Кіріспе

Грузияның валютасы

Лари (; ISO 4217: GEL) – Грузияның валютасы. Ол 100 тетриге (თეთრი) бөлінеді. "Лари" атауы – көне грузин сөзі, ол қазынаны, мүлікті білдіреді. Ал "тетри" – ежелгі грузин ақша термині ("ақ" деген мағынада) б.з.б. 6 ғасырдан бері ежелгі Колхидада қолданылып келген. Бұрынғы грузин валюталары: манети, абази (აბაზი) және купони (კუპონი).

Купондар

Грузия 1993 жылғы 5 сәуірде совет рублін купонимен тең құнмен алмастырды. Бұл валюта тек қағаз ақшадан тұрды, бөлімдері болған жоқ және жоғары инфляциядан зардап шекті. Ақша белгілері 1-ден 1 миллион купониға дейін, соның ішінде 3, 3000, 30000 және 150000 купони сияқты ерекше сомаларда шығарылды.

Лари

1995 жылғы 2 қазанда Эдуард Шеварднадзе үкіметі уақытша купондық валютаны ларимен алмастырды, бір миллион ескі валюта бір лариға тең болды. Одан бері ол салыстырмалы түрде тұрақты болып келеді.

Лари белгісі

NBG 2013 жылдың желтоқсан айында лари таңбасы бойынша конкурс жариялады. Уақытша комиссия құрамына НБК, Грузия Парламентінің бюджет және қаржы комитетінің, Геральдика мемлекеттік кеңесінің, Грузия Мәдениет және ескерткіштерді қорғау министрлігінің және Грузия Білім және ғылым министрлігінің өкілдері кірді. 2014 жылдың 8 шілдесінде Грузия Ұлттық Банкінің (NBG) губернаторы Георгий Кадагидзе ұлттық валюта таңбасының жеңімпаз жобасын көпшілікке таныстырды. Жеңімпаз таңбаның авторы – кәсіби суретші-керамист Малхаз Швелидзе. 2015 жылдың 17 маусымында Юникод консорциумы Юникод V8.0 нұсқасын шығарды, оған лари таңбасы енгізілді.

Монеталар

Монеталар 5, 10, 20 және 50 тетрі, сондай-ақ 1 және 2 лари номиналында шығарылады. Грузияның Ұлттық банкі 2018 жылдың 5 қазанында 2021 жылдың 1 қаңтарынан бастап 1 және 2 тетрі монеталарының айналымын тоқтатуға және бұл монеталардың заңды төлем құралы мәртебесін жоғалтуға қатысты хабарлады. 1 және 2 тетрі монеталарын 2021 жылдың 1 қаңтарынан бастап бір жыл ішінде Грузияның Ұлттық банкі мен Грузиядағы коммерциялық банктерде айырбастауға болады, ал 2022 жылдың 1 қаңтарынан бастап тек Грузияның Ұлттық банкінде ғана айырбастау мүмкін болады. Грузия Ұлттық Банкі 2019 жылғы 1 қаңтарда енгізген қолма-қол ақшамен төлем туралы жаңа ережелерге сәйкес, 1 және 2 тетрі 0-ге дейін дөңгелектенеді, ал 3, 4, 6 және 7 тетрі 5-ке дейін дөңгелектенеді. Грузия Ұлттық Банкі 2015 жылғы 12 қарашада 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап 1995 жылдан бері шығарылған ескі 50 тетрі монетасының айналыстан алынатынын және монеталардың заңды төлем құралы мәртебесін жоғалтатынын мәлімдеді. Ескі 50 тетрі монеталарын 2018 жылдың 1 қаңтарынан бастап бір жыл ішінде Грузияның Ұлттық банкі мен Грузияның коммерциялық банктерінде, ал 2019 жылдың 1 қаңтарынан бастап тек Грузияның Ұлттық банкінде айырбастауға болады.

Екінші серия (2006)

Сурет мәні Техникалық параметрлер Сипаттама Аверс Реверс Диаметрі Масса Құрамы Шеті Аверс Реверс

50 Тетри 24 мм 6,52 г Тот баспайтын болат Тегіс «50» номиналы және «თეთრი» (тетри) деген жазу. Грузияның елтаңбасы, күн сәулелерінің символдық бейнесі, «საქართველო» деген жазу және елтаңбаның астында «2006» шығарылған жылы.

1 Лари 26,2 мм 7,85 г Мыс-никель Жіктелген: грузин және ағылшын тілдеріндегі (საქართველო және "Georgia") ел атауы. Жартылай ұнтақталған. «1» номиналы және «ლარი» (лари) деген жазу. Жартылай ұнтақталған. Грузияның елтаңбасы, жоғарғы сол жағында «საქართველო» деген жазу және төменгі оң жағында «2006» шығарылған жылы.

2 Лари 27 мм 8 г Биметалл Мыс-алюминий-никель ортасы Мыс-никель сақинасы Жіктелген: грузин және ағылшын тілдеріндегі (საქართველო және "Georgia") ел атауы. «2» номиналы және «ლარი» (лари) деген жазу. Күміс түсті ұнтақталған бетте күн сәулелерінің орталық символдық бейнесін көрсететін түпнұсқалық дизайн. Грузияның елтаңбасы, «საქართველო» деген шеңберлік жазу және «2006» шығарылған жылы.

Бірінші серия (1993)

Сурет Құны Техникалық параметрлер Сипаттама Аверс Реверс Диаметрі Масса Құрамы Шеті Аверс Реверс

1 Тетри 15 мм 1,38 г Тот баспайтын болат Тегіс Монетаның жоғарғы бөлігінде «1» номиналы, астында «თეთрі» (тетри) деген жазу және жүзімнің сабауы. Боржгали (жеті айналатын сәулелі Күннің грузин символы) христиандық Өмір ағашының үстінде, «1993» шығарылған жылы және грузин және ағылшын шеткі жазулары, «საქართველოს რესპუბლიკა» және «Republic of Georgia».

2 Тетри 17,5 мм 1,9 г Тот баспайтын болат Тегіс Қанаттарын жайған тауыс, монетаның жоғарғы бөлігінде, астында «თეთრი» (тетри) деген жазу және «2» номиналы.

5 Тетри 20 мм 2,5 г Тот баспайтын болат Тегіс Алан алқабының 3 мыңжылдыққа дейінгі алтын мүсіні, монетаның астында «5» номиналы және «თეთრი» (тетри) деген жазу.

10 Тетри 21,9 мм 3 г Тот баспайтын болат Тегіс 11 ғасырлық Гелати монастырының алтынмен жалатылған күміс табағындағы арыстанға отырған Әулие Маммес. Монетаның оң жағында «10» номиналы, астында «თეთრი» (тетри) деген жазу.

20 Тетри 25 мм 5 г Тот баспайтын болат Тегіс Грузин суретшісі Нико Пиросманашвилидің (Пиросмани) суретінен алынған есек, сол жағында «20» номиналы және астында «თეთრი» (тетри) деген жазу.

50 Тетри 19 мм 2,45 г Мыс Тегіс 11 ғасырлық Самтависи соборының шығыс қасбетінен алынған Гриффин рельефі, «50» номиналы және астында «თეთრი» (тетри) деген жазу.