Кіріспе

Екі жақын нотаның жылдам кезектесуі – дауысты дыбыс. Триль (немесе дірілдеу, 16-шы ғасырдан 20-шы ғасырдың басына дейін осылай аталған) – екі жақын нотаның жылдам кезектесуінен тұратын музыкалық әшекей, әдетте жарты тон немесе тон аралығында, трильдің өзінде анықталады (мордент пен тремоломен салыстырыңыз). Оны кейде неміс тілінде триллер, итальян тілінде трилло, француз тілінде триль немесе испан тілінде трино деп те атайды. Каденциялық триль – әрбір каденциямен байланысты триль. Триль ырғақты, мелодиялық және – диссонанс арқылы – гармониялық қызығушылық тудырады. Кейде триль бұрылыспен аяқталуы керек (негізгі нотаның соңғы дыбысталуынан бірден бұрын негізгі нотаның үстіндегісінен гөрі төменгі нота тартылуы арқылы) немесе басқа да өзгерістер күтіледі. Мұндай өзгерістер көбінесе триль белгісі қойылған нотадан кейін бірнеше аппогиатуралармен көрсетіледі.

Барокко музыкасында

Каденцияға (сілтемелерге ұқсас) деген талғам, және олармен бірге олардың күткен каденциялық трельдерін енгізу міндеті, барокко музыкалық шеберлігіне сіңірілген. Каденцияларды, сілтемелерді және каденциялық трельдерді ұнатпайтындар үшін барокко музыкасы – бұл орын емес. Роберт Донингтон, Барокко музыкасы, стилі және орындалуы. Барокко дәуірінде трельді қалай бастау немесе аяқтау керектігін көрсететін бірнеше белгілер қолданылған. Иоганн Себастьян Бахтың «Клавирбюхлейн фюр Вильгельм Фридман» шығармасында Бах осы белгілердің бірқатарын және оларды дұрыс түсіндіру жолын келтіреді. Егер осы белгілердің біреуі көрсетілмесе, трельді қалай ойнау керектігі орындаушының өз еркінде. Алайда, жалпы алғанда, бұл дәуірдегі трельдер көмекші нотадан басталып, жазба нотадан бұрын орындалады, көбінесе негізгі нотаға қарай шешілетін гармоникалық тоқтату әсерін береді. Бірақ, егер безендірілген нотадан бұрынғы нота өзі негізгі нотадан бір саты жоғары болса, онда диссонантты нота бұрыннан айтылған, ал трель әдетте негізгі нотадан басталады. Барокко және ерте классикалық дәуірде кең таралған бірнеше трель белгілері мен техникалары, мысалы, қысқа Pralltriller, қысқа толқынды сызықпен бейнеленген, Карл Филипп Эммануэль Бах өзінің «Клавиш аспаптарын ойнаудың шынайы өнері туралы» (1753–1762) эссесінде айтқан. Бароккодан кейін әшекейлеуге арналған арнайы белгілер өте сирек кездеседі. Моцарт заманына дейін трельдерді түсіндірудің әдеттегі талаптары бароккоға ұқсас болды. Моцарттан кейінгі музыкада трель әдетте негізгі нотадан басталады. Бұлардың барлығы тек қана ережелер, және трельдің жалпы жылдамдығымен және бұл жылдамдықтың тұрақты немесе өзгермелі болуы тек трельдің пайда болатын контекстін қарастыру арқылы анықталуы мүмкін және әдетте, әшекейді орындаудың бірде-бір «дұрыс» жолы жоқ пікір мәселесі болып табылады.

Арнайы құралдар туралы

Триль классикалық музыкада барлық аспаптар үшін жиі кездеседі, бірақ кейбіреулерінде орындау оңайырақ. Мысалы, флейтада триль жасау салыстырмалы түрде оңай болса да, мыс аспаптарда дұрыс орындау үшін жоғары шеберлік қажет, ол жылдам ауысатын гармониялар арқылы жасалады. Пианинода триль ойнағанда, пианист қолдың әлсіз саусақтарын (3, 4 және 5) қамтитын трильді орындаудың қиынға соғатынын, ал 4 және 5 саусақтарынан тұратын трильдің ең қиын екенін байқауы мүмкін. Гитарада триль – бұл балғамен соғу және тартып алу тізбегі (әдетте тек құрсау саусақтарымен орындалады, бірақ ойнаушылар екі қолды да пайдалана алады) немесе жақын аралас ішектердегі жылдам тартылатын екі нота, ол «құбыла трилі» деп аталады. Трильдік пернелер ағаштан жасалған үрмелі аспаптарда көбінесе басқа регистрде бір нотаны және оған жақын нотаны жылдам ауыстыру үшін қолданылады. Струналы аспаптарда, әсіресе скрипка мен альтта, трильді орындау салыстырмалы түрде оңай, қарапайым иіліммен және триль тек бір саусақтың негізгі нотаға қарсы тербелісін қамтиды, ол арттағы саусақпен тоқтатылады немесе сирек жағдайда бос ішекпен.

Мыс аспаптар

Триллдер клапансыз мыс аспаптарда амбушюра арқылы екі жақын нотаның арасында жылдам сырғанау арқылы орындалуы мүмкін – бұл әдетте "ерін триллі" деп аталады. Бұл барокко/классикалық дәуірдегі табиғи трубалар мен табиғи мүйіздерде кең таралған тәжірибе болды. Дегенмен, ерін триллі жиі заманауи француз мүйізінде гармоникалар бір-бірінен бір тон ғана қашықтықта болатын жерлерде қолданылады (бірақ бұл тәжірибесіз ойнаушылар үшін қиын болуы мүмкін). Мұндай триллдер джаз музыкасының стильдік ерекшелігі болып табылады, әсіресе труба партияларында.

Вокальдық триллер

Классикалық дәстүрдегі вокалдық музыка Джулио Каччини заманынан бері «трилль» деп аталатын әр түрлі әшекейлерді қамтиды. «Le nuove musicie» атты еңбегінің кіріспесінде ол «дірілдеу» (қазіргі кезде трилль деп танылатын) және «трилль» (қазір барокколық немесе Монтеверди триллі деп аталады) екеуін де сипаттаған. Алайда, Россини, Доницетти және Беллини сияқты итальяндық белканто композиторларының кезінде Каччини дірілдеу деп сипаттаған екі нотаның жылдам алмасуы трилль деп аталып, басымдыққа ие болды. Колоратура әншілері, әсіресе жоғары дауысты сопранолар мен тенорлар, осы композиторлардың туындыларында ғана емес, сонымен қатар репертуарларының көп бөлігінде трилль орындауға жиі талап қойылады. Сопрано ханым Джоан Сазерленд өзінің триллінің тегіс және жылдамдығымен ерекше көзге түсті және сұхбатта ол «трилль қалай орындауға болатынын ешқашан арнайы үйренбедім» деді. Трилль әдетте әшекейленген солистік партияның бөлігі болып табылады, бірақ хорлық трилльдер де кездеседі. Көптеген шығармаларда трилль дауысқа жазылғанмен, біркелкі және жылдам трилльді әнші кездесуі сирек. Трилльді үйретуге немесе үйренуге бола ма және оның нәтижесі қандай болады деген мәселеде пікірлер екіге бөлінген, бірақ меццо-сопрано Мэрилин Хорн өзінің триллін жиі үйретілетін жаттығу арқылы меңгергенін айтқан – екі нотаны кезектестіре отырып, бастапқыда баяу, содан кейін жылдамдықты арттыру арқылы. Россини опера фестивалінің директоры Альберто Зедда сұхбатында «тараған техникалық кемшілік», яғни трилль орындауға қабілетсіздік «ашу мен қайғының» себебі екенін айтты. Шындығында, белканто туындыларының толық орындалуы мен жазбалары трилльдің орындалуына немесе орындалмауына қарай бағаланады, әсіресе партитурада жазылған трилльдер каденциядағы немесе вариациядағы трилльдерден гөрі маңыздырақ.

Трило

Трилло сөзі кейде трилл сөзімен синоним ретінде қолданылады. Дегенмен, көне музыкада трилло деп аталатын, осыған ұқсас әшекейді білдіретін жағдайлар да болады: Монсеррат Кабале триллоны шебер орындаған әншілердің бірі болды, оны оның 1974 жылғы танымал "Норма" операсынан естіуге болады.