Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британ Колумбиясындағы өзен, Канада.
River in British Columbia, Canada
Томпсон өзені – Фрейзер өзенінің ең ірі саласы. Ол Карибу тауларында, Валемонт қауымының батысында орналасқан және негізінен оңтүстікке қарай Камлупсқа және Оңтүстік Томпсонмен қосылатын жерге ағады. Өзеннің көп бөлігі бойымен 5-ші тас жол және Канада ұлттық темір жолы (екеуі де өзенді бірнеше рет кесіп өтеді) ілесіп жатады. Солтүстік Томпсон өзені Blue River, Clearwater және Barriere сияқты бірнеше шағын елді мекендердің жанынан өтеді. Солтүстік Томпсон Клервотер қаласында Клервотер өзенін қабылдайды. Клервотер, Солтүстік Томпсонның ең үлкен саласы, Уэллс Грей провинциялық паркінің көп бөлігін суландырады. Солтүстік Томпсонның ерекше белгісі – бұл Томпсонның құйылатын жерінен төмен ағыстағы Фрейзердегі әлдеқайда үлкен шағын тоғанның кіші нұсқасы – Little Hells Gate. Аволаның шағын қаласынан жоғары қарай, өзен ені шамамен 9 метр болатын тар арнадан өтеді, бұл Фрейзердің танымал тоғанына ұқсас ағыс тудырады.
The Thompson River is the largest tributary of the Fraser River, in the Cariboo Mountains west of the community of Valemount and flows generally south towards Kamloops and the confluence with the South Thompson. For most of its length, the river is paralleled by Highway 5, and the Canadian National Railway (both of which cross the river a couple times). The North Thompson passes by several small communities, the most notable being Blue River, Clearwater & Barriere. The North Thompson picks up the Clearwater River at the town of Clearwater. The Clearwater, the North Thompson's largest tributary, drains much of Wells Gray Provincial Park. A notable feature along the North Thompson is Little Hells Gate, a mini replica of the much larger rapid on the Fraser downstream from the mouth of the Thompson. About upstream from the small town of Avola, the river is forced through a narrow chute only about 30 feet (9 m) wide creating a rapid that resembles the Fraser's famous rapid.
Негізгі ағымы
Камлупста Солтүстік және Оңтүстік Томпсон өзендерінің қосылған жерінен Томпсон өзені ағып шығып, Камлупс көліне жетеді, оның ұзындығы шамамен – Савона қаласында аяқталады. Содан кейін өзен кең аңғарлар арқылы батысқа қарай иректеп ағады. Ашкрофтта Томпсон каньоны басталады, және өзен оңтүстік-батысқа бұрылып, Фрейзер өзенімен қосылады. Өзен бойымен Транс-Канада тас жолы, Канадалық Тынық мұхиты темір жолы және Канадалық ұлттық темір жолы өтеді. Ашкрофттан Литтонға дейін өзен Томпсон каньонының ішінде толығымен жабылып, тамаша көріністерге ие. Томпсон өзені Литтон қаласында Фрейзер өзеніне құяды. Ашкрофттан төмен ағыс бойында қара қоңыр жартастың әсерлі бөлігі бар, ол Логан көлі – Ашкрофт тас жолынан көрінеді және ресми түрде Қара каньон деп аталады. Спенс көпірінің жанында 20 ғасырдың басында ірі теміржол апаты болған. Бұл аймақтағы елді мекендер: Бигхорн, Шоу-Спрингс және Голдпан.
At Kamloops, the combined Thompson River flows from the confluence of the North and South Thompson Rivers before reaching Kamloops Lake, which is roughly in length, ending at the town of Savona. From there it flows in a meandering course westwards through a broad valley area. At Ashcroft, the Thompson Canyon begins and the river turns southwestward to its confluence with the Fraser. The river is paralleled by the Trans Canada Highway, the Canadian Pacific Railway and the Canadian National Railway. From Ashcroft to Lytton, the river is completely confined within Thompson Canyon, making for spectacular scenery. The Thompson River joins the Fraser River in Lytton. There is a striking stretch of dark black cliffside just downstream from Ashcroft and visible from the Logan Lake Ashcroft highway is officially named the Black Canyon. Just below the town of Spences Bridge was the site of a major rail disaster in the early 20th century. Communities along this section are Bighorn, Shaw Springs, and Goldpan.
Геология
Томпсон өзені аңғары кем дегенде 50 миллион жылдан бері қандай да бір түрінде сақталған; алайда, тарихының көп бөлігінде ол бүгінгідей оңтүстік-батысқа қарай Тынық мұхитына құйылмаған. Геологтар өзен суының солтүстікке қарай, Карибу аймағы арқылы ағып, ақырында қазіргі Бейбітшілік өзенінің су жинау алабына жетіп, Солтүстік Мұзды мұхитында аяқталғанын болжайды. Бұл ағыс бағыты шамамен 2 миллион жыл бұрын, Плейстоцен дәуірінің және ауыр мұз басудың басталуымен тоқтаған деп саналады.
The Thompson River valley has existed in some form for at least 50 million years; however, for much of its history, it did not drain to the southwest into the Pacific Ocean as it does today. Geologists believe water from the river flowed northward, through the Cariboo region, eventually entering what is the modern day Peace River drainage basin and ending up in the Arctic Ocean. This flow direction is estimated to have ended approximately 2 million years ago, as the Pleistocene era of heavy glaciation began.
Мұздық көлдер
Томпсон өзенінің аңғарында үлкен мұздықтар болған дәуірде, аймақтағы сулар, әдетте, шығысқа қарай ағып, Шусвап көлі арқылы қазіргі Колумбия өзенінің су жинау алабына құйыды. Бұл ағыс бағытына Томпсон аңғарындағы үлкен мұз жинақтары ықпал етті, нәтижесінде кең мұздық көлдер пайда болды. Біздің заманымызға дейінгі 13 000 жылдан 10 000 жылға дейін, Томпсон мұздық көлі және Deadman мұздық көлі есімді екі ірі мұздық көл, қазіргі өзеннің көп бөлігін алып жатты. Бұл терең, тар, таспа тәрізді көлдер үлкен су көлемін сақтады; Томпсон мұздық көлі ең жоғары нүктесінде шамамен су көлеміне ие болды. Көл батыстағы Спенс көпірінен бастап Шусвап көлінің шығыс жағына және Солтүстік Томпсон өзені аңғарының солтүстік бөлігіне дейін созылды. Соңғы ірі мұздық көл, Deadman көлі, шамамен б.з.д. 10 000 жылы jökulhlaup деп аталатын апатты мұз бөгетінің бұзылуынан босады. Бұл оқиға нәтижесінде Фрейзер өзені жүйесіне оңтүстік-батысқа қарай судың үлкен көлемі құйылды, және шөгінділер Салиш теңізіне дейін, одан да алыс жерлерге тарады. Осыдан кейін Томпсон сулары Колумбия өзені жүйесіне шығысқа қарай ағып түсуін тоқтатты, және өзен Фрейзердің саласы болды. Ашкрофт қаласынан төмен жатқан аймақ жер көшкініне бейім; 1880 жыл мен 1982 жыл аралығында сегіз ірі оқиға тіркелді. Олардың бірнешеуі өзенді бөгеп, үлкен, уақытша көлдердің пайда болуына себеп болды. 1880 жылғы жер көшкіні 14 шақырымнан астам ұзындығы және 18 метрге дейін тереңдігі бар, қысқа ғұмырлы көлдің пайда болуына әкелді. Бұл жер көшкіндері өзен аңғарындағы теміржол желілеріне және шаруашылыққа елеулі зиян келтірді. Кейбір оқиғаларға тым көп суару кінәлі деп айтылады. Томпсонның балық шаруашылығын, әсіресе оның лосось популяциясын сақтау, Балық шаруашылығы және мұхиттар департаменті (DFO) және Тынық мұхит лосось комиссиясы сияқты провинциялық, федералдық және халықаралық ұйымдардың назарында болды.
During the era of massive glaciers in the Thompson River valley, water from the area likely drained eastward, through the Shuswap Lake area into what is now the Columbia River drainage. This flow direction was influenced by large ice buildups in the Thompson valley, which created extensive glacial lakes. Two large glacial lakes, Glacial Lake Thompson and Glacial Lake Deadman, occupied much of the modern river's course from 13,000 BCE to 10,000 BCE. These deep, narrow, ribbon shaped lakes held large volumes of water; Glacial Lake Thompson held nearly at its highest point. The lake stretched from Spences Bridge in the west to the eastern reaches of Shuswap Lake, as well as far up the northern reaches of the North Thompson river valley. The last large glacial lake, Lake Deadman, was drained by a catastrophic ice dam failure, called a jökulhlaup, in about 10,000 BCE. This event released as much as of water southwest into the Fraser River system, possibly depositing sediments as far away as the Salish Sea, more than away. From this point, the Thompson waters stopped flowing eastward into the Columbia River system, and the river became a tributary of the Fraser. The area downstream from the town of Ashcroft is prone to landslide events; eight major events between 1880 and 1982 have been recorded. Several of them have obstructed the river, and caused large, temporary lakes. An 1880 slide caused the formation of a short lived lake over 14 kilometers long with a maximum depth of 18 meters. These slides have caused major damage to the rail lines and farming operations in the river valley. Heavy irrigation has been blamed for some of the events. Conservation of the Thompson's fisheries, especially its salmon population, has been a focus of provincial, federal, and international bodies, such as the Department of Fisheries and Oceans (DFO) and the Pacific Salmon Commission.
Балық аулау
1950 жылдардан бастап 1990 жылдардың басына дейін Томпсон өзені Солтүстік Америкадағы ең танымал металл балық аулау орындарының бірі саналды. Өзенде жазғы және қысқы шабақтармен келетін жағалаудағы жаңбырлы алабұғаның (Oncorhynchus mykiss irideus) көп саны кездеседі. 1980 жылдардың соңында балықтардың саны 10 000-нан асып кеткені есептелді. Өзенге бүкіл әлемнен күшті Томпсон металл балығын іздеген балықшылар келіп тұратын. 1982 жылы Томпсон өзенінің орташа ерегіт қысқы металл балығының салмағы... 1990 жылдардың соңында металл балықтардың саны нашар экологиялық жағдайлар мен коммерциялық және жергілікті халықтардың желілі балық аулауының салдарынан азая бастады. 2016 жылы Томпсонға жыл сайын келіп жатқан металл балықтардың саны 400-ден кем екені бағаланды. Төмендеген саны табиғатты қорғау ұйымдары мен балықшылар қауымдастықтарын Канаданың Құрып кету қаупі төнген жануарлар туралы комитетіне (COSEWIC) Канаданың Қауіп төнген түрлер туралы заңына (SARA) сәйкес қорғау шараларын қолдану туралы өтініш жасауға итермеледі. Қазір өзенде металл балықты аулау тек ұстап-босату арқылы ғана жүргізіледі және қалған металл балықтардың табиғи популяциясын қорғау үшін аулау маусымдары шектеулі.
From the 1950s through the early 1990s the Thompson River was considered one of the premier steelhead angling destinations in North America. The river hosted large runs of both summer and winter run anadromous coastal rainbow trout (Oncorhynchus mykiss irideus). In the late 1980s the runs were estimated at over 10,000 fish. The river attracted anglers from around the world seeking powerful Thompson River steelhead. In 1982, the average male winter run Thompson River steelhead was By the late 1990s, steelhead populations began to decline due to a wide variety of adverse environmental conditions and overfishing by commercial and First Nations gill netters. In 2016, annual steelhead numbers entering the Thompson were estimated to be less than 400 fish. Low numbers have prompted conservation organizations and sportsman's associations to petition Committee on the Status of Endangered Wildlife in Canada (COSEWIC), for Canada's Species At Risk Act (SARA) protections. The river is subject to catch and release angling only for steelhead and has severely restricted seasons to protect the wild stocks of remaining steelhead.
Ақсудағы рафтинг
Төменгі Томпсон өзенінің тасыған ағыстары ойын-сауық үшін рафтингке пайдаланылады. Өзендегі алғашқы коммерциялық рафтинг операциясы 1970 жылдары Спенс көпірінен басталды. Өзеннің төменгі ағысындағы ерекше ағыстардың ішінде бақа пішіндес тас құрылымынан аталған «Бақа» және CPR инженерлері ат қойған «Өлімнің жауыры» бар. Өзендегі ағыстар Халықаралық өзен қиындықтары шкаласы бойынша 5-санатқа дейін жетеді.
The rapids of the lower Thompson are used for recreational whitewater rafting. The first commercial rafting operation on the river began in the 1970s, based out of Spences Bridge. Notable whitewater features on the lower river include the Frog, named for a frog shaped rock formation, and the Jaws of Death, named by CPR engineers. Rapids on the river reach up to Class 5 on the International Scale of River Difficulty.