Кіріспе

Амундренс жүз (/ə/'m/ʌ//n//dər//n//ə//s/ əMUNdərnəs) – Солтүстік-Батыс Англиядағы Ланкашир тарихи округінің алты бөлігінің бірі. Алайда, бұл атау 13 ғасырда алғаш рет жазылған жүздер жүйесінен бұрын пайда болған, сондықтан оны скандинавиялық вапентаке деп атау дұрыс болар. 1086 жылғы «Domesday Book» кітабында бұл атау Риббл өзенінің солтүстігіндегі және Йоркширдің аймақтарымен бірге қарастырылған жерлерге қатысты қолданылған. Бұл аймақ кейіннен Ланкаширдің құрамына кіріп, географиялық тұрғыдан Лунь және Риббл өзендері арасындағы, Ирланд теңізі мен Боуленд орманына дейінгі жағалау бойында орналасқан.

Этимологиясы мен тарихы

19 ғасырда атау алғаш рет 705 жылы Хакмундренесс ретінде тіркелген деп есептелді. 1086 жылғы «Домсдей кітабында» Агемундренесса деп жазылған. Амундрнесс үшін екі этимология ұсынылған. 19 ғасырдың дәстүрлі түсіндірмесі бойынша, атау ак (емен) және мунд (қорғау) сөздерінен шыққан, «емендермен қорғалған мыс немесе жартас». Портер бұл пікірді қолдады. Қазіргі көзқарас бойынша, бұл аймақ Агмундр, норвегиялық әскербасы, Эовил, Халфдан және Ингваердің вассалы, Йорвиктің бірлескен патшаларының құрметіне аталған. Олардың төртеуі де 910 жылдың тамызында Уэднесфилд пен Вулвергемптон маңындағы Теттенхолл шайқасында қаза тапты. Партингтонның 20 ғасыр басындағы «Филд аймағына алғашқы викингтердің бірі Амундр» деген сипаттамасы қазір тарихи нақтылықтан гөрі қиялға жақын деп есептеледі. Жүздердің атаулары әдетте «moot stow» немесе жиналыс орнына сілтеме жасаса, ал «ness» элементі (ескі норвеж тілінде – жартас) Овер Уайрды мүмкін нұсқа ретінде көрсетеді. Уайр/Калдер өзендерінің бағыты 10 ғасырдың басында жүздің солтүстік-оңтүстік бөлінісін көрсеткен болуы мүмкін деген дәлелдер бар. Ланкашир жерлерінің атауларындағы Эйлерт Эквалл 10 ғасырдың басындағы А[г]гемундесне және 11 ғасырдың соңындағы Агмундренессе есімдерін келтіріп, бұл пікірді қолдайды. Агмундр этимологиясы ескі батыс скандинавия тілінен алынған agi («құрқы, қорқыныш») немесе, мүмкін, неміс тілінен *ag («ұшы, қару ұшы»), және mundr, ескі батыс скандинавия тілінен *munduR («қорғау»). Ескі швед тілінде Агмунд, ал ескі норвеж тілінде Огмундр деп аталған. Әскердің ресми атауы, әрине, Агмундрхолдр болса, оның жақын немесе лақап аты Мунди болған. Викториялық зерттеушілер, мысалы Портер, көбінесе 7 ғасырдағы Нортумбрияның Эгфрит және Этельвиннің Рипон қаласында жасаған сыйлықтарын Амундренесс 10 ғасырдан бұрын болғандығының дәлелі ретінде келтірді. Алайда, бұл мәтінде Амундренесс туралы ешқандай сілтеме жоқ, тек «iuxta Rippel» (Риббл өзенінің жанындағы жерлер) туралы айтылады. Тарихи қателік 16 ғасырдың антиквары Джон Лиландтың 1632 жылы жарық көрген «Collectanea» еңбегінде Хасмундешамды (мүмкін Амундренесс) келтіргенімен байланысты болуы мүмкін, бірақ оны жеткілікті дәлелдермен растамаған. Амундренесс 934 жылдың маусым айында Англия королі Этельстанның бұйрығымен Йорк архиепискобы Вулфстан І-ге берілді. Бұрын соғыс олжасы деп есептелген бұл аймақ, шын мәнінде, 926 жылы Этельстан сатып алған. Сыйлықта Амундренесс аймағының көлемі қазіргі заманғыдан әлдеқайда үлкен болған, «Кокер өзенінің бойындағы теңізден бастап, сол өзеннің көзіне дейін, содан кейін Дуншоп деп аталатын бұлаққа дейін, одан Ходдер өзеніне дейін, содан Риббл өзеніне дейін, және сол өзен арқылы арнаның ортасынан теңізге дейін» созылған. Бұл сипаттамада Дуншоп өзеннің батыс саласына (яғни Бреннандқа) немесе шығыс саласына (яғни Уайтдейлге) қатысты екені нақты емес, бірақ бұл айырмашылықтың аумақтық маңызы зор. Эквалл Амундренесс-тің шығыс шекарасын «Йоркшир шекарасындағы төбелермен қалыптасқан» деп сипаттаған. Бұл шекара қазіргі Боуленд орманының ішінде орналасқан, онда Дунсоп көпірі Боуленд бұрқасының шығыс жаққа қарай созылатын аузына жақын орналасқан. Нормандар Англияны жаулап алғаннан кейін, Амундренесс аймағының шығыс бөлігі Боуленд иелігінің бір бөлігіне айналды. Алайда, Торн «Боуленд орманының батыс және оңтүстік-батыс шеттеріндегі Ходдер өзені бойында ғана Амундренесс пен Крейвен арасындағы шекара Ланкашир мен Йоркшир арасындағы кейінгі шекараға сәйкес келді» деп дәлелдейді. Ол тіпті Амундренесс «Крейвеннің бөлігі» болуы мүмкін екенін айтады, ол «Айрланд теңізінен Пенниндер арқылы Бургшир және «Скайрак» Йоркшир вапентактеріне дейін созылып, Эйр және Уорф өзендерінің бастаулары мен Жоғарғы Рибблсдейл аймағын қамтиды». 10 ғасырда Амундренесс Дублин-Йорк бағытында стратегиялық маңызға ие болған. Оның стратегиялық маңызы Йоркширдің шығыс жағалауындағы Холдернесте де көрінеді. 12 ғасырда Амундренесс пен Боуленд екі бөлек иелікке айналды, олардың әрқайсысы өзінің феодалдық, кейіннен патшалық орманына негізделген.

География

Амундренесс жүздігі қазіргі Файлд, Уайр, Престон және Риббл алқабының бір бөлігіне (Риббл өзенінің солтүстігінде және Ланкаширдің тарихи шекараларында) сәйкес келеді. Оған Бисфэм, Блэкпул, Амундренесс қаласындағы Брутон, Чиппинг, Кокерхэм, Гарстанг, Киркхэм, Кнотт Энд-он-Си, Миттон, Пиллинг, Преесолл, Пултон-ле-Файлд, Престон және Рибчестер кірді. Бұл атау қазіргі Amounderness Way жолында сақталған, ол Торнтон қаласындағы Мейнс-Лейн мен Флитвуд қаласындағы Док-Стрит арасында өтетін A585 тас жолының бір бөлігі болып табылады.

Халықтық мәдениеттегі амундрлік

1858 жылы жазған "Мервин Клитеро" романында Уильям Харрисон Эйнсворт "Дунтон Парктегі ормандық иеліктері құнды ағаштарға толы болған" Амундренс графының екінші дәрежелі кейіпкерін суреттейді. Эйнсворттың басты кейіпкері Мервин Клитер "Лорд Амундренесс иелігінде" бұғы атып өлтіреді.

Айналақтылықты тіркеу ауданы

Amounderness 1935 жылдың 1 сәуірінен 1974 жылдың 31 наурызына дейін туғандар, қайтыс болғандар және некелескендерді тіркеу ауданының атауы болды. Бұрын, 1837 жылдан бастап, оның приходтары Престон тіркеу ауданының құрамына кірді. Ол Престон ауылдық ауданы, Фулвуд қалалық ауданы және Лонгридж қалалық ауданынан тұрды, бұл Престонды қоршаған (бірақ Престон қаласын қоспаған) жүзден әлдеқайда кіші аумақты қамтыды, соның ішінде Рибл өзенінен оңтүстікке қарай орналасқан, жүз ауданына кірмейтін жерлер де болды. Оған Бартон, Браутон, Кьюэрдейл, Фаррингтон, Фулвуд, Гуснарг, Гримсарг, Хейтон, Хаттон, Ли, Литтл-Хул, Лонгтон, Мач-Хул, Пенвортем, Сэмлсбери, Уолтон-ле-Дейл, Уиттингэм және Вудпламптон (барлығы 1974 жылы Престон және Оңтүстік Риббл тіркеу ауданына берілді) және Алстон, Дилворт, Даттон, Хотерсолл және Рибчестер (Риббл Долысы тіркеу ауданына берілген) азаматтық приходтары кірді.