Кіріспе

Эрнест Франк Гелф Кокс (1883–1959) – британдық инженер, электр және механикалық инженерия саласындағы білімімен көзге түскен және оны теңіз құтқару ісінде тиімді қолданған. 1924 және 1931 жылдар аралығында оның «Кокс және Данкс» кеме бұзу компаниясы 1919 жылы Скапа ағысындағы Гуттер шығанағында батырылған неміс императорлық әскери-теңіз флотының 35 кемесін сәтті көтерді. Қатты, бірақ қамқор жұмыс беруші болған Кокс, қызметкерлерінің қаза болуы мен жазаға ұшу оқиғаларынан кейін 1932 жылы теңіз құтқару бизнесін «Алоа кеме бұзу компаниясына» сатты. Ол өмірінің соңына дейін Британдық Адмиралтействоның консультанты болып қалды және пайдалы металл сынықтарын жинау бизнесін «Metal Industries Group» компаниясына сатқаннан кейін 1950 жылдардың басында зейнетке шықты.

Ерте өмір

1883 жылы туған, Вулвергемптондық мата сатушының он бірінші ұлы Кокс он үш жасында мектепті бітіріп, бос уақытында электротехниканы оқыды. Бірнеше жұмыс істеп, он сегіз жасында Вулвергемптон электр стансасында инженер болып жұмысқа орналасты. Адамдардың үйлеріне электр қуатын жеткізетін адам бай болатынына көз жеткізген Кокс, өзі де сондай болуға бел буды. Осы мақсатта Леамингтондағы инженер-ассистент лауазымына, содан кейін Уайт аралындағы Райд корпорациясына ауысты. Осылайша ол сату өнерін меңгеріп, Райд тұрғындарына электр қуатын орнату қызметтерін сата бастады.

Ерте мансап

Райдтен жиырма үш жасында Шотландияның Гамильтон қаласына көшіп барды, бұл өзгеріс оған басқарудың негіздерін үйретті. Тағы да көшіп, енді Ланаркширдегі Вишоуға келді, онда жиырма төрт жасында бас инженер болып, зауыт пен желіні құрды – бұл оның соңғы жалақылы жұмысы болды. 1907 жылы осы жерде Кокс Вишоу кеңесшісі Миллердің қызымен, Ланаркширдегі Овертон Фордж болат зауытының иесімен үйленді және фирмаға серіктес болып кірді. Электр стансасындағы қызметін тастай алмай, ол екі жұмысты бірдей атқарды.

Кокс пен Данкс

1913 жылы ол әйелінің туысы Томми Данкспен бірге үнсіз серіктес және қаржыгер ретінде Кокс және Данкс Лтд фирмасын құрды. Кокстың капиталға деген қажеттілігін Данкс қанағаттандырды, ол бизнеске жеке араласпай, мұрасын ұлғайтудың жолын іздеді. Фирма Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде үлкен қару-жарақ өндірісіне байланысты келісімшарттардан пайда табуға мүмкіндік алды. Соғыс аяқталғаннан кейін металл және металл қалдықтарын құтқару саласында жаңа және пайдалы мүмкіндіктер ашылды, бұл Коксқа Шеффилдте жаңа бизнес ашуға және 1920 жылға дейін серіктесі Данкстің үлесін сатып алуға мүмкіндік берді. 1921 жылы Кокс кемелерді бұзу ісіне кірісіп, Темза өзенінің сағасында, Шеппи аралында Куинборо қаласында кеме жасау алаңын ашты. Онда компания әртүрлі Бірінші дүниежүзілік соғыстан қалған кемелерді бөлшектеп сатты, олардың ішінде екі британдық соғыс кемесі және неміс теңіз күштеріне тиесілі бірнеше кемелер болды, соның ішінде неміс әскери-теңіз флотының батып кетуінен кейін өтемақы ретінде алынған үлкен жүзетін док та бар еді. 1929 жылы Ирландияның Коб қаласының жанындағы Рочесс-Пойнт маңындағы "Сиыр мен Тоқсан" тастарында қиылып қалған "Ақ жұлдыз" лайнерінің апаты Кокстың жігерін азайтты, өйткені ол өз жұмыскерлерін құрметтеді және оларға лайықты қарады. Кокс пікірінше, ақшаны әрқашан табуға болады, бірақ жақсы адамдарды алмастыру мүмкін емес. Осының салдарынан 1932 жылы ол компанияның теңіздегі құтқару бизнесін Alloa Shipbreaking компаниясына сатты және теңіздегі құтқарудан зейнеткерлікке шықты. Кокс британдық Әскери-теңіз министрлігіне терең сулардағы құтқару мәселелері бойынша кеңесші болып қалды және 1932 жылы ескі соғыс кемесін көтеру жұмысына қатысты. 1930 жылдардың соңында Еуропада тағы бір соғыс болу мүмкіндігін сезіне отырып, Кокс металл қалдықтары бизнесін кеңейтіп, Бедфордта, Бирмингемде, Лондон (Брентфорд, Фелтем және Парк Роял), Манчестерде және Ните (Оңтүстік Уэльс) алаңдар ашты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Тауарлар министрлігі үшін құпия материалдарды зерттеу және әзірлеу жұмыстарын жүргізді. Кокстың соңғы құтқару жұмысы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды – "Стелла" кемесін көтеру. Кеме Люфтваффе тарапынан бомбаланды, содан кейін батып, Манчестер кеме каналын тосып тастады. Соғыс аяқталғаннан кейін Кокс пен Данкс қайтадан өркендеп, әскери артық жабдықтарды және құтқарылған заттарды сатуға мүмкіндік алды. 1949 жылы Кокс фирманы қазір Alloa Shipbreaking компаниясына тиесілі Metal Industries Group компаниясына сатты. Бизнестің құтқару бөлімі ешқашан толықтай пайда әкелмесе де, әсіресе неміс флотын құтқару кезінде (оның үлесін сату кезінде он мың фунт шығынға ұшырады), металл қалдықтары бизнесі осы шығынды өтеуге жеткілікті пайда әкелді, осылайша ол зейнеткерлікке шыққанда ол және оның отбасы жұмыс істеуге мұқтаж болмады. Cox & Danks Ltd 1960 жылдардың басында Бичингтің балтасынан кейінгі кезеңде жақсы нәтижелер көрсетті, британдық темір жолдарына артық локомотивтерді, вагондарды және оларға байланысты жабдықтарды жоюға байланысты келісімшарттарды ұсынып, жеңіс алып отырды. GWR King Class локомотивтерінің көпшілігі 1962 жылдың соңында пайдаланудан алынып, он локомотив Кокс және Данкс компаниясына таратуға берілді. 1970 жылдың 1 сәуірінде компания, ол кезде Thorn Electrical Industries компаниясының Metal Industries бөлімшесінің бөлігі болды, Джордж Коэннің "600" тобына тиесілі Six Hundred Metal Holdings тобының еншілес компаниясына айналды.

Германияның ашық теңіз флоты

Жұмыссыз қалған ол 1924 жылы 1919 жылдың маусым айының соңында Шотландияның солтүстік-шығыс жағалауында Оркни аралдарындағы Скапа ағысының табиғи портында орналасқан кемелерге сүйреліп кеткен "Ашық теңіз флотының" қалдықтарына назар аударды. Британдық Адмиралтейство бастапқыда құтқаруға болмайтын деп есептегенмен, металл сынығының бағасының жақында көтерілуі апаттар құнын өзгертті, олар қазір құнға лайық, Кокстың жоғары сапалы Krupp болаттан жасалған бронь санының бағалауына негізделген, темір емес құтқаруды есепке алмастан бұрын. Сарапшылардың пікірін елемейтін оның алғашқы инвестициясы Адмиралтействодан екі ұрыс крейсері – және – және жиырма алты эсминецтерді құтқару құқығын сатып алу болды. Екі ауыр кеме де жер бетінен қолжетімді болды; Сейдлицті кішкентай арал деп қате қабылдады, өйткені оның порттық жағы судан алты метрдей жоғары тұрды, ал Хинденбург палубалары су астында тұрды. Кокстың идеясы Хинденбургті көтеру және оның 26 мың тонналық корпусын басқа кемелерді құтқару үшін жүзетін платформа ретінде пайдалану болды. Бұл іс-әрекетсіз болып шықты, өйткені Гинденбургті көтерудің бірнеше әрекеті сәтсіздікке ұшырады, себебі ол тұрақсыздыққа ұшырады және оның айналасында құлап кетуі мүмкін, өйткені ол алдымен болжанғандай, тас емес, тас үстінде отырды. Ол өзінің бұрынғы Германияның сүзгілік докын алды, ол бір кездері U-Boat сынақтарына пайдаланылған және оның бірінші жойғышын құтқару үшін ұзындық бойынша бөлді, содан кейін тазаланып, жүзетін цехқа айналдырылды. Оның командасы жергілікті жұмысшылармен, Шотландияның барлық жерлерінен жалдалған суға түсушілер мен білікті құтқарушылармен жұмыс істеді. Кейбір тәжірибеден кейін олар әр төрт-алты апта сайын бір жойғышты көтере бастады, ең жылдам көтеру төрт күнде орындалды. Осыдан жігер алған Кокс батып кеткен флоттың қалған бөлігіне құқықтарды сатып алды және су басында тұрып жатқан крейсерді көтеруді жалғастырды. Италиялық құтқарушы сарапшылардың кеңесін қабылдай отырып, Кокс кемелерді ауамен толтырып, кері қарай көтерді. Содан кейін ол жеңілдетілді және Ферт оф Форт қаласындағы Розитке қоқыс шығару үшін сүйретілді, Кокс оның салмағы үшін Alloa Shipbreaking Company компаниясына сатты. Бұл негізгі әдіс флоттың көптеген кемелерінде қайта-қайта қолданылды. Суға түсушілер кемелердің қайсысының құлап қалғанын анықтап, олардың арасына түсіп, қабырғалардың есіктерін жабатын, темір тақталарды тесіктерден бекітетін. Содан соң ауа судың бетіндегі компрессорлардан сорғыланады. Кейбір жағдайларда, корпустарды ауа өткізбейтін етіп жасауға болмайды, онда понтондар пайдаланылады, олар ауамен толтырылады, ал балласт суға батып кеткен кемелермен бірге батырады, содан кейін оларды көтеру үшін тепе-теңдікке келтіру үшін оларға бекітіледі. Жобаның осы кезеңінде оның кәсібі қатты соққы алды; металл сынығының бағасы құлдырап, ақыр соңында бұрынғы құнының төрттен бірінде тұрақтады. Тіпті, шығынды жоюға мүмкіндік беретін жеткілікті пайда болса да, суға батып кеткен флот енді бір кездегі ақшалай мол өнімді білдірмеді. Шынында да, сынық бағасы 1937 жылға дейін төмен күйде болды, Кокс құтқарудан шынымен де зейнеткерлікке шыққаннан кейін. Қарапайым сөйлеуші және жиі ашық адам болған Кокс өзінің жарылғыш мінезімен танымал болды; оны жұмысшылары керемет, еңбекқор және шошқа басына дейін өсектеген деп құрметтеген. Скепа-Флоу қаласында сегіз жыл бойы жұмысшыларын да, өзін де аяған жоқ. Ол өзінің бизнесін ақыл-оймен және дұрыс шешіммен ұстады, мысалы, 1926 жылғы жалпы ереуіл кезінде машиналарын отынмен қамтамасыз ету үшін Сейдлиц апатынан көмірді құтқару. Бұл эгоистік әрекеттермен теңдестірілді, мысалы, Сейдлицтің сәтті көтерілгеннен кейін, ол прессаның көтерілу күнінде болуын ұйымдастырды. Замандастарымен "шоумен" деп саналған Кокс Хой аралындағы Линесс қаласында жүргізіліп жатқан кейбір жұмыстардың репортерлер мен фотографтарға, соның ішінде киножурналға түсірілген фильмдерге түсірілуіне қуанышты болды. Олардың кейбіреулерін әлі күнге дейін YouTube-та табуға болады; Кокс олардың көпшілігінде көрінеді, белсенді тұлға, твид киген. 1932 жылдың мамырына қарай Кокс SMS Moltke, SMS Seydlitz, және SMS Hindenburg; линкерлер – және –, және жеңіл крейсерін көтерді. Ақ жұлдыз лайнері апатына қатысты өлімге ұшыраған апаттарға жеке куә болғаннан кейін, және Вон дер Таннды көтерген кездегі қосымша апаттар мен Принцрегент Луитпольдтағы өлім-жітімдер, 1932 жылы Кокс өзінің бизнесінің теңіздегі құтқару бөлігін Alloa Shipbreaking компаниясына сатты және теңіздегі құтқарудан зейнеткерлікке шықты. Принцрегент Луитпольд – ол Оркниде көтерген соңғы кеме болды, өйткені ол Скапада 20 фатом тереңдікте батып кеткенді құтқару құқығын сатып алған болатын. Кокс теңіздің тереңдігіндегі кемелерді құтқару мәселелері бойынша Британдық Адмиралтействоға кеңесші болып қалды және 1932 жылы Alloa Shipbreaking компаниясына тапсырылған ескі линкерді көтеру жұмысының Адмиралтейство тарапынан атқарылуын ұйымдастырды, ол Адмиралтейство нысана ретінде пайдаланған және қателікпен батырған кеме болды. Кокс жиі бизнес тиімділігін түсінбейтін кедей бизнесмен деп есептелді және кемелерді көтерудің қиындықтарында тәжірибесіз екенін мойындады. Бірақ ол Скепа-Флоудағы сегіз жыл ішінде көптеген жақсылыққа да тап болды. Апаттар, адам қателігінен де, табиғаттың әсерінен де туған, құтқару жұмысын қиындатты. Көрегендікке ие адам болған ол жылдам үйренді, аймаққа тән жиі болатын қорқынышты ауа-райынан жеңіп шықты, және әр көтеру ешқашан бірдей болмайтындығы одан да жақсы білді. Сынық бағасының өзгеруі ұзақ құтқару операциясы кезінде оның пайдасының көп бөлігін жеп қойды. 1924 жылы сынық бағасының күрт төмендеуі 1937 жылға дейін, Кокс құтқарудан зейнеткерлікке шыққаннан кейін ғана толыққан. Барлық қиындықтарға қарамастан, ол әділ, бірақ талапкер және, ең бастысы, халыққа жақын жұмыс беруші саналды. Оның Хой аралындағы Линесс қаласындағы ауласында бизнесінің шарықталу кезеңінде 200 жұмысшы жұмыс істеді, және ол қаржылық қиындықтар кезінде еңбекақысымен демалыс беруімен белгілі болды.

Кейінгі өмірі

Өз бизнесін сатқаннан кейін Кокс өмірінің қалған бөлігін қайырымдылық қорына көмек көрсетумен және терең судан құтқару, оның ішінде "Ашық теңіз флоты" тақырыбында лекция оқумен өткізді. Денсаулығы нашарлаған Эрнест Кокс 1959 жылы жетпіс алты жасында дүниеден озды.