тамыр тәрізді эндофиттік жүйе топыраққа байланысты болмағандықтан, нағыз жеміс жеушілер (дварф мистлетое) тек су үшін ғана қожайындарына тәуелді. Ксилема арқылы жасалатын байланыс бойынша, нағыз жеміс жеушілер (дварф мистлетое) паразит пен қожайын арасындағы су потенциалының айырмашылығын пайдаланып, қожайыннан су тартады. Нағыз жеміс жеушілердің (дварф мистлетое) жоғары транспирация деңгейі су потенциалын төмендетеді, бұл судың қожайыннан паразитқа ағып өтуіне мүмкіндік береді. Су градиенті немесе транспирация ағыны қожайынның су тапшылығы орташа болған кезде де тұрақты түрде сақталады. Суға тәуелділігінен басқа, нағыз жеміс жеушілер (дварф мистлетое) қожайындарынан көмірсулар мен минералдық қоректік заттарды да алуы керек. Нағыз жеміс жеушілердің (дварф мистлетое) құрамында хлорофилл a және хлорофилл b, сондай-ақ фотосинтез үшін қажетті механизмдер бар, бірақ нағыз жеміс жеушілердегі (дварф мистлетое) хлорофилл концентрациясы олардың қожайындарының жапырақтарындағыдан шамамен 1/5-тен 1/10-ға дейін төмен, ал көміртегіні бекіту жылдамдығы бойынша өлшенген фотосинтез деңгейі де төмен. Қожайыннан нағыз жеміс жеушіге (дварф мистлетое) тасымалданатын негізгі көмірсутек – сахароза. Нағыз жеміс жеушілердің (дварф мистлетое) флоэмасы жеткіліксіз болғандықтан, олар қожайындарынан көмірсуларды қожайынның флоэмасымен және сәулелік паренхимасымен байланыс арқылы алады. Көмірсуларды тасымалдау жылдамдығы маусымға байланысты өзгереді, бірақ нағыз жеміс жеушілер (дварф мистлетое) жыл бойы қожайындарынан үздіксіз көмірсуларды тартады.

Қалың бұршақ тұқымдасының баға беру жүйесі

Стандартталған жүйе, Хоуксворт 6 класты ергежейлі шараптың бағалау (DMR) жүйесі деп аталады, ағашқа қанша ергежейлі шарап жұққандығын анықтау үшін жасалған. Бұл жүйені қолдану үшін ағаш қабығының тірі бөлігін 3 бөлікке (жоғарғы, ортаңғы, төменгі) бөлу керек. Әрбір бөлім 0, 1 немесе 2 бағамен бағаланады: 0 – жұқпаған бөлімге, 1 – тармақтардың жартысынан азы жұққан жеңіл жұқпаға, немесе 2 – тармақтардың жартысынан астамы жұққан ауыр жұқпаға сәйкес келеді. Содан кейін 3 сан қосылып, ағаштың жалпы бағасы шығарылады.