Кіріспе

1866 жылы Кореяда АҚШ кемесінің қирауы Генерал Шерман оқиғасы (hangul=제너럴셔먼호 사건) — 1866 жылы американдық сауда кемесі SS General Sherman Кореяның оқшауланған Жосон әулетімен сауда жасауға жасаған сәтсіз және заңсыз әрекет кезінде Тэдон өзенінде қирады. 19 ғасырда Азияда Батыс империализмінің қарқынды дамуымен Азия елдері оқшаулану саясатын тоқтатуға күшті қысымға ұшырады. Қытай мен Жапония Батыс державаларының күштеп саудаға ашуына қарамастан, Корея өзінің оқшаулануын сақтап келді. Генерал Шерман Тяньцзиньден мақта-мата, қалайы ыдыстар, айналар және шыны бұйымдар сатып алды, содан кейін Тэдон өзенімен жоғары көтерілді. Кореялық шенеуніктер кеме капитанына Кореяда сауда жасауға тыйым салынғанын хабарлады, бірақ капитан бұл ескертуді елемеді. Ақырында, регент Дэвонгун Генерал Шерманды Кореядағы католик миссионерлерінің өліміне кек қайтару үшін келген француз әскери кемесі деп санайды. Ол Пьонган провинциясының губернаторы Бак Гюсуға кеме экипажына Корея суларынан кетпесе, олар өлім жазасына кесілетінін жеткізуді бұйырды. Генерал Шерман экипажы азық-түлік іздеу үшін қайық жіберді, сол кезде корейлік шенеунік И Хён Ик тұтқынға алынды. Кореялық дипломат Бак Гюсу оны босату үшін келіссөздер жүргізуге тырысты, ал сол кезде азаматтардың көпшілігі Генерал Шерман төңірегіне жиналып, кемеге шабуыл жасады. Генерал Шерман жағадағы азаматтарға оқ атып жауап берді. Кореялықтар кемеді қирату үшін әскер мен жасалған соғыс кемесін жіберді, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Соңында, өртке толы кемелер сауда кемесін өртеп жіберді. Генерал Шерман экипажы кемеден секіріп, жағадағы ашулы азаматтардың қолынан қаза тапты. Кореялық шенеуніктер АҚШ үкіметін оқиға туралы хабардар етпеді және американдық шенеуніктердің сауалдарына жауап бермеді. Бес жыл өткен соң, 1871 жылы АҚШ Кореяға әскери экспедиция жіберді, оның мақсатының бірі Генерал Шерманның тағдырын анықтау болды. Амбусқа түскеннен кейін, экспедициялық күш қысқаша шайқастан кейін бірнеше корейлік бекіністерін басып алды. Корея үкіметі 1876 жылғы Жапония-Корея шартында оқшаулану саясатын тоқтатты.

Өмірбаян

Корея аймағы 1392 жылдан бері Жосон әулетінің билігінде болды. Жосон билігі тұсында, Батыс елдері "Ермек патшалығы" деп білген Корея, Қытай мен Жапонияның шапқыншылығына қарсы бірнеше оқшаулану саясатын қабылдады. Бұл саясат 19 ғасырда, Азиядағы батыс империализмінің қарқынды дамыған кезеңінде, соның ішінде Цинь Қытайының шетелдік саудаға ашылуына себеп болған опиум соғыстары кезінде де сақталды. Азиядағы батыс ықпалының күшеюі христиан миссионерлерінің аймаққа келіп, дін таратуына әкелді, бұл христиан дінінің таралуына байланысты туындаған шиеленістерге байланысты Азияның түрлі үкіметтерімен қақтығысқа ұшырады. Қытайда батыс миссионерлерінің қызметі тікелей емес, бірақ Тайпин көтерілісіне ықпал етті, себебі Хун Сякуан басқарған христиан көтерілісшілері Цин үкіметіне қарсы шықты. Осы оқиғаларға және Жосон патшалығының оны қауіпті дін деп қарауына жауап ретінде, регент Хёнсон Дэвонгун 1866 жылы корей христиандарына қарсы қуғын-сүргін ұйымдастырды, нәтижесінде 8000 адам, оның ішінде бірнеше француз миссионерлері қаза тапты. Оған жауап ретінде француздар Кореяға сәтті болмаған әскери экспедиция жіберді, бұл корейлік оқшаулану саясатын нығайтты. Кореяға сапар шегуге дейін, кеме экипажы британдық "Мессрс. Медоуз энд Ко" сауда фирмасынан мақта мата, қалайы ыдыстар, айналар мен шыны бұйымдарын сатып алып, 1866 жылдың 9 тамызында Корея суларына бағыт алды, алдымен Яньтай қаласына тоқтады. 16 тамызда Тедонг өзеніне кірген экипаж, Томас корей шаруаларына Киелі кітаптар таратуы үшін жиі тоқтап тұрды. Кореялық шенеуніктер Пейджге кемеге Кореяда сауда жасауға рұқсат жоқ екенін бірнеше рет ескертті, бірақ экипаж оған құлақ қоймады. "Генерал Шерман" және оның сапары туралы хабарды алған Дэвонгун, сауда кемесінің Кореядағы католик дін қызметкерлерінің өліміне кек қайтару үшін келген француз әскери кемесі деп ойлады. Ол Пьонган әкімі Бак Гюсуға экипажға егер олар кетпесе, өлтірілетінін хабарлауға бұйрық берді. Осы уақытта "Генерал Шерман" өзеннің тереңдігін дұрыс бағалай алмағандықтан, уақытша жаңбырдан су деңгейі көтеріліп, кейін төмендеген кезде ағысқа ілігіп қалды. 27 тамызда экипаж азық-түлік іздеу үшін қайық жіберді, оны Бактың бағыныштысы, корейлік шенеунік И Хён Ик жүретін қайық тоқтатып алды. "Генерал Шерман" экипажы қайықтың экипажын тұтқынға алды. Бак оларды босату үшін келіссөздер жүргізуге тырысты, ал экипаж кепілдікті босату үшін күріш, алтын, күміс және женьшень талап етті. Бірінші шабуыл сәтсіз аяқталғаннан кейін, корейлер отын, тұзтас және күкірт толтырылған үш кішкентай қайықты бір-біріне байлап, оларды отқа қойып, "Генерал Шерманға" қарай жіберді. Өртке толы қайықтардың алғашқы үштігі нысананы өткізіп жіберді, екінші толқын "Генерал Шерманнан" секіріп кетті, ал үшінші толқын сауда кемесіне от қойып, өртенді. "Генерал Шерманның" экипажы мен жолаушылары кемені тастап кетті, бірақ жағалаудағы ашулы халық оларды өлтірді. Томас, өлімінде өзінің өлтірушісіне Киелі кітапты ұсынуға тырысқан деп есептеледі, кейіннен оның өлімі шейіттікке теңестірілді. Корей үкіметі "Генерал Шерманның" қаруларын алып, оқиғаның сәтті аяқталғанын тойлады.