Жан Пьер Абель Ремюса: Француздық Қытайтанушы ғалымның өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Француз синологы (1788–1832)

Жан Пьер Абель Ремусат (5 қыркүйек 1788 – 2 маусым 1832) – француз синологы, ең белгілісі Франция колледжінің синология кафедрасын алғаш құрғандықтан танымал. Жас кезінде медицина оқыған Ремусат қытайлық емдік еңбекті кездестіріп, қытай тіліне ғашық болып, оны өзімен-өзі бес жыл бойы үйренді. Қытай тақырыптарына қатысты бірнеше мақалаларын жариялағаннан кейін, 1814 жылы Collège de France-да қытай тілі кафедрасы ашылып, Ремусат оның төрағасы болып тағайындалды.

Өмір

Ремусат 1788 жылдың 5 қыркүйегінде Парижде дүниеге келді. Ол медицина мамандығы бойынша білім алып, 1813 жылы медицина докторы атанды. Медицинаны оқып жүрген кезінде Ремусат Терсан аббасының кітапханасынан қытайлық шөптер туралы трактатты тауып, зор қызығушылық танытты. Ол оны өздігінен оқуға үйреніп, дәстүрлі қытай сөздігі – «Женцзитун»ды мұқият зерттеді. 1811 жылы бес жылдық оқудан кейін ол «Essai sur la langue et la littérature chinoises» (Қытай тілі мен әдебиеті туралы эссе) және қытайлықтар арасындағы шет тілдері туралы мақала жариялады, бұл оған Сильвестр де Сасидің қолдауын әкелді. 1813 жылы Ремусат қытай таңбаларының мәні мен классикалық қытай тілі туралы «Utrum Lingua Sinica sit vere monosyllabica? Disputatio philologica, in qua de Grammatica Sinica obiter agitur; autore Abelo de Remusat» атты еңбек жариялады. Осы күн, немесе оның тұсаукесерлік лекциясының күні (1815 жылдың 16 қаңтары) «академиялық синологияның туған жылы» деп есептеледі. Ремусаттың Collège de France-тағы қытай тілі курсы грамматика бойынша лекцияларға және «Қасиетті құжаттар» (Шаншу), Лаоцзы (Дао Дэ Цзин), Несториан стеласы, сондай-ақ Конфуций өмірінің қытай және маньчжур тілдеріндегі нұсқаларын зерттеуге бағытталған. Оның лекциялық жазбалары ақырында Жозеф де Премардің бұрынғы грамматикасына негізделген кітап түрінде өңделді және 1822 жылы «Élémens de la grammaire chinoise, ou Principes généraux du Kou wen ou style antique, et du Kouan hou, c'est à dire, de la langue commune généralement usitée dans l'empire chinois» (Қытай грамматикасының элементтері, немесе Гүвэнь немесе Ескі стильдің және Гуаньхуаның, яғни Қытай империясында әдетте қолданылатын ортақ тілдің жалпы принциптері) деген атпен жарияланды. Бұл еңбек Еуропадағы қытай тілінің алғашқы ғылыми тұжырымдамасы болды және кейін Анри Масперо оны «қытай тілінің нағыз рухын ескере отырып, грамматиканы оқшаулап қараған алғашқы [жұмыс]» деп бағалады, «европа тілдерінің грамматикалық формаларының барлығын өз үлгілерімен енгізбеген, тек аударма жаттығуы ретінде емес». 1818 жылы Ремусат «Journal des savants» журналының редакторы болды. Оның деректемелерін дұрыс түсінбегендігінен туындаған қателіктердің арасында, 1817 жылы журналдағы мақаласында жапондық мужинтосының («шөл аралдары») дұрыс емес оқылуы Бонин аралдарының атына себеп болды. Ол 1822 жылы Парижде Азия қоғамын құрды және оның бірінші хатшысы болды; сонымен қатар ол түрлі үкіметтік қызметтерде жұмыс істеді. 1826 жылы Ремусат «Iu kiao li, ou les deux cousines, roman chinois» (Ю Цзяо Ли, ағылшын тілінде «Iu kiao li: немесе, екі әдемі туысқан») атты қытай романын жариялады, бұл Еуропадағы алғашқы қытай романдарының бірі (алайда, қытай түпнұсқасы аса маңызды емес). Оны Томас Карлайл, Ральф Уолдо Эмерсон, Гете және Стендаль оқыды. Оның еңбектерінің тізімі Кверардың «France littéraire» кітабындағы Rémusat тақырыбында келтірілген. Оның Вильгельм фон Гумбольдтқа жазған хаттары да қызығушылық тудырады. 1829 жылы ол Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 1830 жылдары Ремусатқа француз корольдік кітапханасындағы қытайлық заттардың тізімін жасау тапсырылды, бұл оны еуропалық ғалымдарға қытай зерттеулерінде көмектесу үшін «Вэньсянь тункао» библиографиялық бөлімдерін аударуға түрткі берді. Ол 1832 жылы «Классика» атты бірінші томды аяқтады, бірақ холераға шалдығып, оның басылып шығуына дейін қайтыс болды. Сонымен қатар, Ремусаттың голландтық японист Исаак Титсингтің аяқталмаған қолжазбаларын өлімнен кейін жариялаудағы практикалық және ғылыми үлесі де ескеруге лайық. Бұл еңбектерге «Нихон Одай Итиран» (日本王代一覧, «Жапония билеушілерінің тізімі») және басқалары кіреді: Rémusat, A., éditeur. «Жапондықтардың билік құрған династиясы туралы естеліктер мен анекдоттар, сол княздер сотының жыл сайынғы мерекелері мен салтанаттары туралы сипаттама, және жапондықтардың поэзиясы туралы мәліметтер, олардың жылды бөлу тәсілі және т.б.» М. Айзек Титсингтің «Оригиналь жапондық» суреттерімен; М. Абель Ремусаттың «Ноттар мен жарық көздер» жинағымен басылған. Париж (Непву), 1820 жыл.

Rémusat was born in Paris on 5 September 1788 and was educated for the medical profession, earning a doctorate in medicine in 1813. While studying medicine, Rémusat discovered a Chinese herbal treatise in the collection of the Abbé Tersan and was immediately fascinated by it. He taught himself to read it by tirelessly studying the traditional Chinese dictionary Zhengzitong. In 1811, at the end of five years of study, he produced the work Essai sur la langue et la littérature chinoises (Essay on Chinese language and literature), and a paper on foreign languages among the Chinese, which procured him the patronage of Silvestre de Sacy. In 1813, Rémusat published an essay in Latin on the nature of Chinese characters and Classical Chinese entitled "Utrum Lingua Sinica sit vere monosyllabica? Disputatio philologica, in qua de Grammatica Sinica obiter agiture; autore Abelo de Remusat". This date, or, alternatively, the date of his inaugural lecture (January 16, 1815), has been termed "the birth year of [academic] sinology." Rémusat's course in Chinese at the Collège de France focused on lectures on grammar and the study of classical texts such as the Hallowed Documents (Shàngshū), the Laozi (Dao De Jing), the Nestorian Stele, and both Chinese and Manchu editions of the accounts of the life of Confucius. His lecture notes were eventually edited into book form, modeled on Joseph de Prémare's earlier grammar, and published in 1822 as Élémens de la grammaire chinoise, ou Principes généraux du Kou wen ou style antique, et du Kouan hou, c'est à dire, de la language commune généralement usitée dans l'empire chinois (Elements of Chinese Grammar, or General Principles of Gǔwén or Ancient Style, and of Guānhuà, that is to say, the Common Language Generally Used in the Chinese Empire). This work was the first scientific exposition of the Chinese language in Europe, and was later praised by Henri Maspero as "the first [work] in which the grammar was isolated to take account of the proper spirit of the Chinese language, and not just as a translation exercise where all the grammatical forms of the European languages [ ] imposed their individual patterns." Rémusat became an editor of the Journal des savants in 1818. Amid other misunderstanding of his sources, his self assured misreading of the Japanese mujintō (, "desert island[s]") in an 1817 article for the journal was responsible for the name of the Bonin Islands. He was the founder and first secretary of the Société asiatique at Paris in 1822; he also held various Government appointments. In 1826, Rémusat published Iu kiao li, ou les deux cousines, roman chinois (Yu Jiao Li, titled in English as Iu kiao li: or, the Two Fair Cousins), one of the first Chinese novels known in Europe (the Chinese original is a minor work, though). It was read by Thomas Carlyle, Ralph Waldo Emerson, Goethe and Stendhal. A list of his works is given in Quérard's France littéraire s. v. Rémusat. His letters to Wilhelm von Humboldt are also of interest. In 1829, he was elected as a member to the American Philosophical Society. Around 1830 Rémusat was commissioned to inventory the Chinese items held in the French Royal Library, which inspired him to begin a translation of the bibliographical sections of the Wenxian tongkao to assist European scholars in studying Chinese scholarship. He completed the first volume, "Classics", in 1832, but contracted cholera and died before it was printed. In addition, Rémusat's practical and scholarly contributions in bringing the Dutch Japanologist Isaac Titsingh's unfinished manuscripts to posthumous publication deserve acknowledgment. These works include Nihon Ōdai Ichiran (日本王代一覧, "Table of the rulers of Japan"), and also:
Rémusat, A., éditeur. Mémoires et Anecdotes sur la Dynastie régnante des Djogouns, Souverains du Japon, avec la description des fêtes et cérémonies observées aux différentes époques de l'année à la Cour de ces Princes, et un appendice contenant des détails sur la poésie des Japonais, leur manière de diviser l'année, etc. ; Ouvrage orné de Planches gravées et coloriées, tiré des Originaux Japonais par M. Isaac Titsingh; publié avec des Notes et Eclaircissemens Par M. Abel Rémusat. Paris (Nepveu), 1820.