Бисмарк теңізі шайқасы: Жапон конвоінің талқандалуы

Кіріспе

1943 жылы жапон конвойына қарсы одақтас шабуыл

Бисмарк теңізі шайқасы (2-4 наурыз 1943 ж.) Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты аймағында (SWPA) АҚШ-тың Бесінші әуе күштері мен Австралия Корольдік әуе күштері (RAAF) ұшақтарының жапон конвойына шабуыл жасауы кезінде болды. Конвой Лаеге (Жаңа Гвинея) әскер тасымалдап бара жатқан. Жапон күштерінің көп бөлігі жойылды, ал жапон әскерлері ауыр шығынға ұшырады. Жапон конвойы 1942 жылдың желтоқсан айында Жапон императорлық бас штабының Оңтүстік-Батыс Тынық мұхитындағы позицияларын нығайту туралы шешімінің нәтижесі болды. 6900-ге жуық әскерді Рабаулдан тікелей Лаеге тасымалдау жоспарланды. Аймақтағы одақтас әуе күштерінің күші зор болғандықтан, жоспардың тәуекелді екені түсінілді, бірақ әскерлерді қашықтыққа түсіріп, жолдары жоқ, қиын батпақ, таулы және орманды жерлер арқылы мақсаттарына жетуге мәжбүрлеуге қарағанда, осы жоспарды іске асыруға шешім қабылданды. 1943 жылдың 28 ақпанында конвой – сегіз эсминец және сегіз әскер тасымалдау кемесінен, шамамен 100 истребитель ұшағымен бірге Рабаулдың Симпсон портынан жолға шықты. Одақтастар конвойға дайындық туралы хабардар болды, ал Мельбурн (FRUMEL) және Вашингтондағы теңіз шифрларын бұзушылар конвойдың бағыты мен күтілетін уақытын көрсететін хабарламаларды шифрлап, аударды. Одақтас әуе күштері кемелерге қарсы әуе шабуылының табысты болу ықтималдығын арттыруды үміттене отырып, жаңа тактикалық әдістерді, мысалы, «секіріп шабуылдау» әдісін әзірледі. Олар конвойды анықтап, оны ұшып бақылады, және 1943 жылдың 2-3 наурызында конвойға қарсы үздіксіз әуе шабуылы жасалды. 4 наурызда құтқару қайықтары мен салдарға қарсы PT катерлері мен ұшақтары шабуыл жасады. Барлық сегіз тасымалдау кемесі мен эскорттағы төрт эсминец батып кетті. Жаңа Гвинеяда қажетті 6900 әскердің шамамен 1200-і ғана Лаеге жетті. Тағы 2700 әскер эсминецтер мен суасты қайықтарымен құтқарылып, Рабаулға қайтарылды. Жапондықтар Лаеге кемемен күш түсіруге әрі тырыспады, бұл олардың Жаңа Гвинеяда одақтастардың шабуылын тоқтатуға жасаған сәтсіз әрекеттеріне үлкен кедергі келтірді.

The Battle of the Bismarck Sea (2–4 March 1943) took place in the South West Pacific Area (SWPA) during World War II when aircraft of the U. S. Fifth Air Force and the Royal Australian Air Force (RAAF) attacked a Japanese convoy carrying troops to Lae, New Guinea. Most of the Japanese task force was destroyed, and Japanese troop losses were heavy. The Japanese convoy was a result of a Japanese Imperial General Headquarters decision in December 1942 to reinforce their position in the South West Pacific. A plan was devised to move some 6,900 troops from Rabaul directly to Lae. The plan was understood to be risky, because Allied air power in the area was strong, but it was decided to proceed because otherwise the troops would have to be landed a considerable distance away and march through inhospitable swamp, mountain and jungle terrain without roads before reaching their destination. On 28 February 1943, the convoy – comprising eight destroyers and eight troop transports with an escort of approximately 100 fighter aircraft – set out from Simpson Harbour in Rabaul. The Allies had detected preparations for the convoy, and naval codebreakers in Melbourne (FRUMEL) and Washington, D. C., had decrypted and translated messages indicating the convoy's intended destination and date of arrival. The Allied Air Forces had developed new techniques, such as skip bombing, that they hoped would improve the chances of successful air attack on ships. They detected and shadowed the convoy, which came under sustained air attack on 2–3 March 1943. Follow up attacks by PT boats and aircraft were made on 4 March on life boats and rafts. All eight transports and four of the escorting destroyers were sunk. Of 6,900 troops who were badly needed in New Guinea, only about 1,200 made it to Lae. Another 2,700 were rescued by destroyers and submarines and returned to Rabaul. The Japanese made no further attempts to reinforce Lae by ship, greatly hindering their ultimately unsuccessful efforts to stop Allied offensives in New Guinea.

Достасқандардың шабуылдары

1941 жылдың желтоқсанында Жапония империясы Перл-Харборға шабуыл жасағаннан кейін алты ай өткен соң, 1942 жылдың маусым айында АҚШ Мидуэй шайқасында стратегиялық жеңіске жетті. Стратегиялық бастаманы қолға алып, АҚШ және оның одақтастары 1942 жылдың тамызында Соломон аралдарының оңтүстігіндегі Гуадалканалға түсірілді, Соломон аралдары кампаниясын бастады. Гуадалканал үшін болған шайқас 1943 жылдың ақпан айының басында жапон әскерлерінің аралдан шығуымен одақтастардың жеңісімен аяқталды. Осы уақытта, Жаңа Гвинеядағы Австралия және Америка әскерлері Кокода жолындағы жапондықтардың құрлықтағы шабуылын тойтарды. Одақтас күштер шабуылға көшіп, Буна-Гонаны басып алып, сол аймақтағы жапон күштерін жойды. Жаңа Гвинея мен Соломон аралдарындағы одақтастардың қарсы шабуылдарының басты мақсаты – Жаңа Британиядағы Рабаулдағы маңызды жапон базасын басып алу, кейін «Картуль операциясы» деп аталып, Филиппин аралдарын қайта басып алу үшін жол ашу болды. Қауіпті сезініп, жапондықтар одақтастардың ілгерілеуін тоқтату үшін сол аймаққа құрлық, теңіз және әуе күштерін жіберді.

Жапондық жоспарлар

1942 жылдың желтоқсанында Гуадалканал шайқасы мен Буна-Гона шайқасының барысын талдап, жапондықтар екі шайқастың да ұсталып тұра алмайтынына көз жеткізді. Сондықтан, Императорлық Бас Штаб, Оңтүстік-Батыс Тынық мұхитындағы жапондық позицияны нығайту мақсатында генерал-лейтенант Юсей Аокидің 20-шы дивизиясын Кореядан Гуадалканалға, ал генерал-лейтенант Хейсуке Абэнің 41-ші дивизиясын Қытайдан Рабаулға жіберуге шешім қабылдады. 4 қаңтарда Гуадалканалдан эвакуация жасау туралы шешім қабылдағаннан кейін, жапондықтар Соломон аралдарынан Жаңа Гвинеяға басымдықтарын ауыстырып, 20-шы және 41-ші дивизияларды Вейваққа жіберуді жөн көрді. [[alt=Музейде көрсетілген ұшақтың қанат ұштары бүгілген.]] 1943 жылдың 5 қаңтарында бес эсминец пен Окабе әскерін тасымалдаған бес әскерлік кемеден құралған конвой Рабаулдан Лаеге бет алды. Ultra жүйесі арқылы алдын ала ескертілген АҚШ Әскери-әуе күштері (USAAF) мен Австралия Корольдік Әуе күштері (RAAF) конвойды анықтап, оны төменгі бұлттар мен жапондық истребительдерінің қорғауына қарамастан, іздеп, шабуылдады. RAAF Consolidated PBY Catalina көлігі SS Nichiryu Maru кемесін батырды. Кемедегі 1100 сарбаздың 739-ы эсминецтердің күшімен құтқарылды, бірақ кеме Окабенің барлық медициналық жабдықтарын бірге алып кетті. Тағы бір кеме, SS Myoko Maru, Лаеде АҚШ Әскери-әуе күштерінің North American B-25 Mitchell бомбалаушыларынан ауыр зақымдар алды және жағаға тіреуге мәжбүр болды. Дегенмен, конвой 7 қаңтарда Лаеге жетіп, әскерін түсіре алды, бірақ Окабе Вау шайқасында жеңілді. 20-шы дивизияның көп бөлігі 1943 жылдың 19 қаңтарында теңіздің жоғары жылдамдықты кемелерімен Вейваққа жеткізілді. 41-ші дивизияның басым бөлігі 12 ақпанда соңынан ерді. Имамура және Оңтүстік-Шығыс аймақтық флоттың қолбасшысы вице-адмирал Гуничи Микава, 3 наурызда Жапондық XVIII армиясының бас штабы мен 51-ші дивизияның негізгі күштерін Рабаулдан Лаеге көшіру жоспарын жасады, содан кейін 10 наурызда 20-шы дивизияның қалған бөлігін Мадангқа көшіруді жоспарлады. Бұл жоспардың қауіпті екені мойндалды, өйткені аймақтағы одақтастардың әуе күші күшті болды. XVIII армия штабы жүргізген жаттығулар нәтижесінде он кемеден төртеуі, ал 30-40 ұшақ жоғалуы мүмкін екені болжалды. Операцияның сәтті аяқталу ықтималдығы 50/50 деп бағаланды. Егер әскер Мадангқа қонса, олар жолсыз, қиын батпақ, таулы және орманды жерлер арқылы 225 шақырымнан астам қашықтықты жолсыз жүруге мәжбүр болар еді. Конвойды қорғау үшін тағайындалған үш теңіз және екі армиялық истребитель тобын күшейту үшін, Жапон императорлық теңіз күштері уақытша "Зюйхо" ұшақ тасушысының 18 истребителін Труктен Кавиенгке аударды.

Reviewing the progress of the Battle of Guadalcanal and the Battle of Buna–Gona in December 1942, the Japanese faced the prospect that neither could be held. Accordingly, Imperial General Headquarters decided to take steps to strengthen the Japanese position in the South West Pacific by sending Lieutenant General Jusei Aoki's 20th Division from Korea to Guadalcanal and Lieutenant General Heisuke Abe's 41st Division from China to Rabaul. After deciding to evacuate Guadalcanal on 4 January, the Japanese switched priorities from the Solomon Islands to New Guinea, and opted to send the 20th and 41st Divisions to Wewak.|alt=A propellor aircraft on display in a museum. The wing tips are folded up.]] On 5 January 1943, the convoy, which consisted of five destroyers and five troop transports carrying Okabe's force, set out for Lae from Rabaul. Forewarned by Ultra, United States Army Air Forces (USAAF) and Royal Australian Air Force (RAAF) aircraft spotted, shadowed and attacked the convoy, which was shielded by low clouds and Japanese fighters. An RAAF Consolidated PBY Catalina sank the transport SS Nichiryu Maru. Although destroyers rescued 739 of the 1,100 troops on board, the ship took with it all of Okabe's medical supplies. Another transport, SS Myoko Maru, was so badly damaged at Lae by USAAF North American B 25 Mitchells that it had to be beached. Nonetheless, the convoy succeeded in reaching Lae on 7 January and landing its troops, but Okabe was defeated in the Battle of Wau. Most of the 20th Division was landed at Wewak from naval high speed transports on 19 January 1943. The bulk of the 41st Division followed on 12 February. Imamura and Vice Admiral Gunichi Mikawa, the commander of the South East Area Fleet, developed a plan to move the command post of the headquarters of the Japanese XVIII Army and the main body of the 51st Division from Rabaul to Lae on 3 March, followed by moving the remainder of the 20th Division to Madang on 10 March. This plan was acknowledged to be risky because Allied air power in the area was strong. The XVIII Army staff held war games that predicted losses of four out of ten transports, and between 30 and 40 aircraft. They gave the operation only a 50–50 chance of success. On the other hand, if the troops were landed at Madang, they faced a march of more than 140 mile (225 km) over inhospitable swamp, mountain and jungle terrain without roads. To augment the three naval and two army fighter groups in the area assigned to protect the convoy, the Imperial Japanese Navy temporarily detached 18 fighters from the aircraft carrier Japanese aircraft carrier Zuihō's fighter group from Truk to Kavieng.

Достасқан елдердің барлау қызметі

Көп ұзамай одақтастар жаңа конвойға дайындық белгілерін байқай бастады. 1943 жылдың 7 ақпанында конвойлер алдындағы су асты кемелеріне қарсы патрульдеуге әдетте қолданылатын жапондық планерлер көрінді. Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты аймағының әскери-әуе күштерінің қолбасшысы, генерал-лейтенант Джордж Кенни, Рабаул үстінде барлау патрульдерін күшейтуге бұйрық берді. 14 ақпанда әуеден түсірілген суреттерде портта 79 кеме болды, оның ішінде 45 сауда кемесі және 6 транспорттық кеме. Тағы бір конвой дайындалып жатқаны анық болды, бірақ оның бағыты белгісіз еді. 16 ақпанда Мельбурн (FRUMEL) және Вашингтон, округ Колумбиядағы теңіз кодын бұзушылар жапондықтардың Вейвак, Маданг және Лаэде конвойлерді түсіру ниеті туралы шифрланған хабарламаны шифрлауды және аударуды аяқтады. Кейіннен кодын бұзушылар Жапонияның 11-ші әуе флотынан келген хабарламаны шифрлап, 5 наурызда эсминецтер мен алты транспорт Лаэге жететінін хабарлады. Тағы бір мәлімет бойынша, олар 12 наурызға дейін Лаэге жетеді деп күтілді. 22 ақпанда барлау ұшақтары Рабаул портында 59 сауда кемесі бар екенін хабарлады. Кенни бұл "Ультра" ақпаратын 25 ақпанда Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты аймағындағы Одақтас әскерлердің Жоғарғы Бас қолбасшысының кеңсесінде, генерал Дуглас Макартурда оқыды. Лаэ аймағына қосымша 6900 жапон әскерінің келуі Макартурды қатты алаңдатты, себебі бұл оның аймақты басып алу және дамыту жоспарларына қауіп төндіруі мүмкін еді. Кенни 5-ші әуе күштерінің орынбасары, бригадир генерал Эннис Уайтхедке, сондай-ақ оның Жаңа Гвинеядағы "ADVON" (Advance Echelon) командиріне курьер арқылы жіберілген бұйрықтарды жазды. Бұл No. 9 жедел топ РААФ (RAAF) бөлімшелерін қамтыды, олар әуе коммодоры Джо Хьюитттің басқаруында болды. Кенни Уайтхедке конвойдың күтілетін күні туралы хабарлады және оны конвойға дейін жапондықтардың әдеттегі әуе шабуылы туралы ескертті. Ол сондай-ақ, конвойға күшті соққы беру үшін ұшу сағаттарын қысқартуды және Дободура маңындағы жақын әуежайларға мүмкіндігінше көп ұшақты жеткізуді бұйырды, осылайша олар Оуэн Стэнли тауларының ауа райының күйкіреуіне ұшырамайды. Кенни 26 ақпанда Порт-Морсбиге ұшып, Уайтхедпен кездесті. Екі генерал аймақтағы истребительдер мен бомбалаушылардың бөлімшелерін тексерді және Витяз бұғазындағы жапон конвойына шабуыл жасауға келісті. Кенни 28 ақпанда Брисбенге қайтып келді.

The Allies soon began detecting signs of preparations for a new convoy. A Japanese floatplane of the type normally used for anti submarine patrols in advance of convoys was sighted on 7 February 1943. The Allied Air Forces South West Pacific Area commander – Lieutenant General George Kenney – ordered an increase in reconnaissance patrols over Rabaul. On 14 February, aerial photographs were taken that showed 79 vessels in port, including 45 merchant ships and six transports. It was clear that another convoy was being prepared, but its destination was unknown. On 16 February, naval codebreakers in Melbourne (FRUMEL) and Washington, D. C., finished decrypting and translating a coded message revealing the Japanese intention to land convoys at Wewak, Madang and Lae. Subsequently, codebreakers decrypted a message from the Japanese 11th Air Fleet to the effect that destroyers and six transports would reach Lae about 5 March. Another report indicated that they would reach Lae by 12 March. On 22 February, reconnaissance aircraft reported 59 merchant vessels in the harbour at Rabaul. Kenney read this Ultra intelligence in the office of the Supreme Allied Commander, South West Pacific Area – General Douglas MacArthur – on 25 February. The prospect of an additional 6,900 Japanese troops in the Lae area greatly disturbed MacArthur, as they might seriously affect his plans to capture and develop the area. Kenney wrote out orders, which were sent by courier, for Brigadier General Ennis Whitehead, the deputy commander of the Fifth Air Force, and the commander of its Advance Echelon (ADVON) in New Guinea. This included the RAAF units there, which were grouped as No. 9 Operational Group RAAF, under the command of Air Commodore Joe Hewitt. Kenney informed Whitehead of the proposed convoy date, and warned him about the usual Japanese pre convoy air attack. He also urged that flying hours be cut back so as to allow for a large strike on the convoy, and instructed him to move forward as many aircraft as possible so that they could be close to the nearby captured airfields around Dobodura, where they would not be subject to the vagaries of weather over the Owen Stanley Range. Kenney flew up to Port Moresby on 26 February, where he met with Whitehead. The two generals inspected fighter and bomber units in the area, and agreed to attack the Japanese convoy in the Vitiaz Strait. Kenney returned to Brisbane on 28 February.

Достасқандардың тактикасы

Оңтүстік-Батыс Тынық мұхитында дәстүрлі стратегиялық бомбалау науқаны мүмкін болмады, себебі Жапониядағы өнеркәсіптік нысаналар Австралия мен Жаңа Гвинеядағы базалардан ұшқан ең ірі стратегиялық бомбалаушылардың өзінің қашықтығынан тыс жерде жатты. Сондықтан, одақтас бомбалаушы күштерінің басты міндеті – жапондық жабдықтау желілерін, әсіресе теңіз жолдарын тоқтату болды. Қаңтар айында жапондық конвойға қарсы жасалған әрекеттердің нәтижесі көңіл көншітпеді; Одақтас әуе күштері жаңа тактикалық тәсілдерді қабылдады. 1942 жылдың ақпан айында RAAF британдық және неміс теңізшілері қолданған кемеге қарсы тактика – «скип-бомбалау» тәжірибесін бастады. Теңіз бетінен бірнеше метр биіктікте ұшып келе жатқан бомбалаушылар бомбаларын тастағанда, олар су бетінен секіріп, мақсаттағы кемеге – жанынан, астынан немесе үстінен жарылуға тиіс болды. Екі тәсіл де бір-бірін жоққа шығармайды: бомбалаушы екі бомба тастай алады, біріншісін секіріп өткізіп, екіншісін мачта биіктігінде ұшырады. Сонымен қатар, әдеттегі бомба сақтандырғыштары соққыда бірден жарылатындай жасалған, бұл төмен биіктіктегі шабуыл кезінде ұшақтың өзінің жарылысына түсіп қалу қаупін тудыратындықтан, экипаждар кешіктірілген сақтандырғышты ойлап тапты. Бомбалаушылардың кемелерге қарсы «скип» немесе мачта биіктігінен бомбалауын жүзеге асыру үшін, алдымен мақсаттағы кеменің зениттік артиллериясын жою қажет болды. Ұшақтың қашықтығын арттыру үшін екі жанармай багі қосылды. 1942 жылдың желтоқсан айында B-25 орта бомбалаушысын «сауда-саттық жойғышқа» айналдыру үшін ұзын қашықтықты шабуылдаушы ұшақ жасауға тырысылды, бірақ бұл күткеннен қиын болды. Ұшақ, құйрығына қосылған қорғасын салмағына қарамастан, алды ауыр болып шықты, ал пулеметтерден атылған дірілдер ұшақтың қаптамасынан қақпақтарды шығарып жіберді. Құйрық қарулары мен төменгі мұнаралар алынып тасталды, соңғысы ұшақ төмен ұшқанда тиімсіз болды. Бұл шайқаста B-25 кемелерін қолдану тактикасы сынақтан өтетін болды. Бесінші әуе күшінде екі ауыр бомбалаушылар тобы болды. 43-ші бомбалаушылар тобы 55-ке жуық Boeing B-17 «Ұшқыш бекіністермен» жабдықталған. Олардың көпшілігі соңғы алты айда қарқынды жауынгерлік қызметтен өткен және қолда бар ұшақтардың саны аз болды. Жақында келген 90-шы бомбалаушылар тобы Consolidated B-24 «Liberator» бомбалаушыларымен жабдықталған, бірақ олардың да техникалық қызмет көрсету мәселелері болды. Екі орта топ болды: 38-ші бомбалаушылар тобы B-25 «Mitchell» бомбалаушыларымен, ал 22-ші бомбалаушылар тобы Martin B-26 «Marauder» бомбалаушыларымен жабдықталған. Бірақ, бұрынғысының төрт эскадрильясының екеуі Оңтүстік Тынық мұхит аймағына ауыстырылды, ал соңғысы көп шығынға ұшырағандықтан, қайта құру үшін Австралияға қайтарылды. Бұл топта ұшақ ғана жетпеді, сонымен қатар ұшқыштар да жетіспеді. Сондықтан, АҚШ әуе күштері көмек үшін RAAF-қа жүгінді. Австралиялық ұшқыштар топтың көп бөлігіне тағайындалды, ұшақ командирінен басқа барлық лауазымдарда қызмет етті. RAAF ұшқыштарынан басқа, USAAF эскадрильяларында, Порт-Морсби ауданында RAAF бөлімшелері де болды. 30-шы эскадрилья, 1942 жылдың қыркүйегінде Порт-Морсбиге келген, Bristol Beaufighter бомбалаушыларымен жабдықталған. Ұшақ та, эскадрилья да төмен биіктіктегі шабуылдарда өте тиімді екенін дәлелдеді. Сондай-ақ, Порт-Морсби ауданында 35-ші және 49-шы истребительдер тобы болды, екеуі де Bell P-39, Curtiss P-40 «Warhawk» және Lockheed P-38 «Lightning» истребительдерімен жабдықталған, бірақ тек соңғысы ұзақ қашықтыққа эскорттау миссияларына жарамды болды. Жапондықтар конвойды «81 операциясы» деп атады. Эсминецтер 958 сарбазды, ал көлік кемелері 5954 сарбазды тасымалдады. Барлық кемелер Лаэде жүктерді тез түсіру үшін жауынгерлік жүкпен жүктелген. Жапондық XVIII армиясының қолбасшысы генерал-лейтенант Хатадзо Адачи «Токицукадзе» эсминецінде саяхаттады, ал 51-дивизияның қолбасшысы генерал-лейтенант Хидемицу Накано «Юкикадзе» эсминецінде саяхаттады. Эскорт командирі – 3-ші эсминец флотилиясының контр-адмиралы Масатоми Кимура – өзінің туын «Сираюки» эсминецінен көтерді. Қалған бес эсминец – «Арасио», «Асасио», «Асагумо», «Сикинами» және «Уранамі». Олар жеті армиялық көлік кемесін сүйреді: «Айо Мару» (2716 тонна), «Кембу Мару» (950 тонна), «Кёкусей Мару» (5493 тонна), «Оигава Мару» (6494 тонна), «Син ай Мару» (3793 тонна), «Таймей Мару» (2883 тонна) және «Тэйё Мару» (6870 тонна). Көлік кемелерінің арасында жалғыз «Ноджима Мару» (8125 тонна) теңіз көлігі болды. Барлық кемелер әскер, жабдық және оқ-дәрілерді тасымалдады, «Кембу Мару» 1000 бара авиациялық бензин мен 650 бара басқа отынды тасымалдады. Конвой, жылдамдығымен, 27 ақпан мен 1 наурыз аралығында Соломон және Бисмарк теңіздерінде болған екі тропикалық дауылдың салдарынан біраз уақытқа дейін анықталмады. Бірақ 1 наурыздың шамамен сағат 15:00-де, патрульдеуге шыққан B-24 «Liberator» ауыр бомбалаушысының экипажы конвойды байқады. Орынға сегіз B-17 «Ұшқыш бекінісі» жіберілді, бірақ олар кемелерді таба алмады. 2 наурыздың таңында, Лаэге шабуыл жасап, оның қолдау көрсету мүмкіндігін азайту үшін алты RAAF A-20 «Boston» ұшағы шабуыл жасады. Шамамен сағат 10:00-де тағы бір «Liberator» конвойды тапты. Сегіз B-17 ұшағы кемелерге шабуыл жасау үшін ұшып шықты, бір сағаттан кейін тағы 20 ұшақ қосылды. B-17 ұшақтары 9-шы истребительдер эскадрильясының P-38 истребительдерімен кездесуге жоспарланған, бірақ B-17 ұшақтары ертерек келді және алғашқы әуе шайқасында жапондық истребительдермен өздері күресті, P-38 ұшақтары келгенге дейін. Олар конвойды тауып, 5000 фут (1524 метр) биіктіктен бомбамен шабуыл жасады. Олар үш сауда кемесін батырғанын мәлімдеді. «Кёкусей Мару» 1200 армия сарбазымен бірге батып кетті, ал екі басқа көлік кемесі – «Тэйё Мару» және «Ноджима» зардап шекті. Күндізгі шайқаста сегіз жапондық истребитель құрылды және 13 зардап шекті, ал тоғыз B-17 ұшағы зардап шекті. «Юкикадзе» және «Асагумо» эсминецтері «Кёкусей Марудан» 950 құтқарылғанды судан шығарды. Конвойдың жылдамдығы баяу болғандықтан, олар Лаэге құтқарылғандарды тасымалдау үшін топтан бөлініп кетті. Эсминецтер келесі күні эскорт міндеттерін қайта жалғастырды. Кемелер оларға қарап бұрылды, торпедолық катерлерге кішірек нысана көрсету үшін стандартты тәсіл, бұл «Beaufighter» ұшақтарына кемелердің зениттік қаруларын, көпірлерін және экипаждарын төрт нос пулеметтерімен және қанаттарындағы алты пулеметпен шабуыл жасауға мүмкіндік берді. Содан кейін, 38-ші бомбалаушылар тобының 71-ші бомбалаушылар эскадрильясының жеті B-25 ұшағы шамамен биіктіктен бомба тастады, ал 405-ші бомбалаушылар эскадрильясының алты ұшағы мачта биіктігінен шабуыл жасады. RAAF-тың «Beaufighter» шабуылы туралы ресми хабарламасында: «Дұшпан экипажы қаруларының жанында қаза болды, палубадағы жүк өртке ұшырады, үстін құрылыстар құлап, жанып кетті» делінген. «Сираюки» алғашқы соққыны алды, шабуылдардың және бомбалаудың салдарынан. Көпірдегі адамдардың көбісі, соның ішінде жараланған Кимура қаза тапты. Бір бомба жарылысы корманың үзілуіне және кеменің батып кетуіне әкелді. Оның экипажы «Сикинамиге» ауыстырылды, ал «Сираюки» суға батырылды. «Токицукадзе» эсминеці де соққыға ұшырап, қирады. Оның экипажы «Юкикадзеге» көшірілді. «Арасио» эсминеці де соққыға ұшырап, «Ноджима» көлік кемесімен соқтығысып, оны істен шығарды. Екі кеме де тастап кетілді, ал «Ноджима» кейіннен әуе шабуылында батырылды. Күндізгі шабуылда 14 B-25 ұшағы 17 соққы немесе жақын орналасқан соққы жасағанын хабарлады. Осы кезде көлік кемелерінің үштен бірі батып жатыр немесе батып кеткен. «Beaufighter» және B-25 ұшақтары оқ-дәрілерін жұмсағандықтан, 3-ші шабуыл тобының USAAF A-20 «Havoc» ұшақтары да қосылды. B-17 ұшақтары 43-ші бомбалаушылар тобынан жоғарыдан тағы бес соққы жасады. Күндізгі шабуылдар кезінде USAAF B-25 ұшақтары...

In the South West Pacific, a conventional strategic bombing campaign was out of the question, as industrial targets in Japan were well beyond the range of even the largest strategic bombers operating from bases in Australia and New Guinea. Therefore, the primary mission of the Allied bomber force was interdiction of Japanese supply lines, especially the sea lanes. The results of the effort against the Japanese convoy in January were very disappointing;

The Allied Air Forces adopted some innovative tactics. In February 1942, the RAAF began experimenting with skip bombing, an anti shipping technique used by the British and Germans. Flying only a few dozen feet above the sea toward their targets, bombers would release their bombs which would then, ideally, ricochet across the surface of the water and explode at the side of the target ship, under it, or just over it. The two techniques were not mutually exclusive: a bomber could drop two bombs, skipping the first and launching the second at mast height. In addition, as regular bomb fuses were designed to detonate immediately on impact, which would catch the attacking aircraft in its own bomb blast at low altitude attacks, crews developed a delayed action fuse. In order for bombers to conduct skip or mast height bombing, the target ship's antiaircraft artillery would first have to be neutralized by strafing runs. Two fuel tanks were added, giving the aircraft more range. An attempt was then made in December 1942 to create a longer range attack aircraft by doing the same thing to a B 25 medium bomber to convert it to a "commerce destroyer", but this proved to be somewhat more difficult. The resulting aircraft was nose heavy despite added lead ballast in the tail, and the vibrations caused by firing the machine guns were enough to make rivets pop out of the skin of the aircraft. The tail guns and belly turrets were removed, the latter being of little use if the aircraft was flying low. The new tactic of having the B 25 strafe ships would be tried in this battle. The Fifth Air Force had two heavy bomber groups. The 43rd Bombardment Group was equipped with about 55 Boeing B 17 Flying Fortresses. Most of these had seen hard war service over the previous six months and the availability rate was low. The recently arrived 90th Bombardment Group was equipped with Consolidated B 24 Liberators, but they too had maintenance problems. There were two medium groups: the 38th Bombardment Group, equipped with B 25 Mitchells, and the 22nd Bombardment Group, equipped with Martin B 26 Marauders, but two of the former's four squadrons had been diverted to the South Pacific Area, and the latter had taken so many losses that it had been withdrawn to Australia to be rebuilt. This group was not just short of aircraft; it was critically short of aircrew as well. To make up the numbers the USAAF turned to the RAAF for help. Australian aircrew were assigned to most of the group's aircraft, serving in every role except aircraft commander. In addition to the RAAF aircrew with the USAAF squadrons, there were RAAF units in the Port Moresby area. No. 30 Squadron RAAF, which had arrived in Port Moresby in September 1942, was equipped with the Bristol Beaufighter. Both the aircraft and the squadron proved adept at low level attacks. Also in the Port Moresby area were the 35th and 49th Fighter Groups, both equipped with Bell P 39, Curtiss P 40 Warhawk and Lockheed P 38 Lightning fighters, but only the last were suitable for long range escort missions. The Japanese named the convoy "Operation 81." The destroyers carried 958 troops while the transports took 5,954. All the ships were combat loaded to expedite unloading at Lae. The commander of the Japanese XVIII Army – Lieutenant General Hatazō Adachi – travelled on the destroyer Japanese destroyer Tokitsukaze, while that of the 51st Division – Lieutenant General Hidemitsu Nakano – was on board the destroyer Japanese destroyer Yukikaze. The escort commander – Rear Admiral Masatomi Kimura of the 3rd Destroyer Flotilla – flew his flag from the destroyer Japanese destroyer Shirayuki. The other five destroyers were Japanese destroyer Arashio, Japanese destroyer Asashio, Japanese destroyer Asagumo, Japanese destroyer Shikinami and Japanese destroyer Uranami. They escorted seven Army transports: Japanese transport Aiyo Maru (2,716 gross register tons), Japanese transport Kembu Maru (950 tons), SS Kyokusei Maru (5,493 tons), Japanese transport Oigawa Maru (6,494 tons), SS Sin ai Maru (3,793 tons), SS Taimei Maru (2,883 tons) and SS Teiyo Maru (6,870 tons). Rounding out the force was the lone Navy transport SS Nojima Maru (8,125 tons). All the ships carried troops, equipment and ammunition, except for the Kembu Maru, which carried 1,000 drums of avgas and 650 drums of other fuel. The convoy, moving at , was not detected for some time, because of two tropical storms that struck the Solomon and Bismarck Seas between 27 February and 1 March, but at about 15:00 on 1 March, the crew of a patrolling B 24 Liberator heavy bomber spotted the convoy. Eight B 17 Flying Fortresses were sent to the location but failed to locate the ships. At dawn on 2 March, a force of six RAAF A 20 Bostons attacked Lae to reduce its ability to provide support. At about 10:00, another Liberator found the convoy. Eight B 17s took off to attack the ships, followed an hour later by another 20. The B 17s were planned to rendezvous with P 38 fighters from the 9th Fighter Squadron, however the B 17s arrived early and faced the Japanese fighters on their own for the initial air battle until the P 38s arrived. They found the convoy and attacked with bombs from 5000 feet (1524 m). They claimed to have sunk up to three merchant ships. Kyokusei Maru had sunk carrying 1,200 army troops, and two other transports, Teiyo Maru and Nojima, were damaged. Eight Japanese fighters were destroyed and 13 damaged in the day's action, while nine B 17s were damaged. The destroyers Yukikaze and Asagumo plucked 950 survivors of Kyokusei Maru from the water. These two destroyers, being faster than the convoy since its speed was dictated by the slower transports, broke away from the group to disembark the survivors at Lae. The destroyers resumed their escort duties the next day. The ships turned to face them, the standard procedure to present a smaller target to torpedo bombers, allowing the Beaufighters to maximise the damage they inflicted on the ships' anti aircraft guns, bridges and crews in strafing runs with their four nose cannons and six wing mounted machine guns. Immediately afterward, seven B 25s of the 38th Bombardment Group's 71st Bombardment Squadron bombed from about , while six from the 405th Bombardment Squadron attacked at mast height. According to the official RAAF release on the Beaufighter attack, "enemy crews were slain beside their guns, deck cargo burst into flame, superstructures toppled and burned". Shirayuki was the first ship to be hit, by a combination of strafing and bombing attacks. Almost all the men on the bridge became casualties, including Kimura, who was wounded. One bomb hit started a magazine explosion that caused the stern to break off, and the ship to sink. Her crew was transferred to Shikinami, and Shirayuki was scuttled. The destroyer Tokitsukaze was also hit and fatally damaged. Its crew was taken off by Yukikaze. The destroyer Arashio was hit, and collided with the transport Nojima, disabling her. Both the destroyer and the transport were abandoned, and Nojima was later sunk by an air attack. Fourteen B 25s returned that afternoon, reportedly claiming 17 hits or near misses. By this time, a third of the transports were sunk or sinking. As the Beaufighters and B 25s had expended their munitions, some USAAF A 20 Havocs of the 3rd Attack Group joined in. Another five hits were claimed by B 17s of the 43rd Bombardment Group from higher altitudes. During the afternoon, further attacks from USAAF B 25s and Bostons of No. 22 Squadron RAAF followed. All seven of the transports were hit and most were burning or sinking about south east of Finschhafen, along with the destroyers Shirayuki, Tokitsukaze and Arashio. Four of the destroyers – Shikinami, Yukikaze, Uranami and Asagumo – picked up as many survivors as possible and then retired to Rabaul, accompanied by the destroyer Japanese destroyer Hatsuyuki, which had come from Rabaul to assist. Only one destroyer, Yukikaze, was undamaged among the four surviving destroyers. Some 2,700 survivors were taken to Rabaul by the destroyers. On 4 March, another 1,000 or so survivors were adrift on rafts. as well as being retaliation for the Japanese fighter planes attacking survivors of the downed B 17 bomber. On 4 March the Japanese mounted a retaliatory raid on the Buna airfield, the site of a base that the Allies had captured back in January, though the fighters did little damage. Kenney wrote in his memoir that the Japanese reprisal occurred "after the horse had been stolen from the barn. It was a good thing that the Nip air commander was stupid. Those hundred airplanes would have made our job awfully hard if they had taken part in the big fight over the convoy on March 3rd."

Салдары

Жапондықтар үшін бұл шайқас апатқа ұшырады. Жаңа Гвинеяға өте қажет болған 6900 әскердің тек 1200-і ғана Лаеге жетті. Тағы 2700-і эсминецтер мен су асты кемелерімен құтқарылып, Рабаулға қайтарылды. Жапонияның 2890-ға жуық сарбазы мен теңізшісі қаза тапты. Одақтастар 13 ұшақ экипажынан айырылды, олардың 10-ы шайқаста, ал үш ұшағы апатта қаза тапты. Сегіз адам жараланды. Ұшақтардың жоғалуы бір B 17 және үш P 38 шайқаста, бір B 25 және бір Beaufighter апатта жойылды. 7 наурызда МакАртур 22 кеме, оның ішінде 12 көліктік кеме, 3 крейсер және 7 эсминец, 12 792 сарбазбен бірге батып кеткенін хабарлады. 1943 жылдың ортасында Вашингтондағы Әскери-әуе күштерінің бас штабы бұл мәселені зерттеп, тек 16 кеме қатысқан деген қорытындыға келді, бірақ GHQ SWPA бастапқы есепті дұрыс деп тапты. Бұл жеңіс одақтастар үшін үлкен үгіт болып табылды, АҚШ жаңалықтарының бірі жапондықтар 22 кеме, 15 000 әскер және 102 ұшақтан айырылғанын мәлімдеді. 1943 жылдың 4 наурызындағы «Нью-Йорк Таймс» газетінің бірінші бетінде жапондықтардың 22 кемесі, 15 000 сарбазы және 55 ұшағы жойылғаны туралы жазылған. Одақтас әуе күштері 233 847 оқ-дәрі жұмсады және екі жүз алпыс бір 500 фунттық және екі жүз елу үш 1000 фунттық бомба тастады. Олар 19 тік соққы және 42 қате соққы, сондай-ақ 59 тік соққы және 39 қате соққы берді. Төменгі биіктіктегі шабуылдар кезінде тасталған 137 бомбаның 48-і (35 пайызы) тигені туралы хабарланды, ал орташа биіктіктен тасталған 387 бомбаның 29-ы (7,5 пайызы) тиді. Бұл 1942 жылдың тамыз және қыркүйек айларындағы нәтижелермен салыстырғанда жақсы көрсеткіш болды, онда тасталған бомбалардың тек 3 пайызы ғана тигені туралы мәлімделген. Жоғары және орташа биіктіктегі шабуылдар аздаған соққы берген, бірақ конвойды шашыратты, ал Beaufighter ұшақтарының шабуылдары кемелердің көптеген зениттік қорғанысын жойды. Бірнеше бағыттан бірдей шабуыл жасаған ұшақтар жапондықтардың қорғанысын шатастырып, басып алды, нәтижесінде жарақат алғандар саны азайды және бомбалаудың дәлдігі артты. Осылайша, мачта биіктігінен шабуыл жасау тактикасы ғана емес, бірнеше бағыттан үйлестірілген шабуыл жасау да өзінің тиімділігін дәлелдеді. Бұл қаңтардағы Вау шайқасынан үлкен жетістік болды, онда одақтас ұшақтары бес эсминецтен және бес әскер тасымалдау кемесінен тұратын жапон конвойына шабуыл жасады, бірақ бір ғана кемені батырып, екіншісін жағаға тіреуге мүкіндік берді. Бисмарк теңізіндегі шығындар Лае мен Рабаулдың қауіпсіздігіне қатысты үлкен алаңдаушылық туғызды және стратегияны өзгертуге әкелді. 25 наурызда Оңтүстік-Батыс аймақтағы операциялар жөніндегі бірлескен әскери-теңіз келісімі Жаңа Гвинеядағы операцияларға Соломон аралдары кампаниясынан басымдық берді. XVIII армияға қосымша кемелер, артиллерия және зениттік бөлімдер бөлінді, олар Вейвак немесе Ханза шығанағына жіберілді. Көлік кемелері 12 наурызда Ханза шығанағына жетті, ал әскерлер Мадангқа жаяу немесе баржалармен жетті. 20-дивизия Раму және Маркхэм аңғарлары арқылы Мадангтан Лаеге дейін жол салуға тырысты. Олар келесі бірнеше ай бойы жол салуға тырысты, бірақ Жаңа Гвинеяның ауа райы мен Финистер тауларының қиын жер бедері олардың күш-жігерін тоқтатты. Осылайша әскерлер мен жабдықтарды жеткізудің қажеттілігі жапондықтарға одақтастардың одан әрі ілгерілеуін тоқтатуда үлкен қиындықтар туғызды. Соғыстан кейін Рабаулдағы жапондық офицерлер Рабаулдан Жаңа Гвинеяға транзит кезінде шамамен 20 000 әскер жоғалғанын бағалады, бұл Жапонияның Жаңа Гвинеядағы жорысындағы жеңілісіне елеулі фактор болды. Сәуір айында адмирал Исороку Ямамото Рабаулға бөлінген қосымша әуе күштерін I Go операциясында пайдаланды, бұл Жаңа Гвинея мен Соломон аралдарындағы одақтас кемелері мен ұшақтарын жоюға арналған әуе шабуылы болды. Операция шешімсіз аяқталды, ал Ямамото 1943 жылдың 18 сәуірінде Соломон аралдарында одақтастардың барлау қызметі мен әуе күшінің құрбаны болды.

The battle was a disaster for the Japanese. Out of 6,900 troops who were badly needed in New Guinea, only about 1,200 made it to Lae. Another 2,700 were saved by destroyers and submarines and returned to Rabaul. About 2,890 Japanese soldiers and sailors were killed. The Allies lost 13 aircrew, 10 of whom were lost in combat while three others died in an accident. There were also eight wounded. Aircraft losses were one B 17 and three P 38s in combat, and one B 25 and one Beaufighter in accidents. MacArthur issued a communiqué on 7 March stating that 22 ships, including twelve transports, three cruisers and seven destroyers, had been sunk along with 12,792 troops. Army Air Force Headquarters in Washington, D. C., looked into the matter in mid 1943 and concluded that there were only 16 ships involved, but GHQ SWPA considered the original account accurate. The victory was a propaganda boon for the Allies, with one United States newsreel claiming the Japanese had lost 22 ships, 15,000 troops, and 102 aircraft. The New York Times, on its front page on March 4, 1943, cited the loss by the Japanese of 22 ships, 15,000 troops and 55 aircraft. The Allied Air Forces had used 233,847 rounds of ammunition, and dropped two hundred and sixty one 500 pound and two hundred and fifty three 1,000 pound bombs. They claimed 19 hits and 42 near misses with the former and 59 hits and 39 near misses from the latter. Of the 137 bombs dropped in low level attacks, 48 (35 percent) were claimed to have hit but only 29 (7.5 percent) of the 387 bombs dropped from medium altitude. This compared favourably with efforts in August and September 1942 when only 3 percent of bombs dropped were claimed to have scored hits. It was noted that the high and medium altitude attacks scored few hits but dispersed the convoy, while the strafing runs from the Beaufighters had knocked out many of the ships' anti aircraft defences. Aircraft attacking from several directions at once had confused and overwhelmed the Japanese defences, resulting in lower casualties and more accurate bombing. The results therefore vindicated not just the tactics of mast height attack but of mounting coordinated attacks from several directions. This was a big improvement over the Battle of Wau back in January, when Allied aircraft attacked a Japanese convoy consisting of five destroyers and five troop transports travelling from Rabaul to Lae, but managed to sink just one transport and beach another. The losses incurred in the Bismarck Sea caused grave concern for the security of Lae and Rabaul and resulted in a change of strategy. On 25 March a joint Army Navy Central Agreement on South West Area Operations gave operations in New Guinea priority over those in the Solomon Islands campaign. The XVIII Army was allocated additional shipping, ordnance and anti aircraft units, which were sent to Wewak or Hansa Bay. The transports reached Hansa Bay unscathed on 12 March and the troops made their way down to Madang on foot or in barges. The 20th Division then became involved in an attempt to construct a road from Madang to Lae through the Ramu and Markham Valleys. It toiled on the road for the next few months but its efforts were ultimately frustrated by the New Guinea weather and the rugged terrain of the Finisterre Range. The necessity of delivering troops and supplies to the front in this manner caused immense difficulties for the Japanese in their attempts to halt further Allied advances. After the war, Japanese officers at Rabaul estimated that around 20,000 troops were lost in transit to New Guinea from Rabaul, a significant factor in Japan's ultimate defeat in the New Guinea campaign. In April, Admiral Isoroku Yamamoto used the additional air resources allocated to Rabaul in Operation I Go, an air offensive designed to redress the situation by destroying Allied ships and aircraft in New Guinea and the Solomon Islands. The operation was indecisive and Yamamoto became a casualty of Allied intelligence and air power in the Solomon Islands on 18 April 1943.

Ойын теориясы

1954 жылы О.Г. Хейвуд кіші Америка Операциялық зерттеулер қоғамының журналындағы мақаласында, шайқастағы шешім қабылдауды модельдеу үшін ойын теориясын қолданды. Осыдан бері, осы екі ойыншылық, нөлдік жиынтық ойынының түріне шайқастың аты берілді.