Кіріспе

Оңтүстік Азиядағы белдемше түрі

Лунги – Үндістан субконтинентінде пайда болған белдемше түрі. Әдетте көп түсті болатын лунги – ерлер киетін, көбінесе кіндіктен төмен белге байланатын киім. Оны күнделікті және ұйықтауға киюге болады. Ыстық және ылғалды климатта оның жел өткізгіштігі арқасында басқа киімдерге қарағанда ыңғайлырақ.

Дизайн

Олар әсіресе ыстық аймақтарда киіледі. Дәл осындай өлшемде, бірақ түтік пішінде тігілмеген, арзан "ашық" лунгілер де бар. Стандартты ересектер лунгісі ашық күйде биіктігі мен ұзындығы бірдей болады. Балалар лунгісі шамамен осы өлшемнің үштен екісін құрайды. Олар көбінесе мақтадан тоқылады және әртүрлі дизайн мен түстерде кездеседі. Жібек лунгілер тойлар сияқты салтанатты шаралар үшін қолданылады. Ең көп таралған стильдер – бір түсті және клеткалы, себебі осы өрнектерді электр тоқыма станогында шығару оңай және тиімді. Көк түс ерекше танымал, себебі ол басқа түстерге қарағанда әдемі түрде солғын түске айналады. Дизайны мен түсіне қарамастан, лунгілердің жоғарғы және төменгі жиегінде көбінесе қара/ақ жолақ болады, ол сарқылудың алдын алу үшін тығыз тоқылған.

Қолданылуы

Жергілікті дәстүрге байланысты, лунгині ерлер немесе, сирек жағдайларда, әйелдер киеді. Олар түрлі тәсілдермен байланады және күнделікті өмірден бастап, әсем той кештеріне дейін әртүрлі мәдени шараларда қолданылуы мүмкін. Күнделікті кию үшін ең көп таралғаны – қарапайым "екі бұрылысты" түйін, онда лунгидің үстіңгі жиегіндегі екі нүктесі біріктіріліп, екі рет бұрылады да, ұштары белге тығылады. Дегенмен, кейбір адамдар лунгидің үстіңгі жиегіндегі екі нүктеден екі рет "прецель түйінін" байлап, одан да берік түйін жасайды. Лунгинің ұзындығын да реттеуге болады, мысалы, белге тығып, қысқа юбкаға ұқсатады. Мұндай киім көбінесе күннің күшті шуағы астында ұзақ уақыт жұмыс істеуге мәжбүр жұмысшылар қолданады.

Бангладеш

Лунги – Бангладеш ерлерінің ең көп таралған киімі, бірақ ол әдетте ресми жағдайларда киілмейді. Бангладеште ерлер лунгині көбінесе үй ішінде, бірақ сыртта да киеді. Бангладештің үйлену тойында күйеуге әдетте әсем матадан, батик немесе жібектен жасалған лунги сыйлық ретінде табыс етіледі. Бангладештік лунги – тігіссіз түтікше тәрізді болып келеді, ал Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияның басқа аймақтарында бір жай ғана матадан тігілген лунгилер киіледі. Бангладеште лунги өндірісі Сираджгандж, Куштия, Пабна және Кхулна қалаларында шоғырланған. Бангладеш әйелдері лунги кимейді, бірақ Читтагонг төбелік аймақтарында бенгал емес тайпа әйелдері осыған ұқсас киімдер киеді. Лунги дәстүрінің бастауы Бенгал сұлтандығына дейін барады, сол кезде ерлер әртүрлі түсті мақтадан жасалған лунги немесе саронг киіп, оған үстінен белдік, дхоти, былғары аяқ киім және белбеу тағып, киімдерін белге ораған. Оның Аракан аймағынан, Бенгалдың Читтагонгынан шыққандығы айтылады. «Лунги» сөзі – бенгал тіліне бірмалық ықпалмен келген сөз, ол «Лонgyi» сөзінен туындаған. Лунгинің де дхотидің бір түрі екеніне сеніледі. «Дхоти» сөзі бенгал тіліндегі «Дхова» сөзінен шыққан, ол «жуу» деген мағынаны білдіреді. 2013 жылдың сәуір айында Дакадағы Баридхара тұрғын үй қоғамы лунги киюге тыйым салып, оны кигендерге кіруге рұқсат бермей бастады. Бірақ көптеген адамдар бұл тыйымға қарсы шығып, Facebook және Twitter сияқты әлеуметтік желілерде бұл шешімді сынады. 13 сәуірде тыйымға қарсы шеру өтті. АҚШ елшісі Дэн Мозенаның үйінің алдында лунги киіп тұрғаны байқалды.

Үндістан

Үндістанда лунги кию әдет-ғұрыптары штаттар бойынша әртүрлі. Оны дәстүрлі тігілмеген каупинам немесе заманауи тігілген ланготпен, не оларсыз киюге болады, екеуі де дәстүрлі белдемше киімдерінің түрлері. Кералада лунги әдетте түрлі-түсті болып, әртүрлі дизайндарда ұсынылады және оны ерлер де, әйелдер де киеді. Оны «кайли» (കൈലി) деп те атайды. Жұмысшылар көбінесе жұмыс істегенде киеді. Мунду/дхоти – лунгидің бір түрі, көбінесе ақ түсті. Оның жиегінде, әсіресе, алтын кестемен (касаву) безендіріледі. Ол ресми киім ретінде және той, мереке сияқты салтанатты шараларда киіледі. Шафран түсті лунгилер «каави мунду» деп аталады. Ерлер кейде мундуларын немесе лунгилерін киімнің төменгі жағын жоғары көтеріп, белге қайта байлайды. Осылайша, мунду немесе лунги белден тізеге дейін ғана жабады. Андхра-Прадеш, Телангана, Карнатака және Тамил Наду штаттарында бұл киімді тек ерлер киеді. Оңтүстік Тамил Надуда оны «кейли» немесе «сарам/чарам» деп те атайды. Тамил Надуда вешти немесе дхоти – дәстүрлі киім. Адамдар вештині ресми шараларда, ал лунгині бейресми немесе күнделікті киім ретінде киеді. Текшелі үлгідегі лунгилер көбірек танымал. Бұл киім Карнатака штатының Конкан аймағында кең таралған, көбінесе Бхаткалдан келген навайатхтар киеді. Олардың көпшілігі оны күнделікті киім ретінде киеді. Бхаткалда оны дәстүрдің белгісі санайды. Олар көбінесе цилиндр тәрізді пішінде тігіледі. Пенджабта лунгині ерлер де, әйелдер де киеді. Ерлер лунгиін «…» деп, ал әйелдер лунгиін «…» деп атайды. Олар бхангра би тобының дәстүрлі би киімінің бөлігі, сонымен қатар ауылдық жерлерде үй киімі ретінде танымал. Олар, әдетте, Үндістанның басқа аймақтарындағыдан өзгеше байланады және көбінесе тігіссіз, түрлі-түсті болады. Соңғы жылдары Пәнджаб аймағында лунги кию азайды. Одиша және Батыс Бенгалияда лунгині негізінен барлық әлеуметтік топқа жататын ерлер үйде киеді. Көбінесе индуистер көшеде лунги киюден жаңылғанды. Одишада қадімгі мақта матадан жасалған лунгилерден басқа, Самбалпури үлгісіндегі және Қордхадан келген мүйізді лунгилер де бар. Бихар және Харьянада лунги ерлер үшін түнгі киім саналады. Оны үйден тыс жерде кимейді. Джаркханд, Чхаттисгарх және Мадхья-Прадеш штаттарында лунгині көбінесе тайпалық халық киеді. Бұрын олар белдеріне кішкентай мата байлап жүретін.

Мальдив аралдары

Мальдив аралдарында бұл киім мунду деп аталады. Қазіргі заманда оны егде жастағы еркектер ғана киеді.

Мьянма

Мьянмада ол лонги деп жазылады. Ерлер үшін лонги пасо (бирман: ပုဆိုး) деп, ал әйелдер үшін хтамейн (бирман: ထဘီ) деп аталады. Мақта және жібек сияқты әртүрлі маталардан тігілген лонгилер күнделікті және ресми жағдайларда киіледі.

Тайланд

Таиландта ерлер үшін па као ма (тай: ผ้าขาวม้า), ал әйелдер үшін па тунг (тай: ผ้าถุง) деп белгілі.