Кіріспе
Уитни Мур Янг (Whitney Moore Young, 31 шілде 1921 - 11 наурыз 1971) – американдық азаматтық құқықтар қозғалысының желісі. Әлеуметтік жұмыс саласында білім алған ол, мансабының басым бөлігін АҚШ-тағы жұмысқа орналасудағы дискриминацияны жоюға және Ұлттық қалалық лигасын бұрынғысынан бейтарап азаматтық құқықтар ұйымынан, тарихи түрде маргиналданған топтарға әлеуметтік-экономикалық мүмкіндіктерге тең қол жеткізу үшін күшпен жұмыс істейтін ұйымға айналдыруға жұмсады. Янг 1960 жылдардағы АҚШ-тың кедейлікке қарсы күресінде маңызды рөл атқарды.
Whitney Moore Young Jr. (July 31, 1921 – March 11, 1971) was an American civil rights leader. Trained as a social worker, he spent most of his career working to end employment discrimination in the United States and turning the National Urban League from a relatively passive civil rights organization into one that aggressively worked for equitable access to socioeconomic opportunity for the historically disenfranchised. Young was influential in the United States federal government's War on Poverty in the 1960s.
Ерте өмір және мансап
Янг 1921 жылғы 31 шілдеде Кентукки штатының Шелби округінде дүниеге келді. Оның әкесі, Уитни М. Янг аға, Линкольн институтының президенті болды және Кентуккидегі Негр білім беру қауымдастығының президенті қызметін екі рет атқарды. Уитнидің анасы, Лора (Рэй) Янг, 1940 жылы президент Франклин Д. Рузвельт тағайындаған Кентуккидегі (АҚШ-тағы екінші) алғашқы әйел пошта бастығы болған мұғалім еді. Янг 13 жасында Линкольн институтына оқуға түсіп, 1937 жылы сыныптың үздік түлегі, ал оның қарындасы Маргарет – салютатор атанды. Янг Кентукки мемлекеттік университетінде әлеуметтік жұмыс саласында бакалавр дәрежесін алды, бұл тарихи түрде афроамерикандық университет еді. Янг Кентукки штатында медицина докторы болуды армандаған. Кентукки штатында оқып жүрген кезінде Янг университет баскетбол командасының шабуылшысы болды және Альфа Фи Альфа бауырластығының мүшесі болды, онда ол вице-президент қызметін атқарды. Ол жоғары сынып президенті болып сайланды және 1941 жылы бітірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Янг Массачусетс технология институтында (MIT) электротехника мамандығы бойынша оқыды. Содан кейін ол Оңтүстік ақ офицерлерінің бақылауындағы қара солдаттардан құралған жол құрылыс бригадасына тағайындалды. Үш аптадан кейін ол қарапайым сарбаздан бірінші сержантқа дейін көтерілді, бұл екі тараптың да наразылығын тудырды. Шиеленіске қарамастан, Янг ақ офицерлер мен олардың жаман қарым-қатынасына ашуланған қара солдаттар арасында тиімді келісімге келді. Осы жағдай Янгты нәсілдік қатынастар саласында мансап жасауға итермеледі. Соғыстан кейін Янг әйелі Маргаретпен бірге Миннесота университетіне қосылып, 1947 жылы әлеуметтік жұмыс бойынша магистр дәрежесін алды және Ұлттық қалалық лигасының Сент-Пол бөлімшесінде ерікті болып жұмыс істеді. Содан кейін ол 1949 жылы осы бөлімшеде еңбек қатынастары хатшысы болып тағайындалды. 1950 жылы Янг Ұлттық қалалық лигасының Небраска штатындағы Омаха бөлімшесінің президенті болды. Ол осы лауазымда бұрын ақ нәсілділерге ғана берілген жұмыс орындарына қара нәсілді жұмысшыларды орналастыруға көмектесті. Оның басшылығымен бөлімнің мүшелерінің саны үш есеге өсті. Омаха қалалық лигасының президенті болып қызмет еткен кезеңде Янг 1950 жылдан 1954 жылға дейін Небраска университетінде және 1951 жылдан 1952 жылға дейін Крейтон университетінде сабақ берді. 1954 жылы ол Атланта университетінің әлеуметтік жұмыс факультетінің алғашқы деканы болып тағайындалды. Ол жерде Янг ұйым ішіндегі афроамерикандықтардың төменгі жұмыс деңгейіне наразылық білдірген түлектерін Грузияның әлеуметтік қамқорлық конференциясын бойкоттауға қолдады. 1954 жылдың желтоқсанында Янг пен оның әйелі Маргарет Біріккен либералды шіркеуге (1965 жылдан бастап Атлантаның унитариандық универсалистік қауымы деп аталды) қосылған алғашқы афроамерикандықтар болды, ал Уитни кейіннен оның сенімділер кеңесіне кірді. Янгтардың ықпалының арқасында шіркеу жыл сайынғы пикниктерін бөлінген саябақтарда өткізуді тоқтатты және «тек бөлінбеген, сонымен қатар біріктірілген» шіркеуге айналды. Қауымның көптеген мүшелері азаматтық құқықтар қозғалысына белсенді қатысты, ал жақын маңдағы Эбенезер баптистік шіркеуінде әкесіне көмекші болған преподобный Мартин Лютер Кинг осы шіркеуге қонақ ретінде шақырылды. 1957 жылы Флоренс В. Адамспен бірлесіп «Әлеуметтік жұмыстағы кейбір ізашарлар: қысқаша эскиздер; студенттік жұмыс кітабы» атты кітап жазды. 1960 жылы Янг Гарвард университетінде аспирантурада оқу үшін Рокфеллер қорынан грант алды. Сол жылы ол NAACP-ке қосылды және штаттық президент болды, сонымен қатар ұйымның атқарушы директоры Рой Уилкинстің жақын досы болды.
Ұлттық қалалық лиганың атқарушы директоры
1961 жылы 40 жасында Янг Ұлттық қалалық лигасының атқарушы директоры болды. Ол Ұлттық қалалық лиганың директорлар кеңесінің бірауыздан қабылдаған шешімімен 1961 жылдың 1 қазанында Лестер Грейнджерден қызметін қабылдады. Төрт жылдың ішінде ол ұйымды 38 қызметкерден 1600 қызметкерге дейін, ал жылдық бюджетін 325 000 доллардан 6 100 000 долларға дейін ұлғайтты. Янг 1971 жылы қайтыс болғанға дейін Лиганың президенті қызметін атқарды. Ұлттық қалалық лига дәстүрлі түрде көптеген ақ мүшелері бар сақтық пен орташалық көзқарасты ұстанған ұйым болды. Янгтың Лигадағы он жылдық қызметі кезеңінде ол ұйымды Американың азаматтық құқықтар қозғалысының алдыңғы қатарына шығарды. Ол ұйымның мақсатын кеңейтіп, ықпалды ақ бизнес және саяси лидерлердің қолдауын сақтап қалды. 1964 жылы Роберт Пенн Уорренмен «Негрлер үшін кім сөйлейді?» кітабы үшін берген сұхбатында және Луи Б. Нанн ауызша тарих орталығында сақталған мәліметтерде Янг Ұлттық қалалық лиганың миссиясын өзіндік белсенділік ретінде емес, барлық басқа ұйымдардың қызметін толықтыратын және күшейтетін құрал ретінде баяндады; ол былай деді: «Біз – әлеуметтік инженерлерміз, біз – стратегиялар жасаушылармыз, біз – жоспарлаушылармыз, біз – саясатты қалыптастыру, саясатты іске асыру, корпоративтік қауымдастықтың ең жоғары деңгейлері, үкіметтік қауымдастықтың ең жоғары деңгейлері – федералды, штат және жергілікті деңгейде – еңбек қозғалысының ең жоғары деңгейлерінде жұмыс істейтін адамдармыз». Лиганың жаңа миссиясының аясында Янг «Көше академиясы» сияқты бағдарламаларды іске қосты, ол орта мектепті тастап кеткен жастарды колледжге дайындау үшін балама білім беру жүйесі болды, сондай-ақ жергілікті қара нәсілді лидерлерге қоғамдық проблемаларды анықтауға және шешуге көмектесетін «Жаңа серпіліс» жобасын бастады. Ол сонымен қатар сәулет саласына қара нәсілділерді тарту үшін стипендиялар беруді ұсынды, өйткені бұл саланың басым бөлігі әлі де ақ нәсілділерге тиесілі. Янг қалаларға федералдық көмек көрсетуді де талап етті, осы мақсатта отандық «Маршалл жоспары» ұсынды. Бұл жоспар 10 жыл ішінде 145 миллиард доллар жұмсауды көздеді және президент Линдон Б. Джонсонның кедейлікке қарсы күресіне ішінара енгізілді. Янг интеграция, әлеуметтік бағдарламалар және оң іс-қимылдар бойынша ұсыныстарын «Тең болу үшін» (1964) және «Расизмнен әрі» (1969) атты екі кітабында сипаттады. Лиганың атқарушы директоры ретінде Янг ірі корпорацияларды қара нәсілділерді жұмысқа алуға итермеледі. Осының нәтижесінде ол Генри Форд II сияқты бас директорлармен жақын қарым-қатынас орнатты, бұл кейбір қара нәсілділердің Янгтың ақ нәсілді элитаға сатқандығы туралы айыптауларына әкелді. Янг бұл айыптауларды жоққа шығарды және өзгерістерді жүзеге асыру үшін жүйе ішінде жұмыс істеудің маңыздылығын атап өтті. Дегенмен, Янг азаматтық құқықтарды қорғау үшін батыл тұрудан қорқа қоймады. Мысалы, 1963 жылы Янг көптеген ақ бизнес лидерлерінің қарсылығына қарамастан Вашингтонға науқан ұйымдастырушылардың бірі болды. Саясатқа араласуға құлшынбаса да, Янг Кеннеди, Джонсон және Никсон президенттерінің маңызды кеңесшісі болды. 1968 жылы президенттікке сайланған Ричард Никсонның өкілдері Янгты кабинеттік лауазымға қызықтыруға тырысты, бірақ Янг Ұлттық қалалық лига арқылы көбірек нәтижеге жете алатынына сеніп, бас тартты. Янгтың президент Джонсонмен ерекше жақын қарым-қатынасы болды, ал 1969 жылы Джонсон Янгты ең жоғары азаматтық наградамен – Президенттік бостандық медалімен марапаттады. Янг Джонсонның азаматтық құқықтарға берілгендігіне қатты риза болды. Олардың жақын қарым-қатынасына қарамастан, Янг Джонсонның Мартин Лютер Кингтің Вьетнам соғысына қарсылығын теңестіруге тырысуына наразы болды. Янг Джонсонның соғыс саясатын ашық қолдады, бірақ Джонсонның президенттік мерзімі аяқталғаннан кейін соғысқа қарсы шықты. 1968 жылы ФБР ұйымдастырған қара нәсілді азаттық қозғалысына қарсы COINTELPRO операциясының аясында Герман Б. Фергюсон мен Артур Харрис Янгты өлтіруге сөз байласты деп айыпталды. Полиция қызметкерлері бұл істі «қара революциялық қастандық» деп көрсетті. Сот Нью-Йорк штатының Жоғарғы сотында өтті, төрағалықты судья Пол Балсам атқарды.
Америка сәулетшілер институтына үлесі
1968 жылы Янг Портленд (Орегон) қаласында өткен Америка сәулетшілер институтының ұлттық конвенциясына негізгі сөз арқылы қатысуға шақырылды. Ол кезде Янг Ұлттық қалалық лиганың атқарушы директоры болып жұмыс істеді және бұрын АИА-ның тұрғын үй және қалалардағы әлеуметтік және нәсілдік теңсіздіктерге қатысты алаңдаушылықтарын білдірген болатын. Янгтың сөздеріне жауап ретінде Институт әртүрлілік пен әлеуметтік теңдікті ілгерілету үшін екі жеке қаулы қабылдады: біреуі сәулет өнерін оқығысы келетін аз ұлт өкілдері үшін арналған AIA/Architects Foundation Diversity Advancement Scholarship стипендиялық бағдарламасын құрды, екіншісі сәулетшілерді қазіргі әлеуметтік мәселелерге белсенді түрде араласуға шақырды. Сондай-ақ, Институт Янгтың күрескен әділет және теңдік принциптерін іштен сыртқа шығаратын адамдарды марапаттау үшін Уитни М. Янг-младший атындағы сыйлықты құрды. Янгтың сөйлеген сөзі бұрын сәулет және қала құрылысы саласындағы кемшіліктерге наразы болғандар үшін ынталандырушы күш болды. NASW News журналының 1971 жылғы мамыр айындағы Янгқа арналған құрметінде былай делінген: «Әдеттегідей, Уитни Янг қауымдастық пен елдің алдында тұрған маңызды мәселелер мен бағдарламалар бойынша күресуге дайын тұрды. Ол өзінің әдеттегідей, салмақты, өзіне сенімді, күшті адамдармен келісімге келіп, әлсіздердің мүддесін қорғауға дайын болды». Янг сонымен қатар Кларк Атланта университетінің әлеуметтік жұмыс мектебінің деканы болды, қазіргі таңда бұл мектеп оның есімін иеленуде. NASW президенті ретіндегі соңғы мақаласында Янг: «Біз не істесек те, біздің не істеп жатқанымызды және неге істеп жатқанымызды жұртшылыққа хабарлауымыз керек. Олар журналистер мен мемлекеттік қызметкерлерден ғана емес, әлеуметтік жұмыскерлерден де ақпарат алуы тиіс» деп жазды.
The NASW News, May 1971, tribute to Young noted that "As usual Whitney Young was preparing to do battle on the major issues and programs facing the association and the nation. And he was doing it with his usual aplomb dapper, self assured, ready to deal with the "power" people to bring about change for the powerless." Young was also the Dean of the school of Social Work at Clark Atlanta University, which now bears his name. In his last column as President for NASW, Young wrote, "whatever we do we should tell the public what we are doing and why. They have to hear from social workers as much as they hear from reporters and government officials."
Өлім
1971 жылдың 11 наурызында Янг Нигерияның Лагос қаласында достарымен жүзіп жүргенде суға батып қайтыс болды. Ол Африка-американдық институттың демеушілігімен өткен конференцияға қатысып жатқан еді. Президент Никсон Янгтың денесін әкелу үшін Нигерияға ұшақ жіберді және Янгтың қосылу рәсімінде сөз сөйлеу үшін Кентукки штатына сапарлады.
Мұра
Никсон аза тұту сөзінде Янгтың мұрасы "басқалар тілек білген нәрсені істеуді білгенін" айтты. Янгтың еңбегі афроамерикалықтардың жолын кескен сегрегация мен теңсіздік тосқауылдарын жоюда маңызды рөл атқарды деп есептелді.
Атаулар ауыстырылуы
Елдегі көптеген орындар Янгтың есімімен аталады немесе оған арналған ескерткіштер бар. Мысалы, 1973 жылы Вашингтон қаласындағы Капитолий көшесінің шығыс жағындағы көпір оның құрметіне Уитни Янг есімді көпір деп аталды. Кентукки штатының Шелби округіндегі Янгтың туған жері (Уитни Янгтың туған жері және мұражайы) Ұлттық тарихи ескерткіш болып табылады, онда Янгтың өмірі мен жетістіктеріне арналған мұражай бар. 1981 жылы АҚШ пошта қызметі Янгты өзінің «Афроамерикалық мұра» сериясының бір бөлігі ретінде шығарған пошта маркасымен құрметтеді. Кентукки мемлекеттік университетінің Уитни Янг атындағы Құрметті және гуманитарлық зерттеулер мектебі оның есімімен аталды. Сондай-ақ, Кларк Атланта университеті өзінің әлеуметтік жұмыс мектебін, онда Уитни Янг деканы болған, Янгтың құрметіне атады. Уитни М. Янг әлеуметтік жұмыс мектебі әлеуметтік жұмыстың «афроцентристік» көзқарасын қалыптастыруымен танымал. Американың скауттар ұйымы Уитни М. Янг-кіші қызмет сыйлығын ауылдық немесе аз қамтылған қалалық аймақтардан келген жастар үшін скауттық мүмкіндіктерді дамытуға және іске асыруға үлкен үлес қосқан ересектер мен ұйымдарды марапаттау үшін құрды. 1973 жылы Пенсильвания университетінің Уортон мектебіндегі Афроамерикандық MBA қауымдастығы өзінің алғашқы жылдық Уитни М. Янг-кіші естелік конференциясын өткізді. 38 жылдан кейін Уитни М. Янг-кіші естелік конференциясы Уортон мектебінде өткізілген ең ұзақ студенттік конференция болып табылады. Нигерияның Лагос қаласындағы Америка орталығы, бұрын Лагостағы Ақпараттық ресурс орталығы болған, АҚШ консулдығының ішінде орналасқан және оның да аты Янгтың есімімен аталды. Янгтың есімімен аталған мектептерге Чикагодағы Уитни М. Янг магниттік орта мектебі, Огайо штатының Кливленд қаласындағы Уитни М. Янг дарынды балалар және лидерлік академиясы, Индиана штатының Форт-Уэйн қаласындағы Уитни Янг ерте балалар орталығы, Луисвиллдегі Уитни Янг мектебі және Техас штатының Даллас қаласындағы Уитни М. Янг бастауыш мектебі жатады. Олбанидегі Уитни М. Янг денсаулық орталығы да оның есімімен аталды. Америка сәулетшілер институты жыл сайын Уитни Янг-кіші сыйлығының иегерін марапаттайды. 2019 жылы бұл сыйлықты әмбебап дизайнға қосқан үлесі үшін Карен Брейтмайер алды.
Кинодағы рөлдері
Кристин Халафиан мен Тейлор Хамильтон режиссерлік еткен "The Powerbroker: Whitney Young's Fight for Civil Rights" атты деректі фильмі Уитни Янгтың бөлінген Кентуккиден бастап азаматтық құқықтар үшін ұлттық күреске қадам басқан жолын көрсетеді. Фильмде Янгтың қызы, жүлделі журналист Бонни Босуэлл Хамильтон жинаған архив кадрлары, фотосуреттер және сұхбаттар қамтылған. Сұхбаттарға Генри Луис Гейтс-младший, Осси Дэвис, Джулиан Бонд, Рой Иннис, Вернон Джордан, Дороти Хайт және Дональд Рамсфелд қатысқан.