Тунис шайқасы: Американ армиясының алғашқы сынағы және Паттонның келуі

Кіріспе

1943 жылғы Екінші дүниежүзілік соғыстың шайқасы

Өмірбаян

АҚШ-тың II корпусы Тунистегі Окүші күштерімен алғашқы кездесуінде, 1943 жылғы ақпан айының соңында Кассерин асуындағы апатты шайқаспен аяқталған бірнеше шайқастарда ауыр зардап шекті. Эрвин Роммель – толық тактикалық жеңіске жақын тұрғанда – Бернард Монтгомеридің британдық 8-ші армиясының жақындағанын естіген соң, Марет желісіндегі шығысқа қараған қорғанысына қайту үшін шайқастан бас тартты. Осылайша шайқас АҚШ әскерлерінің әлі де майданда болуымен, бірақ жер мен адамнан айырылып, кейбір маңызды қолбасшыларға сенімсіздік тууымен аяқталды. 1943 жылғы қаңтар айының соңғы аптасында, күшті артиллериялық оқшашуға қарамастан, 131-ші броньды дивизияның итальяндық 14-ші Берсальери батальоны Джебель Рихананың жанында бекінді. Ирландиялық соғыс тілшісі Харольд Бойль итальяндықтарды шығарып алу үшін гранаталар мен штыктарды қолдана отырып, екінші шабуыл қажет екенін жазды:

Артиллерия мен авиация мазаласа алады, бірақ оларды шығарып тастай алмайды. Бұл жұмысты тек қарсыластың мылтықтары мен штыктары ғана істей алады. Бұл 1943 жылғы қаңтардағы Оуселтия алқабындағы жорыста жақсы көрсетилді, онда танктер мен артиллерия жорыстың ең күшті оқшауларының бірін жасады, бірақ Каируанға баратын жолдың жанындағы төбелерге кенедей бекінген итальяндықтарды жеңе алмады. Артиллерияны көру керемет еді, бірақ олар өздерінен-өздері жұмыс істей алмады. Соңында американдық жаяу әскері түнде төбелерге көтеріліп, қол гранаталарымен және штыктарының шешімді күшімен итальяндықтарды көптеп шығарып алды. Американдық басшылық неміс және итальяндық күштеріне қарсы жеңіліске жауап ретінде командалық құрамды, тәртіпті және тактиканы жедел және кең ауқымды түрде өзгертіп, жаңартты. Сонымен қатар, ірі бөлімдерді кішірек, қолдаусыз топтарға бөлудің орнына, АҚШ II корпусының командирі Ллойд Фредендалл басқаруы кезінде болғандай, біріктірілген күйде сақталды. Әуеден қолдау да жақсартылды. 1943 жылғы 6 наурызда Джордж Паттон Кассерин шайқасынан бұрын және оның кезінде командирлік еткен Ллойд Фредендаллдан АҚШ II корпусының басшылығын қабылдады. Оның алғашқы қадамы – Атлас тауларының шығыс тізбегіне қарсы шабуылға дайындалу үшін II корпусын қайта ұйымдастыру болды. Егер бұл сәтті болса, онда Монтгомеридің 8-ші армиясына қарсы Марет желісін қорғайтын Окүші күштерінің оң жақтан тылына қауіп төндіріп, олардың позициясын тұрақсыз ететін еді. Паттонның басшылық стилі оның ізашарынан өте ерекше болды: ол төбелік позицияға шабуылға байланысты бұйрық бергендігі хабарланды, онда «Бұл мақсатқа қол жеткізуге жасалған нағыз күш-жігерді маған көрсету үшін офицерлер, әсіресе штаб офицерлері арасында осындай шығын көруді күтемін» делінген. 17 наурызда АҚШ-тың 1-ші жаяу әскер дивизиясы ішкі жазықтарға көшті, Гафса қаласын басып алып, оны одан әрі операциялар үшін алдын ала жабдықтау базасы ретінде дайындады. 18-і күні полковник Уильям О. Дарби басқарған 1-ші рейнджерлер батальоны алға жылжып, Эль-Геттар оазисін басып алды, оған да аз қарсылық көрсетілді. Итальяндық қорғаушылар кері шегінді және қалаға қарап тұрған төбелерде бекінді, осылайша ішкі жазықтан оңтүстікке, жағалау жазығына апаратын тау асуын (сол атаумен) жапты. Рейнджерлердің тағы бір операциясы 20 наурыз күні түнде итальяндық позицияға шабуыл жасап, 200 тұтқынға алды, тік жартасты басып өтіп, оқ-дәрі мен жабдықты қолмен көтеріп берді.

Artillery and aircraft may harass but cannot dislodge him. Only bullets and bayonets of rival riflemen can do that. This was well illustrated in the Ousseltia Valley campaign in January when tanks and artillery laid down one of the finest barrages of the campaign but couldn't rout Italians dug in like moles in the hills bordering the road to Kairouan. The artillery was beautiful to see but they couldn't do the job alone. Finally American infantry swarmed up the hills at night and flushed the Italians out in droves with hand grenades and the pointed persuasion of their bayonets. The American command reacted to its reverses against German and Italian forces with a prompt and sweeping series of changes in command, discipline, and tactics. Also, large units were kept massed rather than being broken up into smaller, unsupported elements as had been done under U. S. II Corps Commander Lloyd Fredendall. Close air support was also improved. On 6 March 1943, George Patton took command of the U. S. II Corps from Lloyd Fredendall, who had been in command before and during the Kasserine engagement. His first move was to organize his U. S. II Corps for an offensive back toward the Eastern Dorsal chain of the Atlas Mountains. If successful, this would threaten the right rear of the Axis forces defending the Mareth Line facing Montgomery's 8th Army and ultimately make their position untenable. Patton's style of leadership was very different from his predecessor: he is reported to have issued an order in connection with an attack on a hill position ending "I expect to see such casualties among officers, particularly staff officers, as will convince me that a serious effort has been made to capture this objective". On 17 March, the U. S. 1st Infantry Division moved forward into the almost abandoned plains, taking the town of Gafsa and preparing it as a forward supply base for further operations. On the 18th, the 1st Ranger Battalion—led by Colonel William O. Darby—pushed ahead, and occupied the oasis of El Guettar, again meeting with little opposition. The Italian defenders instead retreated and took up positions in the hills overlooking the town, thereby blocking the mountain pass (of the same name) leading south out of the interior plains to the coastal plain. Another operation by the Rangers raided an Italian position and took 200 prisoners on the night of 20 March, scaling a sheer cliff and passing ammunition and equipment up hand over hand.

Тікұшақ шабуылдары

Одақтың қолбасшылары АҚШ әскерінің қимылын байқап, 10-панцер дивизиясы оларды тоқтату керек деп шешті. Роммель 9 наурызда Тунис шайқасынан бұрын Германияға кетіп, жаңа аталған Африка корпусын фон Арнимнің басқаруына қалдырды. Фон Арним де Роммельдің американдық күштердің нашар сапасы туралы пікірін ұстанды және оларды Шығыс Дорсальдан қайта тазарту үшін зиян келтіретін шабуыл жеткілікті деп ойлады. 23 наурызда сағат 06:00-де Бройхтың 10-панцер дивизиясының 50 танкысы Эль-Геттар аңғарына кіретін жолдан шықты, ал неміс моторизацияланған бөлімдері жартылай тізбекті машиналар мен мотоциклдердегі қосымша орындықтардағы әскерлер төбедегі жаяу әскерге шабуыл жасады. Жартылай тізбекті машиналар мүмкіндігінше төбеге көтеріліп, содан кейін олармен бірге жүретін жаяу әскер 88 мм-лік артиллерияның отымен қамтамасыз етілгенде түсіп шықты. Немістер төбеде орналасқан американдық артиллерияны жоюға маневр жасады. Олар майдан желісіндегі жаяу әскер мен артиллерия позицияларын жылдам басып алды. АҚШ-тың 1-ші жаяу әскер дивизиясының қолбасшысы генерал-майор Терри де ла Меса Алленнің штабына екі танк жақындағанда қауіп туды, бірақ ол орын ауыстыру туралы ұсыныстарды қабылдамады: «Мен ешқашан шегінбеймін, ал кім шегінсе, соның біріншісін атып тастаймын». Неміс шабуылы миналы далаға тап болғанда күшіні жоғалтты. Немістер қайта ұйымдасқанда, АҚШ артиллериясы мен танкке қарсы қарулары, соның ішінде жақында келген 31 M10 танк жойғыштары шайқасқа кірісті. Келесі сағатта 10-панцер дивизиясының 30 танкысы жойылды және сағат 09:00-ге қарай олар аңғардан шегінді. 16:45-те жаяу әскер жиналғаннан кейін тағы бір әрекет жасалды. АҚШ артиллериясы тағы да шабуылды тоқтатып, соңында оны бұзып, ауыр шығын келтірді. Одан әрі шабуыл жасаудың қажеті жоқ екенін түсінген 10-панцер дивизиясының қалған бөлігі шығыстағы төбелерге бекінді немесе Габестегі неміс штабына қайта шегінді.

Достасқандардың шабуылдары

19 наурызда британдық 8-ші армия Марет желісіне шабуыл жасады, бірақ бастапқыда үлкен табысқа жете алмады. Келесі аптада АҚШ әскерлері ішкі жазықтықтың қалған бөлігін басып алып, бүкіл Шығыс Дорсалдағы жағдайларды бекітті. Неміс және итальяндық қорғаныс күштері мен қосалқы әскерлер көп болды, ал алға жылжу баяу және шығынды болды. 23 наурызда 10-шы танкілік дивизия подполковник Роберт Х. Йорктың 1-ші батальонына, 18-ші жаяу әскер полкіне, 1-ші жаяу әскер дивизиясына шабуыл жасады. Неміс танктері 1-ші дивизияның 3-ші және 1-ші батальондары арасындағы сайдан өтіп, 1-ші батальонның тылында шамамен алты шақырымға жетті. Шабуыл барысында неміс танктері мен өздігінен жүретін артиллериялық құралдары, сондай-ақ тасымалдаушылар мен жүк көліктеріндегі неміс әскерлері 32-ші далалық артиллерия батальонының және 5-ші далалық артиллерия батальонының бір бөлігін басып алды. Италия жоғарғы бас штабы "Тунис орталығында және оңтүстігінде" 40 танктың жойылғанын және 170 одақтас әскердің тұтқынға алынғанын хабарлады. 26 наурызда "Supercharge II" операциясы аясында британдық күштер Марет желісінің солтүстігіндегі Тебага ойысына, ішкі айналым жолымен шабуыл жасады. Олардың жетістігі Марет қорғанысын тұрақсыз қылды. Одақтас күштер Габестің солтүстігіндегі Уди Акаритке шамамен 40 шақырымға шегінді. Бұл АҚШ позициясын одан да маңыздырақ етті, себебі Эль-Геттар арқылы өтетін жол тікелей Габеске алып келетін. 30 наурызға қарай АҚШ әскерлері Эль-Геттардан оңтүстікке шабуылға дайын болды. Жауды жеңу үшін 369-шы және 772-ші төбелердегі екі итальяндық бекінісін бірінен соң бірін басып алу қажет болды. АҚШ жоспары АҚШ-тың 1-ші және 9-шы жаяу әскер дивизияларын, сондай-ақ АҚШ-тың 1-ші бронетанкті дивизиясының 1/3-ін, "Бенсон күштері" деп аталды. Бұл күш 30 наурыз күні түстен кейін 369-шы төбеге шабуыл жасады, бірақ миналарға және танкіге қарсы отқа түсті, полковник Эдвин Х. Рэндлдің 47-ші жаяу әскер полкінің 2-ші батальонынан бес танк пен мылтық ротасын жоғалтты, олар капитуляциялауға мәжбүр болды. Танкілер кері қайтарылды, ал 1-ші және 9-шы дивизиялар келесі күні сағат 06:00-де қайтадан шабуыл жасап, бірнеше жүз тұтқынға алды. Алайда, итальяндықтардың қарсы шабуылы оларды жаңадан басып алған позицияларынан ығыстырды, ал 12:45-те олар тоғыз танк пен екі танк жойғышты жоғалтып, бастапқы орнына оралды. 1 сәуірде жасалған тағы бір әрекет те сәтсіз аяқталды, тіпті басталмай тұрып. Әскери Эмиль Д. Дедонато Паттонның 47-ші полктің бас штабына келгенін еске алады. Паттон алғашқы шабуылдар сәтсіз аяқталғанына наразы болды және ашулы көңіл-күйде полковник Рэндлдің Джипіне шабуыл жасады. Түнгі шабуылдың алғашқы нәтижесіне риза болмағаны анық байқалды. Мен полковник Рэндлдің Эль-Геттарға кіргенде айтқан сөзін ешқашан ұмытпаймын: "Біз баратын жерге сізге дәрігердің керегі жоқ!" Осы сәтте Паттон 772-ші төбеге шабуылды бастау туралы бұйрық алды, бірақ 369-шы төбе әлі де итальяндықтардың бақылауында болды. 9-шы дивизия 772-ші төбеге көшірілді, ал 1-ші дивизия 369-шы төбеде қалды. 3 сәуірде 1-ші дивизия 369-шы төбені тазартты, бірақ 772-ші төбедегі шайқас жалғасты. Италиялық командир, генерал Мессе, неміс 21-ші танкілік дивизиясынан қолдау сұрады, бұл алға жылжуды одан әрі баяулатты. Операциялардың қарқыны төмендеді және жағдай көбінесе өзгеріссіз қалды.

On 19 March, the British 8th Army launched their attack on the Mareth Line, at first with little success. Over the next week, the U. S. forces slowly moved forward to take the rest of the interior plains and set up lines across the entire Eastern Dorsals. The German and Italian defenses and reserves were heavy, and the progress was both slow and costly. On 23 March, the 10th Panzer Division attacked Lieutenant Colonel Robert H. York's 1st Battalion, 18th Infantry Regiment, 1st Infantry Division, and the German tanks broke through the valley between the 3rd and 1st Battalions of the 1st Division, reaching a position about six miles to the rear of the 1st Battalion. In the action, the German tanks and self propelled guns along with German troops riding in carriers and trucks overran the 32nd Field Artillery Battalion and part of the 5th Field Artillery Battalion, and the Italian High Command reported that 40 tanks had been destroyed and 170 Allied troops had been captured in "central and southern Tunisia". On 26 March, in Operation Supercharge II, a British force sent via an outflanking inland route attacked the Tebaga Gap to the north of the Mareth line, and their breakthrough left the Mareth defenses untenable. The Axis forces retreated about 40 miles to a new line set up at Wadi Akarit, north of Gabès at This made the U. S. position even more valuable, since the road through El Guettar led directly into Gabès. By 30 March the U. S. forces were in position for an offensive south from El Guettar. In order to start a breakout, the two original Italian strongpoints on Hill 369 and Hill 772 had to be taken, one after the other. The U. S. plan involved the U. S. 1st and 9th Infantry Divisions, and Combat Command 1/3 of the U. S. 1st Armored Division, collectively known as "Benson Force". This force attacked Hill 369 on the afternoon of 30 March but ran into mines and anti tank fire, losing five tanks and a rifle company from the 2nd Battalion of Colonel Edwin H. Randle's 47th Infantry Regiment that was forced to surrender. The tanks were withdrawn, and the 1st and 9th attacked again the next day at 06:00, gaining some ground and taking several hundred prisoners. However, an Italian counter attack drove them back from their newly gained positions, and by 12:45 they were back where they started with the loss of nine tanks and two tank destroyers. A further attempt the next day on 1 April also failed, after barely getting started. Private Emil J. Dedonato remembers that Patton drove up to the 47th Regiment's command post, unhappy that the initial attacks had failed:

Patton was in a huffy mood and stormed over to see Colonel Randle in his Jeep. It was obvious he wasn't pleased with the initial results of the night attack. I'll never forget Colonel Randle's instructions as they moved into El Guettar: "Where we're going you won't need a physic!" At this point Patton received orders to start the attempt on Hill 772, even though Hill 369 was still under Italian control. The 9th was moved to Hill 772, leaving the 1st on Hill 369. By 3 April, the 1st had finally cleared Hill 369, but the battle on Hill 772 continued. The Italian commander—General Messe—then called in support from the German 21st Panzer Division, further slowing progress. The tempo of the operations slowed, and the lines remained largely static.

Салдары

6 сәуірде британдық 8-ші армия Уди-Акарит шайқасында Осі күштерінің шебін қайтадан бұзып өтті, соның нәтижесінде толыққанды шегіну басталды. 7 сәуір күні таңертең Бенсон жасағы 1-ші және 9-шы дивизиялар ұстаған бекеттер арқылы өтіп, тастап кетілген Эль-Гетар – Габес тас жолымен жылдамдықпен ілгерілеп, сағат 17:00-де 8-ші армияның алдыңғы қатарлы бөлімдерімен кездесті. Тунис оңтүстігіндегі Осі күштерінің соңғы қорғаныс шебі бұзылғаннан кейін, қалған күштер солтүстіктегі басқа Осі күштерімен қосылуға асықты. Тунис мамыр айының басында одақтастардың бақылауына көшті.

Драмалық бейнелер

Соғыстың бірінші бөлігі 1970 жылы түсірілген «Паттон» тарихи фильмінде ұзақ сахнада бейнеленген.