Кіріспе

Адамның созылмалы қабыну ауруы

Lichen planus (LP) – теріге, тырнақтарға, шаштарға және шырышты қабықшаларға әсер ететін созылмалы қабыну және аутоиммундық ауру. Бұл нағыз лишай емес, бірақ сыртқы түріне байланысты осылай аталған. Қараңғы терілі адамдарда түсі сұр қоңыр болуы мүмкін. ЛП-ның клиникалық көріністерінің кең спектрі бар болғанымен, тері және ауыз қуысы әрқашан негізгі зардап шегетін аймақтар болып табылады. Себебі белгісіз, бірақ бұл белгісіз бастапқы себептің нәтижесінде туындайтын аутоиммундық процесс деп саналады. Бұл ауруны толыққанды емдеуге болатын дәрі жоқ, бірақ симптомдарды бақылауға бағытталған көптеген түрлі дәрілер мен процедуралар қолданылады. Лихеноидтық реакция (лихеноидтық бөртпе немесе лихеноидтық зақым) термині лихен планусына ұқсас немесе толық сәйкес гистопатологиялық және клиникалық көрініске ие зақымдануды білдіреді (яғни, жалаңаш көзбен де, микроскоп астында да лихен планусына ұқсайтын аймақ). Кейде тіс материалдары немесе белгілі бір дәрілер лихеноидтық реакцияларды тудыруы мүмкін.

Жіктеу

Лихен планусты зақымданулар олардың "лишай тәрізді" көрінісіне байланысты осылай аталады және оларды зақымдалған жеріне немесе морфологиялық ерекшеліктеріне қарай жіктеуге болады.

Сайт

Лихен планус шырышты қабықшаларға немесе тері беттеріне әсер ететін болып жіктелуі мүмкін. Теріге, бас терісіне және тырнақтарға әсер ететін түрлері – терілік формалар. Шырышты қабықшаларға әсер ететін түрлері – асқазан-ішек жолының қабығын (ауыз, жұтқыншақ, өңеш, асқазан, анус), көмей, және жыныс мүшелері, перитонеум, құлақ, мұрын, көк қуысы және көздің конъюнктивасы сияқты басқа шырышты қабықшаларға әсер етеді.

Патогенез

Ауызша ЛП – Т-жасушалармен қабынудың созылмалы тіндік реакциясы болып саналады, ол эпителийдің базальды жасушаларына қарсы цитотоксикалық реакцияға алып келеді. Ауызша ЛП-дегі қабыну инфильтраты негізінен CD8+ Т-жасушаларынан тұрады. Ауызша ЛП-де CD8+ Т-жасушаларымен шақырылған цитотоксикалық әсерге мүмкін болатын жол былай сипатталған:

Ауызша ЛП иммундық функцияға әсер ететін генетикалық факторлардың салдарынан да пайда болуы мүмкін. Қытайда жүргізілген жекелеген зерттеуде TNF-альфа геніндегі полиморфизм мен пациенттердің белгілі бір тобында ауызша ЛП пайда болу қаупі арасында байланыс анықталды. Италиялық зерттеуде ауызша ЛП-сы бар пациенттерде интерферон (IFN) гамма промоторының бірінші интронының генетикалық полиморфизмі бақылау тобымен салыстырғанда айтарлықтай жоғары болды. Тері лихен планусының диагнозын растау үшін тері биопсиясын жасауға болады. Ортаңғы дермаға жеткілікті тереңдікте жасалған тері биопсиясы көбінесе маңызды. Иммунофлуоресценция зерттеулері әрқашан қажет емес. Тікелей иммунофлуоресценция (DIF) көпіршіктік зақымданулары бар пациенттерде аутоиммундық везикулобулоздық аурудан ажырату үшін пайдалы болуы мүмкін.

Лейкоплакия

Лейкоплакия – бұл қабықтық эпителийдің гиперплазиясының көрінісі, ол ауыз қуысының қабықтық жасушалы карциномасына алып келуі мүмкін. Ауыз шырышының кілегейлі қабығында әдетте ақ дақтар немесе жалаңаштар пайда болады. Қатерлі ісікті жорамалдау үшін лейкоплакияның биопсиясы қажет.

Ауыздағы плазмалық жасушалы карцинома

Ауыздың қабатты жасушалы карциномы (АЖК) эригематоздық немесе ақ дақтар, ойық жаралар немесе экзофиттік ісіктер түрінде көрінеді. Эригематоздық немесе эрозиялық ауыз қуысының қабынуы (LP) бар пациенттерде ауыздың қабатты жасушалы карциномына (АЖК) шағу қаупі жоғары болуы мүмкін. Биопсия жасау қажет.

Лейкоэдема

Лейкоэдема – ауыз қуысында жиі кездесетін, қаусіз жағдай, ол шырышты қабықта ақ-сұр, сәл мөлдір жамылғылар түрінде көрінеді. Ең көп кездесетін орны – бұқалық шырышты қабық. Белгілері жоқ, емдеу қажет емес.

Орофарингеялық кандидоз

Орофарингеалдық кандидоз (әдетте қоқыс деп те аталады) – нәрестелерде, тіс протездері бар егде жастағы адамдарда, иммундық жүйесі әлсірегендерде және ішкі ауызға кортикостероидты терапия қолданатындарда жиі кездесетін инфекция. Науқастардың ауыз айналасындағы шырышты қабығында, тілінде, таңдайда немесе жұтқыншақта ақ жабындар немесе қызыл дақтар пайда болады, оларды желілік қызыл жегіге (reticular LP) қате жіберу мүмкін.

Гистопатология

Ауыз қуысының жайылмалы қызыл жегі (LP) гистологиялық зерттеу нәтижелері диагнозды нақтылай түсуге көмектеседі, бірақ олар ауруды нақты анықтамайды. Клиникалық деректермен салыстырып қарау қажет. Ауыз қуысының жайылмалы қызыл жегінің (LP) ең көп кездесетін гистологиялық белгілері:

Тері

Терідегі жазық лихенді емдеудің көптеген түрлері хабарланған, алайда ешқандай емнің тиімділігін көрсететін нақты дәлелдер жетіспейді. Емдеу көбінесе ұзаққа созылып, толыққанды нәтиже бермейтін және көңіл көншітпейтін болады.

Болжам

Терідегі жазық лихен зақымдары әдетте алты айдан бір жылға дейін жоғалады. Дегенмен, гипертрофиялық түр сияқты кейбір түрлері емделмесе немесе қадағаланбаса жылдар бойы сақталуы мүмкін. Терідегі жазық лихеннен айырмашылығы, ауыздағы жазық лихен зақымдары көп жылдар бойы сақталуы мүмкін, себебі ол өзінен-өзі шектелетін жағдай емес. Жалпы алғанда, эритематозды немесе эрозиялық ауыздағы жазық лихенге шалдыққан пациенттерде басқа түрлеріне қарағанда ауыз қуысының жалпақ жасушалы карциномасының даму қаупі жоғары екені анықталды. Ауызша жазық лихен ауызша қатерлі ісікке шалдығу қаупін арттыруы мүмкін болғандықтан, ауызша жазық лихені бар пациенттерге темекі шегу және алкоголь ішу сияқты ауызша қатерлі ісікке шалдығу қаупін арттыратын іс-әрекеттерден аулақ болу ұсынылады. Бұл жағдай әйелдерде жиірек кездеседі, шамамен 3:2 арақатынаста, және көптеген жағдайлар 30 мен 60 жас аралығында диагностикаланады, бірақ кез келген жаста пайда болуы мүмкін.

Тарих

Лихен планус алғаш рет 1869 жылы Эразм Уилсон белгісіз этиологиясы бар қабыну ауруы ретінде сипатталды. Бастапқыда, ерекше беттік белгілер немесе жолақтар 1885 жылы Вейл сипаттаған. 1895 жылы Уикхам қазір Уикхам жолақтары деп аталатын зақымның ерекшеліктерін түсіндірді. Содан кейін, Дариер мұндай ерекше белгілердің болуын түйіршікті жасуша қабатының қалыңдауымен байланыстырып түсіндірді. Ауыз, жақ және асқазан лихен планусы зақымдарының бірдей кездесуін 1937 жылы Гуогеро мен Бернье сипаттады. 1982 жылы Пелисс және оның әріптестері ауыз және кіндік қуысының шырышты қабықшасында эрозиялық зақымдармен болатын vulvovaginal гингивит синдромы сияқты шырышты қабықшаның ұқсас түрін енгізді.