Кіріспе

Француз композиторы және пианині (1841–1894) – композитор және пианист.

Алексис Эммануэль Шабрье (18 қаңтар 1841 – 13 қыркүйек 1894) – француз романтикалық композиторы және пианині. Оның буржуазиялық отбасы оның музыкалық мансабын мақұлдамады, сондықтан ол Парижде заң оқыды, содан кейін отыз тоғыз жасқа дейін мемлекеттік қызметкер болып жұмыс істеді, француз астанасының модернистік өнер өміріне еніп, бос уақытында композиция жасады. 1880 жылдан бастап, соңғы ауруына дейін ол толық уақытты композитор болды. Ол негізінен екі оркестрлік шығармасы – «España» және «Joyeuse marche» арқылы танымал болғанымен, Шабрье «L'étoile» операсын, әндерін және фортепианоға арналған музыкасын қалдырды, бірақ симфониялар, концерттер, квартеттер, сонаталар немесе діни немесе литургиялық музыка жазбады. Академиялық білімі болмағандықтан, ол қалыптасқан ережелерге тәуелді болмай, өзінің музыкалық тілін еркін жасауға мүмкіндік алды. Көптеген кейінгі композиторлар оны маңызды инноватор және француз модернизміне жол ашқан катализатор деп есептеді. Оған Дебюсси, Равел, Рихард Штраус, Сати, Стравинский және «Les Six» тобы сияқты композиторлар әсер етті және оларды қызықтырды. Француз музыканттары Вагнердің музыкасын қолдаған немесе оған қарсы болған кезде, Шабрье орташа бағытты ұстанды, кейде Вагнерлік ерекшеліктерді өзінің музыкасына енгізіп, ал кейде олардан аулақ болды. Шабрье өз заманының жетекші жазушылары мен суретшілерімен байланыста болды. Оның ең жақын достарының бірі – суретші Эдуар Мане, ал Шабрье импрессионистік суреттерді олар сәнге айналғанға дейін көп бұрын жинады. Оның жеке коллекциясынан белгілі суретшілердің көптеген суреттері қазір әлемнің жетекші өнер мұражайларында сақтаулы. Ол достары мен әріптестеріне көптеген хаттар жазды, олар оның музыкалық көзқарастары мен мінез-құлқы туралы мәлімет береді. Шабрье елу үш жасында Парижде неврологиялық аурудан қайтыс болды, бұл ауру, мүмкін, сифилис салдарынан туған.

Алғашқы жылдар

Шабьер Францияның орталық бөлігіндегі Аувернь аймағындағы Амбер қаласында (Пю-де-Дом) дүниеге келді. Ол заңгер Жан Шабьердің және оның әйелі Мари Энн Эвелинаның жалғыз ұлы болды. Шабриерлер ескі Аувернь тегінен шыққан, бастапқыда шаруалар болған (тегі "шебье" – ешкіші), бірақ соңғы ұрпақтарда саудагерлер мен заңгерлер отбасында басым болды. Үйдің маңызды мүшесі – баланың күтушісі Энн Делайр (оны "Наннин" және "Наннон" деп атады), ол өмір бойы оған жақын болды.

Шабьер алты жасында музыка сабақтарын бастады; оның алғашқы ұстаздары халықаралық ортадан шыққан: Амберде ол Сапорта есімді испандық қашқынмен оқыды, ал отбасы 1852 жылы Клермон-Ферранға көшкеннен кейін императорлық лицейде поляк музыканты Александр Тарновскиймен оқыды. 1856 жылы отбасын Парижге көшірді, Шабьер Лицей Сен-Луиге түсуі үшін. 1861 жылы заң факультетін бітіргеннен кейін ол Ішкі істер министрлігінде француз мемлекеттік қызметіне кірді, онда он тоғыз жыл жұмыс істеді. Композитор туралы 1935 жылы жарияланған зерттеуде Жак Габриэль Прод'ом Шабьерді осы кезеңде жай ғана әуесқой деп санау қате екенін айтты: "Өз өнерінің техникасын іздеп жүріп, ол өз заманындағы "модернистердің" суреті мен әдебиетіне қызығушылық танытты, бұл музыканттар арасында сирек кездесетін құбылыс болды". 1862 жылдан бастап Шабьер Париждегі парнасиандар тобының құрамында болды. Достарының арасында Огюст Вильер де Л'Иль Адам және Поль Верлен болды; соңғысымен Оффенбахтың сәнді стилінде комикалық операны жоспарлады, "Вокошар және Ұлы I". Ол оны аяқтаған жоқ, бірақ төрт фрагменті (шамамен 1864 немесе 1865 жылдары) сақталған. Оның толық уақытты ресми лауазымы Шабьердің ірі шығармалар жазу мүмкіндігін шектеді. Ол Генри Фукье либреттосына сүйене отырып, венгр тарихи тақырыбындағы "Жан Хуньяде" операсын бастады, бірақ 1867 жылы төрт номерді аяқтағаннан кейін одан бас тартты. Опералық комедияға тағы бір әрекет, Верлен мен Люсьен Виоттимен бірге "Фиш Тон Кан", 1875 жылдың наурыз айында сол клубта Шабьердің пианинода орындауымен қойылды; бес фрагмент сақталған. Шамамен осы уақытта Шабьердің фортепианода ойнағаны туралы бірнеше әңгімелер бар; көп жылдар өткен соң композитор Винсент д'Инди: "Қолы тым қысқа, саусақтары тым жуан және оның жалпы мінезі біршама ұсақ болса да, ол өте сирек кездесетін нәзіктікке және сөзді білдіруге қол жеткізді. Лист пен Рубинштейннен басқа". Композитор және сыншы Альфред Брюно Шабьер туралы: "Ол ешкім бұрын-соңды ойнамаған және ешқашан ойнамайтын фортепианода ойнады" деді. Суретші Ренуардың әйелі, композитордың досы: "Бір күні Шабьер келді; және ол маған өзінің "Испаниясын" орындады. Ол дауылдайтын. Ол пернетақтыны ұрып-соғып жатты. Көше адамдарға толы еді, олар қызығып тыңдап тұрды. Шабьер соңғы соққыға жеткен кезде, мен өзім ешқашан пианиноға тиіспеймін деп ант бердім. Одан әрі, Шабьер бірнеше сымдарды сындырып, пианиноны істен шығарды". Шабьердің ата-анасы 1869 жылы сегіз күннің ішінде қайтыс болды. Франко-прусс соғысы (1870–1871) және Коммуна кезінде ол министрлік Турдан Бордоға, содан кейін Версальға көшіп кеткен кезде өзінің ресми лауазымында қызметін жалғастырды. 1873 жылы ол Луи Дежанның немересі Мари Элис Дежанға үйленді, ол Cirque d'été және Cirque Napoléon цирктерін құрған және басқарған адамнан байлық тапқан. Элис пен Шабьердің үш ұлы болды, олардың біреуі туылғаннан кейін қайтыс болды. Шабьердің Париждегі достарына композиторлар Габриэль Форе, Эрнест Шоссон және Винсент д'Инди; суретшілер, соның ішінде Анри Фантен Латур, Эдгар Дега және Эдуард Мане, оның бейсенбі кештеріне Шабьер қатысқан; және Эмиль Зола, Альфонс Доде, Жан Мореас, Жан Ришепен және Стефан Малларме сияқты жазушылар кірді. 1870 жылдары Шабьер бірнеше сахналық жұмыстарды бастады. Біріншісі – Оффенбахтың рухани үйі – париждік Буффес тапсырысы бойынша үш актілі "Жұлдыз" операсы. Ол бұл тапсырманы өнер және әдебиет әлеміндегі көптеген байланыстары арқылы алды: ол либреттошылар Альберт Ванлу мен Эжен Летерьемен Мане тобының мүшесі суретші Альфонс Хирш арқылы танысқан. Опера 1877 жылы 48 қойылымды өткізді, бірақ оның өмірінде қайта қойылған жоқ. "Испанияның" ырғақты күйі оркестрлік өнертабыста одан әрі дамытылған "Көңілді маршта" да кездеседі. Шабьердің оркестрлік шығармаларының бәрі бірдей осындай қуатты емес: оның тірі кезінде жарық көрмеген "Lamento" (1874) шығармасы ерекше әсерлі. Кейіннен Шабьердің бірнеше фортепианолық шығармалары оркестрленді. Композитор "Көркем суреттерден" жинағынан төрт бөлімді "Пасторальдық сюитаны" оркестрледі. Шабьер 1891 жылы "Бурре фантоздық" оркестрлеуін бастады (1994 жылы Робин Холлоуэй аяқтады), бірақ оның досы және жақтасы Феликс Моттл 1898 жылы оны оркестрледі, бұл өте танымал болды; ол 1900 жылы "Үш романтикалық вальсті" де оркестрледі, ал 1917–18 жылдары Равель "Көркем суреттерден" жинағынан "Помпезді менуэтті" оркестрледі.