Feyri Gannet: Теңіздік авиация тарихы (1953–1978)

Кіріспе

Кемелік авиация отбасысы (1953–1978)

Fairey Gannet – британдық авиация компаниясы Fairey Aviation компаниясы жобалаған және өндірген кемедегі ұшақ. Ол Корольдік теңіз күштері үшін жасалған. Бұл әуе күштерінің (FAA) іздеу және шабуылдық операцияларын біріктірген алғашқы тұрақты қанатты ұшақ болды, суастына қарсы күрес (ASW) операцияларында қолданылды. Ол үш адамнан тұратын экипаж, үш дөңгелекті шасси және екі турбовинтті қозғалтқышпен екі қарама-қарсы айналатын винттің күшімен жұмыс істейтін ортаңғы қанатты моноплан. 1949 жылдың 19 қыркүйегінде Gannet прототипі алғашқы ұшуын жасады. Төрт жылдан кейін ол FAA-да ресми түрде пайдалануға берілді. Теңіз күштері осы типті ұшақты Суық соғыс кезеңінің көп бөлігінде өздерінің көптеген әуе кемелерінде пайдаланды. Gannet-тің экспорттық клиенттерінің қатарында Австралия Корольдік теңіз күштері, Германия теңіз күштері және Индонезия теңіз күштері болды, олардың көпшілігі ұшақты тек құрлықтағы базалардан ғана пайдаланды. 1960 жылдары Корольдік теңіз күштері ASW операциялары үшін Westland Whirlwind HAS.7 сияқты тікұшақтарды пайдалануға көшті. Осыған байланысты бірнеше Gannet ұшақтары басқа операцияларды орындау үшін бейімделді, мысалы, әуедегі электрондық қарсы шаралар платформасы және кемеге тасымалдау ұшағы. Бұл типтің ең кең таралған түрі Gannet AEW.3 болды, ол кемедегі ерте ескерту платформасы ретінде әзірленді және тек FAA қолданды. Теңіз күштері 1978 жылдың 15 желтоқсанында Gannet ұшақтарынан бас тартылған, бұл Корольдік теңіз күштерінің соңғы ірі әскери кемелерінің қызметтен шығарылуымен сәйкес келеді.

Өмірбаян

Авиация тарихшысы Х. А. Тейлордың айтуынша, Gannet-тің тамыры 1935 жылға дейін жетеді, осы жылы Fairey Aviation Company сәтті болмаған Fairey Prince ұшағын жасауды бастады, ол ерекше екі қозғалтқышты қолданды. Гэннетке арналған ресми жобалау жұмыстары 1945 жылы GR.17/45 талабына жауап ретінде басталды, оған сәйкес Адмиралтейство су астына қарсы күрес (ASW) және шабуылдық миссияларды орындай алатын жаңа екі орындық ұшақты іздеді. 18 ай бойы Fairey ұсынған ұшақты бір Rolls Royce Tweed турбовинтті қозғалтқышымен жабдау мүмкіндігін зерттеді, бірақ бұл бағыт тоқтатылып, басқа жұмыстарға көңіл аударуға шешім қабылданды. Бұл ұсыныстың қабылдануы Fairey компаниясына әдетте бір қозғалтқышты ұшақта ғана мүмкін болатын ерекше қозғалтқыш жүйесін жасауға мүмкіндік берді. 1946 жылдың 12 тамызында Fairey компаниясына екі прототип жасауға алғашқы келісімшарт берілді, ал Blackburn да өз прототиптерін құрастыруға бәсекелес келісімшарт алды.

Ұшуға

1949 жылдың 19 қыркүйегінде прототип Р. Г. Слэйттің басқаруымен Редингтен тыс Альдермастоннан алғашқы ұшуын жасады. Бұл жетістік Блэкберннің бәсекелес прототипінен он ай бұрын орын алды. Прототиптің Double Mamba қозғалтқышы сияқты кейбір элементтері салыстырмалы түрде ақаусыз болса да, алғашқы сынақ ұшуларының бірнешеуі ұшуды басқаруда қиындықтарға тап болды. 1950 жылдың 1 наурызында ұшу сынақтары жөнделген прототиппен қайта басталды. Осы кезде бірнеше басқару мәселелері, сондай-ақ бірқатар басқа кемшіліктер тиісті түрде жойылды, бірақ қону кезінде алдыңғы тірегін көтеріп ұстау қиындығы сақталды. Екі айдан кейін RAF Боскомб Даундағы теңіз күштерінің сынақ ұшқыштарымен ресми бағалау жүргізуге және әуе кемесінде алдын ала сынаулар бастауға жеткілікті прогресс жасалды. 1950 жылдың 19 маусымында прототип лейтенант-коммандер Г. Каллингем басқаруымен алғашқы рет палубаға қонды, бұл турбовинтті ұшақ үшін алғашқы қону болды. 1953 жылдың 9 маусымында алғашқы өндірістік Gannet ұшағы RAF Northolt әуежайынан алғашқы ұшуын жасады және ұшу сынақ бағдарламасының соңғы кезеңдерінде жұмысқа кірісті. Бір ерте өндірілген ұшақ 1953 жылы Фарнборо қаласындағы Британдық аэроғарыш компаниялары қоғамының (SBAC) көрмесіне қатысты. 1954 жылдың 5 сәуірінде төрт Gannet ұшағы FAA-ға RNAS Ford әуежайында ресми түрде тапсырылды.

Дамыту

Ганттың бірнеше нұсқасын жасау салыстырмалы түрде ерте басталды. 1954 жылғы 16 тамызда алғашқы Gannet T.2, арнайы жаттығу нұсқасы, алғашқы ұшуын жасады; ол алдыңғы пилот кабинасында екі басқарумен жабдықталды, екінші пилот кабинасында қайтарылатын перископпен, ал радар аппаратурасы және сканерлік жабдықтары алынып тасталды. Гэннеттің өндірісі Фейридің Хейс, Миддлсекс және Хитон Чапел, Стокпорт / Манчестер (Рингвей) әуежайындағы зауыттары арасында бөлісті. 1954 жылы өндіріс Хитон-Чэплде басталды, осы өндіріс желісінен шыққан алғашқы ұшақ сол жылдың 5 қазанында ұшты. Сол айда Хартумда тропикалық сынақтар жүргізілді. 1950 жылдардың соңында жақсартылған ASW үлгісі, Gannet AS.4, және оның T.5 жаттығушы нұсқасы жасалды. 1958 жылы Ганнет әуедегі ерте ескерту және басқару (AEW) роліндегі Douglas Skyraider ұшағын алмастыру үшін таңдалды. Осы жаңа миссияға қажетті жүйелерді орналастыру үшін Ганнет маңызды қайта жобалаудан өтті, нәтижесінде Double Mamba-ның жаңа нұсқасы орнатылды, ұшақтың астына жаңа радиолокациялық қап орнатылды, құйрық қанатының ауданы ұлғайтылды, шасси ұзартылды және қару-жарақ бөлімі алынып тасталды. AEW.3 нұсқасының барлығы 44 ұшағы (плюс бір прототип) өндірілді.

Дизайн

Fairey Gannet – әуе кемесінде пайдаланылатын турбовинттік ұшақ. Оны әдетте үш адамнан тұратын экипаж – ұшқыш және екі әуе бақылаушысы басқаратын. Ұшқыш ұшақтың Double Mamba қозғалтқышының тіке үстінде, беріліс қорабы мен қарсы айналатын винттердің артында, әуе кемесінен ұшу операциялары үшін мұрынға қолайлы көрініс беретін күйде отырды. Gannet қанаты екі жерде бүгіліп, әр жағынан ерекше Z пішінін құрайды, бұл әуе кемесінде сақтау кезінде оның алатын кеңістігін азайтуға мүмкіндік берді. Бірінші бүгілу жоғары қарай, қанаттың үштен бірінің шамасында, онда қанаттың ішкі төмен қарай бұрылысы (ангедраль) сыртқы жоғары қарай бұрылысына (дигедраль) ауысады (бұл кері қанат ретінде сипатталады). Екінші қанат бүгілуі төмен қарай, қанаттың үштен екісінің шамасында орналасқан. Алдыңғы тіреу дөңгелегінің серіппесі Gannet-ке ерекше мұрынды көтеріңкі қалпын берді, бұл сол дәуірдегі әуе кемесі ұшақтарының жалпы ерекшелігі болды. Gannet фюзеляжында үлкен ішкі бомба бөлімі болды; ол FAA қызметіндегі барлық оқ-дәрілерін (ракеталардан басқа) ішкі бомба бөлімінде сақтай алатын алғашқы британдық ұшақ болды. Armstrong Siddeley Double Mamba қозғалтқышы екі Mamba қозғалтқышынан тұрады, олар тікелей орналасқан және ортақ беріліс қорабы арқылы коаксиалды қарсы айналатын винттерге жалғанады. Әрбір қозғалтқыш өз винтін жетектейді, ал қуаттылық бұралу білігі арқылы беріледі, ол күн, планета, эпициклдік және тісті дөңгелектер арқылы жұмыс істейді, бұл тиісті айналу жылдамдығын және винт білігінің дұрыс айналуын қамтамасыз етеді. ASMD.1 қозғалтқышы Gannet AS.1 ұшағында, ASMD.3 – AS.4 ұшағында және ASMD.4 – AEW.3 нұсқасында қолданылды. Double Mamba қозғалтқышын бір Mamba тоқтатылып, оның винті қанатты қалпына келтірілген күйде жұмыс істеуге болады, бұл отынды үнемдеуге және ұшу ұзақтығын арттыруға мүмкіндік береді; дәстүрлі екі қозғалтқышты ұшақта бір қозғалтқышты тоқтату әдетте итеру асимметриясын тудырады, ал орталық оське орналасқан винттік конфигурация бұл мәселені болдырмайды. Mamba шығару тесіктері фюзеляждың екі жағында, қанаттың артқы жиегінің түбінде орналасқан. Газ турбиналық қозғалтқыш керосин, «кең диапазонды» турбиналық отын немесе дизель отынымен жұмыс істей алады, бұл Адмиралтействоға әуе кемесінен поршенді қозғалтқыштарды пайдалану үшін қажетті қауіпті жоғары октанды бензинге деген қажеттілікті жоюға мүмкіндік берді. FAA қызметінде Gannet әдетте аспан (жұмыртқа қабығы көгілдірі) түсті төменгі және фюзеляж жақтарынан, ал Extra Dark Sea Grey түсті жоғарғы беттерінен тұратын стандартты камуфляж схемасын киеді, фюзеляждың шекара сызығы мұрыннан тікпештің артындағы винттің спиннерінен тіке сызықпен басталып, содан кейін қисық болып желбезек сызығына қосылады. Кодтық нөмірлер әдетте қанаттың алдындағы фюзеляж жағына боялған; дөңгелек және сериялық белгілер қанаттың артында болды. T.2 және T.5 оқу ұшақтары күміс түсті, артқы фюзеляж мен қанаттарында сары «Оқушы» лентасы бар.

The Fairey Gannet is a carrier borne turboprop powered aircraft. It was typically operated by a crew of three, a pilot and two aerial observers. The pilot was seated directly above the aircraft's Double Mamba engine and behind the gearbox and contrarotating propellers in a position that conferred a favourable view over the nose for carrier operations. The wing of the Gannet folded in two places, forming a distinctive Z shape on each side, to minimise its space requirements while being stowed onboard aircraft carriers. The first fold was upwards, at about a third of the wing span where the inboard anhedral (down sweep) changed to the outboard dihedral (up sweep) of the wing (described as an inverted gull wing). The second wing fold was downward, at about two thirds of the wing span. The length of the nosewheel shock absorber caused the Gannet to have a distinctive nose high attitude, which was a common characteristic of carrier aircraft of the era. The Gannet had a sizable internal bomb bay within the fuselage; it was the first British aircraft in FAA service to be capable of storing all its munitions (other than rockets) within an internal bomb bay. The Armstrong Siddeley Double Mamba engine consisted of two Mamba engines that were mounted in a side by side arrangement and coupled through a common gearbox to coaxial contra rotating propellers. Each engine drove its own propeller, and power was transmitted by a torsion shaft which was engaged through a series of sun, planet, epicyclic and spur gears to give a suitable reduction ratio and correct propeller shaft rotation. The ASMD.1 engine was used in the Gannet AS.1; ASMD.3 in the AS.4; and ASMD.4 in the AEW.3 variant. The Double Mamba engine could be run with one Mamba stopped and its propeller feathered, to conserve fuel and extend endurance when cruising; stopping one engine on a conventional twin engined plane would normally create thrust asymmetry, whereas the centreline mounted propeller arrangement avoided this. The Mamba exhausts were situated on each side of the fuselage, at the root of the wing trailing edge. The gas turbine engine could run on kerosene, "wide cut" turbine fuel or diesel fuel, allowing the Admiralty to eliminate the dangerous high octane petroleum spirit required to operate piston engined aircraft from carriers. In FAA service, the Gannet generally wore the standard camouflage scheme of a Sky (duck egg blue) underside and fuselage sides, with Extra Dark Sea Grey upper surfaces, the fuselage demarcation line running from the nose behind the propeller spinner in a straight line to then curve and join the line of the fin. Code numbers were typically painted on the side of the fuselage ahead of the wing; roundel and serial markings were behind the wing. The T.2 and T.5 trainers were finished in silver overall, with a yellow "Trainer band" on rear fuselage and wings.

Пайдалану тарихы

1954 жылдың сәуір айында Gannet AS.1 ұшақтарының жеткізілімі ресми түрде басталды. 1955 жылдың 17 қаңтарында 826 NAS Royal Navy-дің алғашқы операциялық Gannet эскадрильясы болды, ол дереу модернизацияланған ұшақ тасымалдағыш кемесіне шықты. RAN (Австралия Корольдік Әскери-теңіз күштері) 33 Gannet AS.1 және үш T.2 оқу-жаттығу ұшағын пайдаланды. Олар негізінен ұшақ тасымалдағыштан, сондай-ақ Ноура қаласының жанындағы, Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы жағалау базасынан ұшырылды. 1967 жылы RAN қызметтегі қалған 24 Gannet ұшағын қолдануды тоқтатты. Неміс Gannet ұшақтары Ягел мен Сильттегі 2-ші Теңіз авиациялық қанатының (Marinefliegergeschwader 2) суастына қарсы күрес эскадрильясы ретінде жұмыс істеді. 1963 жылы эскадрилья Нордхольц Теңіз әскери-әуе базасындағы MFG 3-ке қайта тағайындалды, онда үш жылдан кейін олардың орнына жаңа және үлкен Breguet Br.1150 Atlantic ұшақтары келгенге дейін қалды. 1959 жылдың қаңтар айында Индонезия Индонезия Әскери-теңіз күштері үшін 18 Gannet AS.4 және T.5 ұшақтарын тапсырыс берді. Олар Fairey компаниясы арқылы Жабдықтау министрлігінен сатып алынды және жеткізілімге дейін қолданыстағы Gannet AS.1 және T.2 үлгілерінен қайта жабдықталды. Олардың бірнешеуі тек құрлықтағы оқу ұшақтары ретінде пайдаланылды. Кейіннен басқа елдер де қосымша Gannet ұшақтарын сатып алды.

Авариялар мен жазатайым оқиғалар

1958 жылғы 21 қарашада Fairey Gannet AS.1, WN345, сынақ бағдарламасы кезінде ішінара ашылмаған мұрын дөңгелегі салдарынан құрсақпен қонуға мәжбүр болды. Ұшқыш RAF Bitteswell әуежайының көбікпен жабылған жолағына қонды, ұшақ аз ғана зақымдалды. Жөндеуден кейін "Ганнет" бірнеше апта ішінде қайтадан әуеге көтерілді. 1959 жылғы 30 қаңтарда Банкстауннан Новраға бағыт алған Австралия Корольдік Теңіз күштерінің Gannet ұшағы Сиднейдің Сильвания ауданының үстінде ұшу кезінде жарылып, ұшқыш қаза тапты. 1959 жылғы 29 шілдеде Корольдік Теңіз күштерінің Fairey Gannet AS.4, XA465, шассиді түсіре алмады және палубаға құрсақпен қонды, соққыдан сақтайтын тосқанына ілігіп қалды. Экипаж жарақат алмады, бірақ ұшақ корпусы жарамсыз деп танылды, Сингапурдан құтқарылды, бірақ Сингапур Теңіз базасының өрт сөндіру полигонына жеткізілді. 1962 жылғы 9 сәуірде 849 эскадрильясының (FAA RN) екі Fairey Gannet AEW.3 ұшағы (XL499 "426" және XP197 "414") түнде соқтығысып, Корнуолл, The Lizard-тен 15 миль қашықтықтағы Англия арнасына құлады. Барлық алты экипаж мүшесі қаза тапты. 1964 жылғы 23 қаңтарда Корольдік Теңіз күштерінің Fairey Gannet ECM.6 XG832 ұшағының екі қозғалтқышы істен шықты, себебі сол жақ қозғалтқыштың басқы қосымша құрылғысының бос жүріс доңғалағындағы фосфорлы қола бұрыштамасы бұзылды. Екі қозғалтқыштың да май жүйесімен тараған металл бөлшектері екі қозғалтқыштың да жойылуына әкелді. Үш экипаж мүшесінің барлығы Сент-Остеллге жақын жерде парашютпен секіріп құтылды және аман қалды.

Нұсқалар

Тип рөлі салынған саны Ескермелер Тип Q Су асты кемелеріне қарсы күрес 3 Үш прототипке тапсырыс берілді, екеуі 1946 жылдың тамызында, ал біреуі артқы кабина макетімен 1949 жылдың шілдесінде тапсырыс берілді. Бірінші VR546 1949 жылдың 19 қыркүйегінде, ал екінші VR577 1950 жылдың 6 шілдесінде ұшты. Үшінші WE488 1951 жылдың мамырында алғаш ұшты және барлығы үш машина Double Mamba ASMD.1 қозғалтқышымен жабдықталды. AS.1 Су асты кемелеріне қарсы күрес 183 T.2 AS.1 нұсқасының екі басқару пульті бар оқу машинасы 38 1-і AS.1-ден өзгертілді. ' '[[Fairey Gannet AEW.3 Әуедегі ерте ескерту 44 Жеке құрастырылған AS.4 Су асты кемелеріне қарсы күрес 75 1-і AS.1-ден өзгертілді COD.4 Кемедегі жеткізу 6 AS.4-тен өзгертілді T.5 AS.4 нұсқасының екі басқару пульті бар оқу машинасы 11 3-і T.2-ден өзгертілді ECM.6 Электрондық қарсы шаралар 9 AS.4-тен өзгертілді; бастапқыда AS.6 деп жіктеліпті ' ' '[[Fairey Gannet AEW.3 Әуедегі ерте ескерту 0 AEW.3-ті күрделі жаңарту туралы ұсыныс.